Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.114.pr-30.1.114.10

無遺言死亡時の信託遺贈の負担と受託者

4711 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家子や解放自由人、国庫等に対する信託遺贈の有効性、および受遺者の死亡や給付内容に関する具体的な信託遺贈の諸問題について論じている。

[IDEM libro octauo institutionum.
[同じ著者(マルキアヌス)『法学提要』第八巻。
] §30.1.114.prFilius familias miles uel ueteranus licet sine testamento decedat, potest fideicommittere a patre, quia etiam testamentum facere potest.
] 家子である兵士または退役兵は、たとえ無遺言で死亡するとしても、父親に信託遺贈を課すことができる。 なぜなら、彼らは遺言をすることもできるからである。
§30.1.114.1Si libertus ab intestato decesserit, a patrono potest usque ad partem debitam fideicommissum relinquere, quia, si testamentum faceret, licebat ei partem debitam solam relinquere.
もし解放自由人が無遺言で死亡したなら、保護者に対し、その義務づけられた取り分に至るまで信託遺贈を残すことができる。 なぜなら、もし彼が遺言を作成したとしても、その義務づけられた取り分のみを残すことが彼に許されていたからである。
§30.1.114.2Qui intestato decedit et scit bona sua ad fiscum peruentura uacantia, fidei fisci committere potest.
無遺言で死亡する者で、自己の財産が相続人なき財産として国庫に帰属することを知っている者は、国庫に信託遺贈を課すことができる。
§30.1.114.3Apud Marcellum libro duodecimo digestorum talis quaestio agitatur.
マルケッルスの『学説彙纂』第十二巻において、次のような問いが議論されている。
quidam ab eo cui fundum legauerat fideicommisserat, ut eum fundum post mortem suam restitueret Sempronio: eiusdem legatarii fidei commisserat, ut Titio daret centum: quaeritur quid iuris sit.
ある人が、自分が土地を遺贈した相手に対し、その土地を自身の死後にセンプロニウスに引き渡すよう信託遺贈し、さらに同じ受遺者の信義に委ねて、ティティウスに100を与えるよう信託遺贈していた。 法的にどうなるかが問われている。
et ait Marcellus, si Titio testator centum ex fructibus, quos uiuus legatarius perceperit, reliquerit et legatarius post tantum temporis decessisset, ut ex fructibus centum fierent, Titium centum accepturum: si post acceptum legatum confestim decessisset legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est.
マルケッルスは次のように言っている。 もし遺言者がティティウスに対し、受遺者が生存中に収取する果実から100を遺贈し、受遺者が、その果実から100が溜まるほどの期間の後に死亡したならば、ティティウスは100を受け取る。 しかし、もし遺贈を受け取った直後に受遺者が死亡したならば、ティティウスの信託遺贈は消滅する。 なぜなら、何人も自身に遺贈された額を超えて引き渡すよう求められることはない、という原則が認められているからである。
§30.1.114.4Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii collatum, ait Marcellus confestim fideicommissum Titio dandum, sed cautione exacta quanto amplius ceperit reddi: quam cautionem ita committi, si prius legatarius decesserit, quam ex fructibus centum perciperet.
しかし、もしティティウスの信託遺贈が受遺者の死亡の時まで延期されていないならば、マルケッルスは、信託遺贈は直ちにティティウスに与えられるべきであるが、受け取った額を超えた分を返還するという保証を立てさせるべきであると言う。 この保証は、もし受遺者が果実から100を収取する前に死亡した場合には、実行される。
sed uix est, ut legatarium ex reditibus uoluit ante dare, quam fructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si uelit totum fundum praestare, si de restituendo cauetur: absurdum enim est de suo eum praestare centum, maxime si fundus centum uel non multo pluris est: quo iure utimur.
しかし、遺言者が、受遺者が果実を実際に収取する前に、その収益からあらかじめ支払うことを望んだということは考えがたい。 確かに、もし返還に関して保証が立てられるなら、土地全体を提供したいと受遺者が望む場合、その申し立ては認められるべきである。 なぜなら、特にその土地が100、あるいはそれよりさほど高くもない価値である場合に、受遺者が自己の持ち出しから100を支払うのは不条理だからである。 そして我々はこの法を用いている。
§30.1.114.5Si quid alicui licite fuerit relictum uel ius aliud, quod ipse quidem propter corporis sui uitium uel propter qualitatem relicti uel aliam quamcumque probabilem causam habere non potuit, alius tamen hoc habere potuit: quanti solet comparari, tantam aestimationem accipiet.
もし何らかの物またはその他の権利が誰かに適法に遺贈され、それを彼自身は身体的欠陥、遺贈された物の性質、あるいはその他の正当な理由のために保有することができなかったが、他の者であれば保有することができた場合、それが通常いくらで購入されるかという、それだけの評価額を彼は受け取る。
§30.1.114.6Ut quis heredem instituat aliquem, rogari non potest: plane senatus censuit perinde habendum, atque si rogasset hereditatem restitui.
誰かが誰かを相続人に指定するよう信託することはできない。 しかし明らかに元老院は、あたかも相続財産を引き渡すよう求めたかのように扱うべきであると議決した。
§30.1.114.7Quid ergo, si heres post mortem suam rogatus fuerit hereditatis suae partem quartam restituere? uerius esse existimo, quod et Scaeuola notat et Papirius Fronto scribit, ualere fideicommissum, atque si de hereditate sua restituenda rogatus esset: et eatenus restituenda est, quatenus hereditas testatoris patitur, secundum uolgarem formam iuris.
では、もし相続人が自己の死後に、自己の相続財産の四分の一を引き渡すよう信託された場合はどうなるか。 スカエウォラが注記し、パピリウス・フロントも書いているように、その信託遺贈は、あたかも自己の相続財産を引き渡すよう求められたかのように有効である、と考えるのがより正しい。 そしてそれは、法の一般的な方式に従い、遺言者の相続財産が許容する限度において引き渡されるべきである。
§30.1.114.8Sed si liberos suos emancipare rogatus fuerit, non cogitur hoc facere: potestas enim patria inaestimabilis est.
しかし、もし彼が自己の子らを解放させるよう信託されたとしても、これを行うよう強制されることはない。 なぜなら、父権は金銭的に評価不可能なものだからである。
§30.1.114.9Aedes destruendae neque legari neque per fideicommissum relinqui possunt: et ita senatus censuit.
取り壊されるべき家屋は、遺贈されることも信託遺贈によって残されることもできない。 そして元老院もそのように議決した。
§30.1.114.10Si fideicommissum relictum fuerit seruo alieno sine libertate et ad libertatem peruenerit, dicendum est posse eum admitti ad capiendum.
もし信託遺贈が他人の奴隷に対して自由の付与なしに残され、かつ彼が自由を得たならば、彼はその遺贈を取得することが認められ得ると言うべきである。

語釈・文法注

  1. §30.1.114.prfideicommittere a patre — 「父親に信託遺贈を義務づける」の意。前置詞句 `a patre` は信託遺贈を履行すべき受託者(この場合は家父)を示す。通常、信託の受託者は奪格を伴う前置詞 `a` / `ab` で表される。
  2. §30.1.114.3eiusdem legatarii fidei commisserat — 「同じ受遺者の信義に委ねていた(信託遺贈していた)」の意。動詞句 `fidei committere`(信義に委ねる)において、`fidei` は与格であり、属格の `eiusdem legatarii` がそれを修飾する。
  3. §30.1.114.3non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est — 間接話法における対格不定詞構文。`quem` は `aliquem`(誰か)の意であり、不定詞 `restituere` の意味上の主語(対格)。全体の骨格は「何人も、自身に遺贈された額を超えて引き渡すよう求められることはできない」となる。
  4. §30.1.114.4cautionem ita committi — 法律用語としての `committi` の使用例。ここでは担保・保証(`cautio`)が「実行される」、すなわち「(返還義務を定めた)条件が成就して、保証内容の履行が請求可能になる」ことを意味する。
  5. §30.1.114.7atque si de hereditate sua restituenda rogatus esset — `atque si`(または `ac si`)は「あたかも〜であるかのように」という仮定を表す接続詞。接続法過去完了 `rogatus esset` を伴い、反実仮想を形成している。`sua` は相続人の相続財産を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.114.pr-30.1.114.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.114.pr-30.1.114.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。