Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.114.11-30.1.114.19

信託遺贈の引渡制限と親族内処分禁止

4712 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

皇帝の勅答を通じて、他権者への信託遺贈の引き渡し制限や、親族内での処分禁止信託に関する具体的な解釈が示され、不均等な相続割合での相続や、奴隷遺贈における相続人の利益について論じられる。

[IDEM libro octauo institutionum. ] §30.1.114.11Diui Seuerus et Antoninus rescripserunt eum, qui rogatus est sub condicione fratris sui filiis restituere, ante diem fideicommissi cedentem ne quidem ex uoluntate eorum posse restituere his in potestate patris agentibus, cum possit die fideicommissi cedente sui iuris constitutis ipsis debere restitui vel, si aliquis ex his ante decesserit, non omnibus.
神君セウェルスとアントニヌスは、ある条件のもとで自身の兄弟の息子たちに[遺贈を]引き渡すよう求められた者は、信託遺贈の権利発生日の前には、たとえ彼らの同意があるとしても、彼らが父親の権力下にある間は、彼らに引き渡すことはできないと勅答した。 なぜなら、信託遺贈の権利が発生する日には、彼ら自身が自権者となって彼ら自身に引き渡されるべきであったり、あるいは、もし彼らの誰かがそれ以前に死亡したならば、全員に対して引き渡されるべきではないかもしれないからである。
§30.1.114.12Idem principes rescripserunt filiis ante diem fideicommissi uenientem restitui hereditatem maternam necesse non esse, sed praestare heredem posse uolgarem cautionem aut, si praestare eam non poterit, mitti liberos in possessionem fideicommissi seruandi causa, ut pro pignore, non ut pro dominis possideant uel alienandi ius, sed ut pignus habeant, ut filius per patrem fructus consequatur et seruus per dominum.
同じ皇帝たちは、信託遺贈の期日が到来する前に母親の相続財産を子らに引き渡す必要はないが、相続人は通常の保証を提供することができ、あるいは、もし彼がそれを提示できないならば、子らは信託遺贈を保全するために占有を認められ、彼らが所有者として、あるいは処分権を伴って占有するのではなく、質物として占有する、すなわち、質権を持つようにすべきであり、それによって息子は父親を通じて、奴隷は主人を通じて収益を得るように、と勅答した。
§30.1.114.13Cum erit rogatus, si sine liberis decesserit, per fideicommissum restituere, condicio defecisse uidebitur, si patri superuixerint liberi, nec quaeritur, an heredes exstiterint.
「もし子がなくて死亡したならば」と信託遺贈によって引き渡すよう求められているとき、もし子が父親よりも長く生存したならば、条件は不成就となったとみなされ、彼らが相続人となったかどうかは問われない。
§30.1.114.14Diui Seuerus et Antoninus rescripserunt eos, qui testamento uetant quid alienari nec causam exprimunt, propter quam id fieri uelint, nisi inuenitur persona, cuius respectu hoc a testatore dispositum est, nullius esse momenti scripturam, quasi nudum praeceptum reliquerint, quia talem legem testamento non possunt dicere: quod si liberis aut posteris aut libertis aut heredibus aut aliis quibusdam personis consulentes eiusmodi uoluntatem significarent, eam seruandam esse, sed haec neque creditoribus neque fisco fraudi esse: nam si heredis propter testatoris creditores bona uenierunt, fortunam communem fideicommissarii quoque sequuntur.
神君セウェルスとアントニヌスは、遺言において何かが処分されることを禁止しながら、そうすることを望む理由を述べていない人々について、この処分が遺言者によって配慮された対象となる人物が見出されない限り、その記述は効力を持たず、あたかも彼らが中身のない命令を残したかのようであると勅答した。 なぜなら、彼らは遺言においてそのような規定を定めることができないからである。 しかし、もし彼らが子ら、子孫、解放自由人、相続人、あるいはその他の特定の人物たちの利益を考慮して、そのような意志を示したのであるならば、それは遵守されるべきである。 ただし、これらは債権者に対しても国庫に対しても害を及ぼすものではない。 なぜなら、もし遺言者の債権者のために相続人の財産が売却されたならば、信託受取人もまた共通の運命に従うからである。
§30.1.114.15Cum pater filio herede instituto, ex quo tres habuerat nepotes, fideicommisit, ne fundum alienaret et ut in familia relinqueret, et filius decedens duos heredes instituit, tertium exheredauit, eum fundum extraneo legauit, diui Seuerus et Antoninus rescripserunt uerum esse non paruisse uoluntati defuncti filium.
父親が、息子(彼から3人の孫を得ていた)を相続人に指定した上で、土地を処分せず家族の中に残すよう信託し、その息子が死亡するにあたり、2人を相続人に指定し、3人目を廃除して、その土地を部外者に遺贈した場合、神君セウェルスとアントニヌスは、息子が被相続人の意志に従わなかったというのは真実である、と勅答した。
§30.1.114.16Sed et si, cum duos exheredauit, unum heredem instituit, fundum extraneo legauit, ut putat Marcellus posse exheredatos petere fideicommissum.
しかし、彼が2人を廃除して1人を相続人に指定し、土地を部外者に遺贈した場合も同様であり、マルケッルスが考えているように、廃除された者たちは信託遺贈を請求することができる。
quod euenit et si uiuus filios emancipasset et postea fundum alienasset.
このことは、もし彼が生存中に息子たちを自権者とし、その後に土地を処分していた場合にも生じる。
§30.1.114.17Sed si omnes filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommissum ex minore parte scripti, ut uiriles, non hereditarias partes in eo habeant: uerum est enim in familia reliquisse, licet uni reliquisset.
しかし、もしすべての息子たちが不均等な割合で相続人に指定されていたならば、より少ない割合で指定された者たちは、その土地において相続割合ではなく均等な持ち分を得るために、信託遺贈を請求することはできない。 なぜなら、たとえ1人に残したとしても、家族の中に残したということは真実だからである。
§30.1.114.18Item si unum heredem instituisset nec quicquam legasset, exheredati nihil interim, quamdiu in familia res est, petere possunt.
同様に、もし彼が1人のみを相続人に指定し、何ら遺贈もしなかったならば、廃除された者たちは、その物が家族の中にある限り、差し当たり何も請求することはできない。
§30.1.114.19Interdum etiam cum lucro heredis moritur seruus legatus uel per fideicommissum relictus, ueluti si alienus uel licet proprius, pluribus tamen separatim ita relictus, ut unusquisque in solidum capit, scilicet si sine culpa heredis mortuus sit.
時として、遺贈された、または信託遺贈によって残された奴隷が、相続人の利益を伴って死亡することもある。 たとえば、他人の奴隷、あるいは(仮に自分の奴隷であっても)複数の者に個別に、それぞれが全体を受け取るように残されていた場合であり、もちろん、相続人の過失なしに死亡した場合である。

語釈・文法注

  1. §30.1.114.11his in potestate patris agentibus — 独立奪格。his は先行する fratris sui filiis(兄弟の息子たち)を指し、現在分詞 agentibus(ago = 過ごす、ある)を伴って、「彼らが父親の権力下にある間は」という時間的・状況的な前提を表す。
  2. §30.1.114.11sui iuris constitutis ipsis — 与格句。constitutis は完了受動分詞で、属格名詞句 sui iuris を伴い、全体として「自権者となった彼ら自身に」を意味し、不定詞句 debere restitui の補語(返還の対象)となっている。
  3. §30.1.114.14nullius esse momenti — 性質の属格。scripturam(記述、遺言の条項)の述語として機能し、「何ら重要性(効力)を持たない」ことを示す。
  4. §30.1.114.14fraudi esse — 目的の与格。neque creditoribus neque fisco(二重与格の構造)とともに用いられ、「債権者にとっても国庫にとっても害(不利益)とはならない」という意味を表す。
  5. §30.1.114.17ex minore parte scripti — scripti は完了受動分詞 scribo の複数男性主格で、ここでは実名詞的に「相続人として指定された者たち」を指す。ex minore parte と連動して「より少ない割合で指定された者たち」という主語を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.114.11-30.1.114.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.114.11-30.1.114.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。