Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.5.5.9-3.5.5.14

特殊な事務管理における訴権と追認および責任

577 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

善意の自由人の事務管理、誤信による第三者の奴隷の保護、追認が事務管理の訴えに及ぼす影響、および管理人が事務を一部不履行にした場合の責任と自己に対する債権の回収義務について論じている。

[IDEM libro decimo ad edictum. ] §3.5.5.9Sed si hominis liberi qui tibi bona fide seruiebat negotia gessero: si quidem putans tuum esse seruum gessi, Pomponius scribit earum rerum peculiarium causa, quae te sequi debent, tecum mihi fore negotiorum gestorum actionem, earum uero rerum, quae ipsum sequuntur, non tecum, sed cum ipso.
しかし、もしあなたが善意で奴隷として使役していた自由人の事務を私が管理したならば、もし彼があなたの奴隷であると思い込んで管理した場合には、あなたに帰属すべき特有財産にかかわる事物については、あなたに対して私に事務管理の訴えが認められるが、彼自身に帰属する事物については、あなたに対してではなく、彼自身に対して認められるとポンポニウスは書いている。
sed si liberum sciui, earum quidem rerum, quae eum sequuntur, habebo aduersus eum actionem, earum uero, quae te sequuntur, aduersus te.
これに対して、もし私が彼を自由人であると知っていたならば、彼に帰属する事物については、彼に対して私は訴えを有するが、あなたに帰属する事物については、あなたに対して有する。
§3.5.5.10Si Titii seruum putans qui erat Sempronii, dedero pecuniam ne occideretur, ut Pomponius ait, habebo negotiorum gestorum aduersus Sempronium actionem.
実際にはセンプローニウスのものであった奴隷をティティウスのものと思い込んで、彼が殺されないようにするために私が金銭を与えたならば、ポンポニウスが言うように、私はセンプローニウスに対して事務管理の訴えを有する。
§3.5.5.11Item quaeritur apud Pedium libro septimo, si Titium quasi debitorem tuum extra iudicium admonuero et is mihi soluerit, cum debitor non esset, tuque postea cognoueris et ratum habueris: an negotiorum gestorum actione me possis conuenire.
同様に、ペディウスの第七巻において次のことが問われている。 もし私がティティウスをあたかもあなたの債務者であるかのように裁判外で催告し、彼が債務者ではなかったにもかかわらず私に支払い、その後あなたが知って追認した場合、あなたは事務管理の訴えによって私を訴えることができるか。
et ait dubitari posse, quia nullum negotium tuum gestum est, cum debitor tuus non fuerit: sed ratihabitio, inquit, fecit tuum negotium: et sicut ei a quo exactum est aduersus eum datur repetitio qui ratum habuit, ita et ipsi debebit post ratihabitionem aduersus me competere actio.
そして彼(ペディウス)は、彼があなたの債務者ではなかった以上、あなたの事務は何ら管理されていないのであるから、疑義があり得ると言う。 しかし、追認がそれをあなたの事務にしたのだ、と彼は言う。 そして、取り立てられた者に対して、追認した者に対する返還請求が与えられるのと同様に、追認の後には、あなた自身に対しても私に対する訴えが認められるべきである。
sic ratihabitio constituet tuum negotium, quod ab initio tuum non erat, sed tua contemplatione gestum.
このように、追認は、当初はあなたのものではなかったがあなたを顧慮して管理された事務を、あなたの事務として成立させるのである。
§3.5.5.12Idem ait, si Titii debitorem, cui te heredem putabam, cum esset Seius heres, conuenero similiter et exegero, mox tu ratum habueris: esse mihi aduersus te et tibi mutuam negotiorum gestorum actionem.
彼(ペディウス)は同じく言う。 もし、実際にはセイウスが相続人であったのに、私があなたを相続人だと思い込んで、ティティウスの債務者を同様に訴えて取り立て、その後あなたがそれを追認したならば、私にはあなたに対して、またあなたには私に対して、相互に事務管理の訴えが存在する、と。
adquin alienum negotium gestum est, sed ratihabitio hoc conciliat: quae res efficit, ut tuum negotium gestum uideatur et a te hereditas peti possit.
もっとも、他人の事務が管理されたのであるが、追認がこれをもたらすのである。 このことが、あなたの事務が管理されたとみなされ、あなたに対して相続財産が請求され得るようになるという結果をもたらす。
§3.5.5.13Quid ergo, inquit Pedius, si, cum te heredem putarem, insulam fulsero hereditariam tuque ratum habueris, an sit mihi aduersus te actio? sed non fore ait, cum hoc facto meo alter sit locupletatus et alterius re ipsa gestum negotium sit, nec possit, quod alii adquisitum est ipso gestu, hoc tuum negotium uideri.
「では、」とペディウスは言う。 「もし、私があなたを相続人だと思い込んで、相続財産に属する共同住宅を補強し、あなたがそれを追認した場合、私にはあなたに対する訴えがあるだろうか。 」しかし、彼は生じないだろうと言う。 なぜなら、私のこの行為によって別の者が富まされ、実際にはその他の者の事務が管理されたからであり、管理そのものによって他の者に獲得されたものが、あなたの事務とみなされることはあり得ないからである。
§3.5.5.14Uideamus in persona eius, qui negotia administrat, si quaedam gessit quaedam non, contemplatione tamen eius alius ad haec non accessit, et si uir diligens (quod ab eo exigimus) etiam ea gesturus fuit: an dici debeat negotiorum gestorum cum teneri et propter ea quae non gessit? quod puto uerius.
他人の事務を管理する者の立場において、もし彼が一部の事務を管理し、他の一部の事務を管理しなかったが、彼が管理していることを顧慮して他の者がこれらの管理に着手せず、かつ、勤勉な管理人(これは我々が彼に要求することであるが)であればそれらの管理しなかった事務をも管理したであろう場合、彼が管理しなかった事柄についても事務管理の訴えによって責任を負うべきであると言えるかどうか、検討してみよう。 この見解の方がより正しいと私は考える。
certe si quid a se exigere debuit, procul dubio hoc ei imputabitur.
確かに、もし彼が自分自身から取り立てるべきであったならば、疑いなくこのことは彼の責任とされるだろう。
quamquam enim hoc ei imputari non possit, cur alios debitores non conuenerit, quoniam conueniendi eos iudicio facultatem non habuit, qui nullam actionem intendere potuit: tamen a semet ipso cur non exegerit, ei imputabitur: et si forte non fuerit usurarium debitum, incipit esse usurarium, ut diuus Pius Flauio Longino rescripsit: nisi forte, inquit, usuras ei remiserat.
なぜなら、彼には訴えを提起する権能がなかったので、裁判において他の債務者たちを訴える能力がなかった以上、なぜ他の債務者たちを訴えなかったのかということを彼に帰責することはできないにしても、自分自身からはなぜ取り立てなかったのかということは彼に帰責されるからである。 そして、もし仮に債務が利息の生じないものであったとしても、神君ピウスがフラウィウス・ロンギヌスに答答したように、利息を生じるものになり始める。 ただし、仮に彼に利息を免除していた場合はこの限りではない、と勅答は言う。

語釈・文法注

  1. §3.5.5.9earum rerum peculiarium causa, quae te sequi debent — causa は属格支配の前置詞的に「〜のために」「〜に関して」用いられている。quae te sequi debent は「あなたに随伴すべき(あなたに帰属すべき)」の意で、善意の奴隷の地位をめぐる複雑な財産帰属関係を指す。
  2. §3.5.5.11an negotiorum gestorum actione me possis conuenire — 冒頭の quaeritur(問われている)に導かれる間接疑問節である。動詞 conuenire は、ここでは「裁判に呼び出す」「訴える」という法学上の専門的意味で用いられ、対格 me を目的語に取っている。
  3. §3.5.5.14negotiorum gestorum cum teneri — 写本における cum teneri は、対格不定詞構文(対格+不定詞)における代名詞 eum(彼が)の誤記・誤写として cum となっている、あるいは受動態の conueniri の誤りと解釈される。ここでは意味上「彼が責任を負うべき(eum teneri)」として翻訳している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.5.5.9-3.5.5.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.5.5.9-3.5.5.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。