Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.5.37.pr

無利息債務者の事務管理と利息支払義務

609 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

無利息の債務を負う者が債権者の事務を管理した場合に、その債務について事務管理の訴えの中でいつからどのような利息を支払うべきか、また流用などの場合とどのように区別されるべきかを論じる。

[TRYPHONINUS libro secundo disputationum. ]
[トリフォニヌス、論議集第二巻]無利息で金銭を借りていた者が、自己の債権者の事務を管理した。
§3.5.37.prQui sine usuris pecuniam debebat, creditoris sui gessit negotia: quaesitum est, an negotiorum gestorum actione summae illius usuras praestare debeat.
事務管理の訴えによって、彼がその金額の利息を支払うべきであるかどうかが問われた。
dixi, si a semet ipso exigere eum oportuit, debiturum usuras: quod si dies soluendae pecuniae tempore quo negotia gerebat nondum uenerat, usuras non debiturum: sed die praeterito si non intulit rationibus creditoribus cuius negotia gerebat eam pecuniam a se debitam, merito usuras bonae fidei iudicio praestaturum.
私は次のように答えた。 もし彼が自分自身からその金を取り立てるべきであったならば、利息の債務を負う。 しかし、事務を管理していた期間に、金銭を支払うべき期限がまだ到来していなかったのであれば、利息の債務は負わない。 これに対し、期限が経過した後に、自分が債務を負っているその金銭を、自らが事務を管理していた債権者の会計に繰り入れなかったならば、善意の訴訟において、当然に利息を支払うことになる。
sed quas usuras debebit, uideamus: utrum eas, quibus aliis idem creditor faenerasset, an et maximas usuras: quoniam ubi quis eius pecuniam, cuius tutelam negotiaue administrat, aut magistratus municipii publicam in usus suos conuertit, maximas usuras praestat, ut est constitutum a diuis principibus.
しかし、彼がどのような利息を支払うべきか、見てみよう。 同じ債権者が他の人々に貸し付けていたであろう利息か、それとも最高限度の利息をも支払うべきか。 なぜなら、誰かが自分が後見や事務を管理している相手の金銭を、あるいは自治市の政務官が公金を自己の用途に流用した場合には、神格化された皇帝たちによって規定されているように、最高限度の利息を支払うからである。
sed istius diuersa causa est, qui non sibi sumpsit ex administratione nummos, sed ab amico accepit et ante negotiorum administrationem.
だが、この者の事案はそれとは異なる。 彼は管理事務から金銭を自己のために取得したのではなく、友人から、しかも事務管理の前に受け取っていたからである。
nam illi, de quibus constitutum est, cum gratuitam certe integram et abstinentem omni lucro praestare fidem deberent, licentia, qua uidentur abuti, maximis usuris uice cuiusdam poenae subiciuntur: hic bona ratione accepit ab alio mutuum et usuris, quia non soluit, non quia ex negotiis quae gerebat ad se pecuniam transtulit, condemnandus est.
なぜなら、規定の対象となっている前者(流用した者たち)は、無償で、かつ確実に完全であり、あらゆる利得を排した誠実さを示すべき義務を負っていたにもかかわらず、彼らが悪用していると思われる勝手な行為に対して、一種の罰として最高限度の利息を科されるのであるが、後者(この債務者)は、正当な理由に基づいて他人から消費貸借を受け取ったのであり、彼が支払わなかったという理由によって利息の支払いを命じられるべきであって、自分が管理していた事務から自己へ金銭を移転したという理由によるのではないからである。
multum autem refert, incipiat nunc debitum an ante nomen fuerit debitoris, quod satis est ex non usurario facere usurarium.
しかし、債務が今始まるのか、あるいは以前から債務者の債権勘定が存在していたのかは、大きな違いをもたらす。 このことは、利息を生まない債務を利息を生む債務にするのに十分だからである。

語釈・文法注

  1. §3.5.37.prsi a semet ipso exigere eum oportuit — 非人称動詞 oportuit(〜すべきであった)の主語として対格不定詞構文(eum exigere)が用いられている。eum は事務管理者でありかつ債務者でもある当人を指し、a semet ipso は彼自身(債務者としての自分)を指す。債権者の事務管理者となったことで、自分自身に対して債権の取立てを行うべき地位に立った状況を表している。
  2. §3.5.37.prrationibus creditoribus cuius — 写本の表記 'creditoribus'(複数与格)は、一般に単数属格 'creditoris'(自分が事務を管理している「債権者の」会計)の誤記として訂正される。あるいは、cuius(関係代名詞)の先行詞として 'creditoris' と解される。
  3. §3.5.37.principiat nunc debitum an ante nomen fuerit debitoris — 接続法(incipiat, fuerit)を用いた選択疑問節(utrum... an... の utrum が省略された an 節)であり、非人称動詞 refert(重要である、違いがある)の実質的な主語として機能している。'nomen debitoris' は債務者の名義(既存の債務・勘定)を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.5.37.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.5.37.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。