Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.5.30.pr-3.5.30.7

事務処理の委託と代理訴訟における管理者の責任

602 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パピニアヌスは、代理を委任した際の債権者等の保護、誤って他人の事務を行った場合の担保、不在の被告の訴訟を遂行した友人の過失の有無、その他後見人や母親の事務管理責任について判断を示している。

[PAPINIANUS libro secundo responsorum. ]
[パピニアヌス、答弁録第二巻] ある人が解放奴隷または友人に、借入金を受け取るよう委任した。
§3.5.30.prLiberto uel amico mandauit pecuniam accipere mutuam: cuius litteras creditor secutus contraxit et fideiussor interuenit: etiamsi pecunia non sit in rem eius uersa, tamen dabitur in eum negotiorum gestorum actio creditori uel fideiussori, scilicet ad exemplum institoriae actionis.
債権者は、彼の書簡に従って契約を締結し、保証人が介入した。 たとえそのお金が彼の財産のために用いられなかったとしても、それにもかかわらず、債権者または保証人に対して、彼に対する事務管理の訴えが与えられる。 すなわち、店舗管理人訴訟の例に倣ってである。
§3.5.30.1Inter negotia Sempronii, quae gerebat, ignorans Titii negotium gessit: ob eam quoque speciem Sempronio tenebitur, sed ei cautionem indemnitatis officio iudicis praeberi necesse est aduersus Titium, cui datur actio.
自分が処理していたセンプローニウスの事務の間に、それとは知らずにティティウスの事務を処理した。 この事例によっても、彼はセンプローニウスに対して責任を負うことになるが、裁判官の職務により、訴えが与えられる相手であるティティウスに対して、彼に損失補償の保証が提供される必要がある。
idem in tutore iuris est.
同様の法理が後見人の場合にも存在する。
§3.5.30.2Litem in iudicium deductam et a reo desertam frustratoris amicus ultro egit, causas absentiae eius allegans iudici: culpam contraxisse non uidebitur, quod sententia contra absentem dicta ipse non prouocauit.
訴訟係属に至り、かつ被告によって放置された訴訟を、引き延ばし屋の友人が、自発的に遂行し、彼の不在の理由を裁判官に申し立てた。 不在者に対して下された判決に対して、彼自身が上訴しなかったことについて、彼が過失を犯したとはみなされないであろう。
ULPIANUS notat: hoc uerum est, quia frustrator condemnatus est: ceterum si amicus, cum absentem defenderet condemnatus, negotiorum gestorum aget, poterit ei imputari, si cum posset non appellasset.
ウルピアーヌスは注記する。 これは、引き延ばし屋自身が敗訴したからこそ、真実である。 しかし、もし友人が、不在者を防衛している際に敗訴して、事務管理の訴えを提起する場合、彼が上訴できたのにしなかったならば、そのことが彼の帰責事由とされることがあり得る。
§3.5.30.3Qui aliena negotia gerit, usuras praestare cogitur eius scilicet pecuniae, quae purgatis necessariis sumptibus superest.
他人の事務を処理する者は、必要な費用を清算した後に残るお金について、その利息を支払うことを義務づけられる。
§3.5.30.4Libertos certam pecuniam accipere testator ad sumptum monumenti uoluit: si quid amplius fuerit erogatum, iudicio negotiorum gestorum ab herede non recte petetur nec iure fideicommissi, cum uoluntas finem erogationis fecerit.
遺言者は、解放奴隷たちが墓の建設費として一定の金額を受け取ることを望んだ。 もしそれ以上の額が支出された場合、事務管理の訴えによっても、遺託によっても、相続人から正当に請求されることはない。 なぜなら、遺言が支出の限度を定めたからである。
§3.5.30.5Tutoris heres impubes filius ob ea, quae tutor eius in rebus pupillae paternae gessit, non tenetur, sed tutor proprio nomine iudicio negotiorum gestorum conuenietur.
後見人の相続人である未成年の息子は、彼の後見人が父の被後見女の財産に関して行った事柄について、責任を負わない。 しかし、その後見人自身が、その個人名において、事務管理の訴えによって被告とされる。
§3.5.30.6Quamquam mater filii negotia secundum patris uoluntatem pietatis fiducia gerat, tamen ius actoris periculo suo litium causa constituendi non habebit, quia nec ipsa filii nomine recte agit aut res bonorum eius alienat uel debitorem impuberis accipiendo pecuniam liberat.
母親が父親の意志に従い、親愛の情に基づいて息子の事務を処理しているとしても、彼女は自己の危険において、訴訟のために訴訟代理人を選任する権利を有しない。 なぜなら、彼女自身も息子の名において正当に訴訟を提起したり、その財産を処分したり、あるいは未成年の債務者から金銭を受け取ることによって免責したりすることはできないからである。
§3.5.30.7Uno defendente causam communis aquae sententia praedio datur: sed qui sumptus necessarios ac probabiles in communi lite fecit, negotiorum gestorum actionem habet.
一人の防衛者が共有の水に関する訴訟を防御することによって、判決はその土地に与えられる。 しかし、共有の訴訟において必要かつ妥当な費用を支出した者は、事務管理の訴えを有する。

語釈・文法注

  1. §3.5.30.prin rem eius uersa — 「彼の財産のために用いられる」「彼の利益となる」の意の慣用表現。委任者(主文の主語)の財産状況が実質的に潤ったか否かを指す。
  2. §3.5.30.1Sempronio tenebitur, sed ei cautionem — 接続詞 `sed` の後の `ei` は、前文の与格 `Sempronio` を受ける。管理者はセンプローニウスに責任を負うが(teneor + 与格)、センプローニウス自身が真の本人であるティティウスから訴えられる危険を防ぐため、センプローニウスに対して(ei)免責の担保が与えられなければならない。
  3. §3.5.30.5Tutoris heres impubes filius ob ea, quae tutor eius in rebus pupillae paternae gessit — 複雑な代名詞と名詞の参照関係を示す。`Tutoris`(亡くなった後見人A)の `heres`(未成年の息子B)は、`tutor eius`(息子Bの後見人C)が `pupillae paternae`(父Aの被後見女D)の財産に関して行った行為について、責任を負わない。責任を負うのは実際に行為をした後見人C自身である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.5.30.pr-3.5.30.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.5.30.pr-3.5.30.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。