Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.5.18.pr-3.5.18.5

解放後の自然債務と時効取得や捕虜時の事務管理

590 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスはネラティウスの見解を注釈し、解放後の債務関係や奴隷・自由人の事務管理、時効取得が絡む返還義務、利息の清算、本人が捕虜である間の事務管理について論じている。

[IDEM libro secundo ad Neratium. ] §3.5.18.prAdquin natura debitor fuit etiam si in peculio nihil habuit, et si postea habuit, sibi postea soluere debet in eodem actu perseuerans: sicut is, qui temporali actione tenebatur, etiam post tempus exactum negotiorum gestorum actione id praestare cogitur.
[同じ者、ネラティウス註解第二巻] しかしながら、たとえ特有財産の中に何も持っていなかったとしても、彼は自然債務者であった。 そして、もし彼が後に持ったならば、同じ活動を継続している間に、後に自分自身に対して支払わなければならない。 それはちょうど、一時的な訴えによって義務を負わされていた者が、期間が経過した後であっても、事務管理の訴えによってそれを支払うことを強制されるのと同様である。
§3.5.18.1Scaeuola noster ait putare se, quod Sabinus scribit debere a capite rationem reddendum sic intellegi, ut appareat, quid reliquum fuerit tunc, cum primum liber esse coeperit, non ut dolum aut culpam in seruitute admissam in obligationem reuocet: itaque si inueniatur uel malo more pecunia in seruitute erogata, liberabitur.
我らのスカエウォラは言う、サビヌスが「(奴隷)本人から会計報告がなされるべきである」と書いていることは、彼が最初に自由になり始めたまさにその時に何が残っていたかが明らかになるように理解されるべきであって、奴隷身分の間に犯された故意や過失を債務へと引き戻すためではない、と自分は考える、と。 それゆえ、もし奴隷身分の間に、悪意によってさえも金銭が支出されたことが判明したとしても、彼は免責されるであろう。
§3.5.18.2Si libero homini, qui bona fide mihi seruiebat, mandem, ut aliquid agat, non fore cum eo mandati actionem Labeo ait, quia non libera uoluntate exsequitur rem sibi mandatam, sed quasi ex necessitate seruili: erit igitur negotiorum gestorum actio, quia et gerendi negotii mei habuerit affectionem et is fuit, quem obligare possem.
善意で私に仕えていた自由人に対して、私が何かを行うよう委任したとしても、彼に対する委任の訴えは成立しないとラベオは言う。 なぜなら、彼は自分に委任された事柄を自由な意志で実行しているのではなく、いわば奴隷の必要性から実行しているからである。 したがって、事務管理の訴えが成立するであろう。 なぜなら、彼は私の事務を管理するという意思も持っていたであろうし、私が義務を負わせることができたはずの者だからである。
§3.5.18.3Cum me absente negotia mea gereres, imprudens rem meam emisti et ignorans usucepisti: mihi negotiorum gestorum ut restituas obligatus non es.
私が不在の時にあなたが私の事務を管理している際、あなたがそうと知らずに私の物を買い、それを知らないまま時効取得したとしよう。 あなたは、それを私に返還するよう事務管理の訴えによって義務づけられてはいない。
sed si, antequam usucapias, cognoscas rem meam esse, subicere debes aliquem, qui a te petat meo nomine, ut et mihi rem et tibi stipulationem euictionis committat: nec uideris dolum malum facere in hac subiectione: ideo enim hoc facere debes, ne actione negotiorum gestorum tenearis.
しかし、もしあなたが時効取得する前に、それが私の物であることを知ったならば、あなたは私の名においてあなたからその物を請求する誰かを立てるべきである。 それは、私に対しては物を、あなたに対しては追奪の問答契約を生じさせるためである。 この身代わりを立てる行為において、あなたが悪意を働いているとはみなされない。 なぜなら、あなたがこれを行うべきなのは、事務管理の訴えによって義務を負わされないようにするためだからである。
§3.5.18.4Non tantum sortem, uerum etiam usuras ex pecunia aliena perceptas negotiorum gestorum iudicio praestabimus, uel etiam quas percipere potuimus.
私たちは、他人の金銭から得られた元本だけでなく、そこから得られた利息、あるいは得ることができたはずの利息をも、事務管理の裁判において支払わなければならない。
contra quoque usuras, quas praestauimus uel quas ex nostra pecunia percipere potuimus quam in aliena negotia impendimus, seruabimus negotiorum gestorum iudicio.
逆にまた、私たちが支払った利息、あるいは他人の事務に支出した自己の金銭から得ることができたはずの利息を、私たちは事務管理の裁判によって回収するであろう。
§3.5.18.5Dum apud hostes esset Titius, negotia eius administraui, postea reuersus est: negotiorum gestorum mihi actio competit, etiamsi eo tempore quo gerebantur dominum non habuerunt.
ティティウスが敵のもとにいた間、私が彼の事務を管理し、その後に彼が帰還したとしよう。 その事務が管理されていた時点において、それらの事務が主人を欠いていたとしても、私には事務管理の訴えが認められる。

語釈・文法注

  1. 3.5.18.1debere a capite rationem reddendum — 「caput」はここでは奴隷自身を指す(a capiteで「本人から」)。「rationem reddendum (esse)」は動形容詞(ジェrunディウム的)構文で、「会計報告をなされるべきである」という義務を表す対格不定詞構文に相当する。サビヌスの原文を引用しつつ、その解釈の適用範囲を限定する文脈である。
  2. 3.5.18.2erit igitur negotiorum gestorum actio — 「erit」の主語は「negotiorum gestorum actio」である。本人が事実上の強制状態に置かれていたため契約としての委任の訴え(actio mandati)は生じないが、他人の事務を管理する意思(affectio)は存在したため、準契約的な関係である事務管理の訴え(actio negotiorum gestorum)が成立すると解釈される。
  3. 3.5.18.3ut et mihi rem et tibi stipulationem euictionis committat — 接続法現在「committat」の主語は、先行する「aliquem」(代行者として立てられた第三者)である。「committere」はここでは「(法的な関係や権利を)発生させる、生じさせる」を意味し、第三者が請求を行うことによって、本人(私)に対しては物の返還義務を、管理者(あなた)に対しては追奪(売主の瑕疵担保責任)に関する問答契約上の権利を発生させることを指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.5.18.pr-3.5.18.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.5.18.pr-3.5.18.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。