Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.3.8.pr-3.3.8.3

家子による代理人選任と軍人の代理制限

491 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家督権下にある家子や家女による訴訟代理人の選任要件、軍人に対する代理人就任制限とその例外、および代理人が訴訟を引き受けることの強制と免除の理由について記述している。

[IDEM libro octauo ad edictum. ]
[同著者、告示注解第8巻] 家子は、自らが原告として訴えを起こすことができる訴訟が存在するならば、訴訟を追行するために代理人を与えることもできる。
§3.3.8.prFilius familias et ad agendum dare procuratorem potest, si qua sit actio, qua ipse experiri potest: non solum si castrense peculium habeat, sed et quiuis filius familias: ut puta iniuriam passus dabit ad iniuriarum actionem, si forte neque pater praesens sit nec patris procurator uelit experiri, et erit iure ab ipso filio familias procurator datus.
これは、彼が兵役特有財産を有している場合だけでなく、あらゆる家子について当てはまる。 たとえば、不法行為を被った者は、もし仮に父親が在席せず、かつ父親の代理人も訴えを起こすことを望まないならば、不法行為訴訟のために代理人を与えることになり、その代理人は家子自身によって法に従って与えられたことになる。 これに加えて、ユリアヌスは次のように書いている。
hoc amplius Iulianus scribit et si filio familias patri per filium eius in eadem potestate manentem fiat iniuria neque auus praesens sit, posse patrem procuratorem dare ad ulciscendam iniuriam, quem nepos absentis passus est.
同じ家督権下に留まっている自らの息子を通じて、家子である父親に不法行為が加えられ、かつ祖父が在席していない場合、父親は、不在である者の孫が被った不法行為に対する雪辱のために代理人を与えることができる、と。
ad defendendum quoque poterit filius familias procuratorem dare.
家子は被告として防禦するためにも代理人を与えることができる。
sed et filia familias poterit dare procuratorem ad iniuriarum actionem.
しかしまた、家女も不法行為訴訟のために代理人を与えることができる。
nam quod ad dotis exactionem cum patre dat procuratorem, superuacuum esse Ualerius Seuerus scribit, cum sufficiat patrem dare ex filiae uoluntate.
なぜなら、持参金の回収に関して父親とともに代理人を与えることについては、父親が娘の意思に基づいて与えるだけで十分であるため、不要であるとヴァレリウス・セウェルスは書いているからである。
sed puto, si forte pater absens sit uel suspectae uitae, quo casu solet filiae competere de dote actio, posse eam procuratorem dare.
しかし、もし仮に父親が不在であるか、あるいは疑わしい生活を送っている場合(この場合には通常、娘に持参金に関する訴権が帰属する)、娘は代理人を与えることができると私は考える。
ipse quoque filius procurator dari poterit et ad agendum et ad defendendum.
息子自身もまた、原告としても被告としても代理人に選任されることができる。
§3.3.8.1Inuitus procurator non solet dari.
意に反して代理人が選任されることはない。
inuitum accipere debemus non eum tantum qui contradicit, uerum eum quoque qui consensisse non probatur.
意に反してとは、異議を唱える者だけでなく、同意したことが証明されない者をも意味すると理解すべきである。
§3.3.8.2Ueterani procuratores fieri possunt: milites autem nec si uelit aduersarius procuratores dari possunt, nisi hoc tempore litis contestatae quocumque casu praetermissum est: excepto eo qui in rem suam procurator datus est, uel qui communem causam omnis sui numeri persequatur uel suscipit, quibus talis procuratio concessa est.
退役兵は代理人になることができる。 しかし、現役兵は、相手方が望んだとしても代理人に選任されることはできない。 ただし、訴訟繋属の時にこれがいかなる事情であれ看過されていた場合は例外である。 自己の利益のために代理人に選任された者、あるいは自らの所属部隊全体の共通の事件を追行し、もしくは引き受ける者は除外される。 これらには、そのような代理権が認められているからである。
§3.3.8.3'Procuratorem ad litem suscipiendam datum, pro quo consentiente dominus iudicatum solui exposuit' praetor ait 'iudicium accipere cogam'.
「訴訟を引き受けるために選任された代理人であって、その者の同意のもとで本人が判決債務履行の保証を提供した者について、」と政務官は言う。 「私は裁判を引き受けることを強制する。
Uerum ex causa non debebit compelli.
」しかし、正当な理由がある場合には、強制されるべきではない。
Ut puta inimicitiae capitales interuenerunt inter ipsum procuratorem et dominum: scribit Iulianus debere in procuratorem denegari actionem.
たとえば、代理人自身と本人の間に重大な敵対関係が生じた場合などである。 ユリアヌスは、代理人に対する訴えは却下されるべきであると書いている。
item si dignitas accesserit procuratori: uel rei publicae causa afuturus sit:
同様に、代理人に高い身分が加わった場合、あるいは彼が国家の公務のために不在となる予定である場合も(強制されるべきではない)。

語釈・文法注

  1. §3.3.8.prquem nepos absentis passus est — 関係代名詞 `quem` は男性単数対格であり、文脈上の先行詞であるはずの `iniuriam`(不法行為、女性名詞)と一致していない。これは直後の主語 `nepos`(孫、男性名詞)の性に引きずられた誘引(attraction)か、あるいは `quam` の誤記と考えられ、意味としては「不在である祖父の孫(=家子の息子)が被った不法行為」と解釈される。
  2. §3.3.8.prcum patre dat procuratorem — 接続詞 `nam` に続く `quod... dat` は「〜という事実」を意味する名詞節を形成し、主節の対格不定詞構文(A.C.I.)である `superuacuum esse`(不要である)の実質的な主語(主部)として機能している。`cum patre` は「父親とともに(娘が)代理人を与えること」を示す。
  3. §3.3.8.2nisi hoc tempore litis contestatae quocumque casu praetermissum est — 現役兵が代理人になることの禁止に対する例外。`nisi` に導かれる直説法完了 `praetermissum est` は、訴訟成立(litis contestatio)の段階において何らかの理由(quocumque casu)でこの禁止が見過ごされたことを意味し、その場合は例外的に代理人選任がそのまま有効として扱われることを示している。
  4. §3.3.8.3Procuratorem ad litem suscipiendam datum — プラエトルの告示(動詞 `ait` の内容)における対格構造。動名詞的形容詞(ゲールンディウムム)を伴う `Procuratorem... datum` の名詞句全体が、主動詞 `cogam`(私は強制する)の直接目的語であり、`iudicium accipere`(裁判を受け入れること)が目的格不定詞としてこれに係っている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.3.8.pr-3.3.8.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.3.8.pr-3.3.8.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。