Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.2.2.pr-3.2.2.5

不名誉除隊と舞台出演による不名誉の範囲

460 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは「軍隊からの不名誉除隊」の定義や適用範囲(一般兵士から将軍、除隊の4分類)を詳述し、さらに「舞台に立つこと」による不名誉の範囲をラベオやペガススらの説を引いて解説する。

[ULPIANUS libro sexto ad edictum. ] §3.2.2.prQuod ait praetor: 'qui ab exercitu dimissus erit': dimissum accipere debemus militem caligatum, uel si quis alius usque ad centurionem, uel praefectum cohortis uel alae uel legionis, uel tribunum siue cohortis siue legionis dimissus est.
[ウルピアヌス、『告示注解』第6巻より] 政務官が「軍隊から除隊された者」と言うことについて、我々は「除隊された者」を一般兵士と理解すべきであり、あるいは百人隊長に至るまで、または歩兵大隊、騎兵大隊、もしくは軍団の長、または歩兵大隊もしくは軍団の司令官で除隊されたその他の誰であれ、そのように理解すべきである。
hoc amplius Pomponius ait etiam eum, qui exercitui praeest, licet consularibus insignibus utitur, ignominiae causa ab imperatore missum hac nota laborare: ergo et si dux cum exercitui praeest dimissus erit, notatur, et si princeps dimiserit et adiecerit ignominiae causa se mittere, ut plerumque facit, non dubitabis et ex edicto praetoris eum infamia esse notatum: non tamen si citra indignationem principis successor ei datus est.
これに加えてポンポニウスは、軍隊を指揮する者であっても、たとえ執政官の記章を用いていても、不名誉を理由として皇帝から除隊された場合には、この不名誉を被ると述べている。 したがって、将軍が軍隊を指揮しているときに除隊された場合も不名誉を科される。 また、元首が除隊させ、かつ(元首がしばしば行うように)不名誉を理由として除隊させると言い添えたなら、彼が政務官の告示に基づき不名誉を科されたことに疑いはない。 しかし、元首の怒りなしに後任者が彼に与えられた場合はそうではない。
§3.2.2.1Exercitum autem non unam cohortem neque unam alam dicimus, sed numeros multos militum: nam exercitui praeesse dicimus eum, qui legionem uel legiones cum suis auxiliis ab imperatore commissas administrat: sed hic etiam eum, qui ab aliquo numero militum missus est, quasi ab exercitu missum sic accipiemus.
しかし、我々は「軍隊」を一つの歩兵大隊でも一つの騎兵大隊でもなく、多数の兵士の部隊であると言う。 なぜなら、「軍隊を指揮する」とは、皇帝から委ねられた軍団または複数の軍団を、その補助部隊とともに管轄する者を言うからである。 しかし、ここでは、何らかの兵士の部隊から除隊された者も、あたかも軍隊から除隊されたかのごとく、そのように理解することとする。
§3.2.2.2'Ignominiae causa missum': hoc ideo adiectum est, quoniam multa genera sunt missionum.
「不名誉を理由として除隊された者」:これが付加されているのは、除隊には多くの種類があるからである。
est honesta, quae emeritis stipendiis uel ante ab imperatore indulgetur: est causaria, quae propter ualetudinem laboribus militiae soluit: est ignominiosa.
名誉ある除隊があり、これは勤務期間を満了したとき、またはそれ以前に皇帝から恩恵として与えられる。 健康上の理由による除隊があり、これは健康状態のために軍務の労苦から解放する。 不名誉な除隊がある。
ignominiosa autem missio totiens est, quotiens is qui mittit addidit nominatim ignominiae causa se mittere: semper enim debet addere, cur miles mittatur.
しかし、不名誉な除隊とは、除隊させる者が、名指しで不名誉を理由として除隊させると言い添えたときには常に成立する。 なぜなら、兵士がなぜ除隊させられるのかを常に書き添えなければならないからである。
sed et si eum exauctorauerit, id est insignia militaria detraxerit, inter infames efficit, licet non addidisset ignominiae causa se eum exauctorasse.
しかしまた、もし彼を退役させた、すなわち軍の記章を取り上げたならば、不名誉を理由として退役させたと言い添えなかったとしても、彼を不名誉な者のうちに入れる。
est et quartum genus missionis, si quis euitandorum munerum causa militiam subisset: haec autem missio existimationem non laedit, ut est saepissime rescriptum.
第四の種類の除隊もあり、それは公役を避けるために軍籍に入った場合である。 しかし、この除隊は、極めてしばしば勅答で回答されているように、社会的評価を傷つけない。
§3.2.2.3Miles, qui lege Iulia de adulteriis fuerit damnatus, ita infamis est, ut etiam ipsa sententia eum sacramento ignominiae causa soluat.
姦通に関するユリウス法によって有罪判決を受けた兵士は、判決そのものが彼を軍事宣誓から不名誉を理由として解放するほどに、不名誉である。
§3.2.2.4Ignominia autem missis neque in urbe neque alibi, ubi imperator est, morari licet.
しかし、不名誉によって除隊された者たちは、ローマ市内にとどまることも、皇帝のいる他のいかなる場所にとどまることも許されない。
§3.2.2.5Ait praetor: 'qui in scaenam prodierit, infamis est'.
政務官は「舞台に立った者は不名誉である」と言う。
scaena est, ut Labeo definit, quae ludorum faciendorum causa quolibet loco, ubi quis consistat moueaturque spectaculum sui praebiturus, posita sit in publico priuatoue uel in uico, quo tamen loco passim homines spectaculi causa admittantur.
舞台とは、ラベオが定義するように、見世物を行うために、誰かが自らの見世物を提供すべく立ち止まり活動するような、公または私、あるいは街区のいかなる場所であれ、そこに見世物目的で人々がいたる所から入場を認められる場所に設置されたものである。
eos enim, qui quaestus causa in certamina descendunt et omnes propter praemium in scaenam prodeuntes famosos esse Pegasus et Nerua filius responderunt.
なぜなら、利得のために競技に赴く者たちや、報酬のために舞台に立つすべての者たちは、悪名高いとペガススおよびネルウァ・フィリウスが回答したからである。

語釈・文法注

  1. 3.2.2.prdimissum accipere debemus — 動詞 `accipere` は「(...と)理解する・解釈する」の意。過去分詞対格の `dimissum`(除隊された者)を目的語とする。続く `uel si quis alius ... dimissus est` は、同じく理解すべき対象を並列するための省略を伴う条件文の形をとっている。
  2. 3.2.2.2est honesta — 女性単数形容詞 `honesta` は、前文の `multa genera sunt missionum`(除隊には多くの種類がある)を受けて、女性名詞 `missio`(除隊)が省略された形。続く `est causaria`, `est ignominiosa` も同様の構造。
  3. 3.2.2.3ipsa sententia eum sacramento ... soluat — 相関関係 `ita ... ut`(〜するほどに...)によって導かれる結果節(接続法現在 `soluat`)。`sacramento` は分離の奪格で、`soluat`(解放する、解く)に係る。
  4. 3.2.2.5spectaculum sui praebiturus — 未来能動分詞 `praebiturus`(主語 `quis` に一致する男性単数)は意図や目的を表す。`sui` は三人称再帰代名詞の属格で、`spectaculum`(見世物)に対する目的格的属格(「自分自身の見世物」)。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.2.2.pr-3.2.2.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.2.2.pr-3.2.2.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。