Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.1.1.pr-3.1.1.5

申立ての定義と申立人の資格制限

447 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

法務官告示における裁判上の申立ての資格制限、および「申立て」の定義。年齢や身体的障害(聾唖、盲目)、女性の社会的役割や名誉の欠如を理由とする不適格性の基準と、その例外や先例を論じる。

[ULPIANUS libro sexto ad edictum. ] §3.1.1.prHunc titulum praetor proposuit habendae rationis causa suaeque dignitatis tuendae et decoris sui causa, ne sine delectu passim apud se postuletur.
[ウルピアーヌス、告示注解第6巻] 法務官は、配慮を払い、自らの尊厳を守り、かつ自らの品位を保つために、選別なしに自分の前で無差別に申立てが行われることのないよう、この章を提示した。
§3.1.1.1Eapropter tres fecit ordines: nam quosdam in totum prohibuit postulare, quibusdam uel pro se permisit, quibusdam et pro certis dumtaxat personis et pro se permisit.
それゆえ、彼は三つのカテゴリーを設けた。 すなわち、ある人々に対しては申立てを行うことを全面的に禁じ、ある人々に対しては少なくとも自分自身のためにのみ許し、ある人々に対しては特定の人物のためおよび自分自身のためにのみ許した。
§3.1.1.2Postulare autem est desiderium suum uel amici sui in iure apud eum, qui iurisdictioni praeest, exponere: uel alterius desiderio contradicere.
そもそも「申立てを行う(postulare)」とは、司法を管轄する者の前で、法廷において自分自身または友人の要求を提示すること、あるいは他人の要求に反対することである。
§3.1.1.3Initium autem fecit praetor ab his, qui in totum prohibentur postulare.
さて、法務官は、申立てを行うことが全面的に禁じられている人々から始めた。
in quo edicto aut pueritiam aut casum excusauit.
この告示において、彼は幼少さ、または身体的な境遇を考慮した。
pueritiam: dum minorem annis decem et septem, qui eos non in totum compleuit, prohibet postulare, quia moderatam hanc aetatem ratus est ad iure responsitasse.
幼少さについては、17歳未満で、その年齢を完全に満たしていない者が申立てを行うことを禁じているが、それは、彼がこの年齢を法的に答弁するにはまだ未熟であると考えたからである。
propter casum surdum qui prorsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris exaudire non poterat, quod etiam ipsi erat periculosum futurum: nam non exaudito decreto praetoris, quasi non obtemperasset, poena in contumax plecteretur.
身体的境遇については、全く耳の聞こえない聾者が自分の前で申立てを行うことを禁じている。 というのも、法務官の命令を聞き取ることができない者に申立てを許すべきではないからであり、それは彼自身にとっても危険なことになるからである。 なぜなら、法務官の命令を聞き取れず、あたかも従わなかったかのように、不従順な者に対する罰によって処罰されることになるからである。
§3.1.1.4Ait praetor: 'Si non habebunt aduocatum, 'ego dabo.
法務官は言う。 「もし彼らが弁護人を持たないならば、私が与えよう。
' nec solum his personis hanc humanitatem praetor solet exhibere, uerum et si quis alius sit, qui certis ex causis uel ambitione aduersarii uel metu patronum non inuenit.
」そして、法務官がこの人道的な配慮を示すのは、これらの人々に対してだけでなく、特定の理由、すなわち対立相手の社会的影響力や恐怖のために保護者を見つけることができない他の誰かがいる場合にも同様である。
§3.1.1.5Secundo loco edictum proponitur in eos, qui pro aliis ne postulent: in quo edicto excepit praetor sexum et casum, item notauit personas in turpitudine notabiles.
第二に、他人のために申立てを行ってはならない人々に対する告示が提示される。 この告示において、法務官は性別と身体的状況を除外し、また、醜聞によって悪名高い人々を指名した。
sexum: dum feminas prohibet pro aliis postulare.
性別については、女性が他人のために申立てを行うことを禁じている。
Et ratio quidem prohibendi, ne contra pudicitiam sexui congruentem alienis causis se immisceant, ne uirilibus officiis fungantur mulieres: origo uero introducta est a Carfania improbissima femina, quae inuerecunde postulans et magistratum inquietans causam dedit edicto.
そして禁じる理由は、女性の性にふさわしい慎みに反して他人の訴訟に介入したり、女性が男性の職務を行ったりしないようにするためである。 しかし、この制度が導入された起源は、きわめて恥知らずな女性カルファニアに由来する。 彼女は破廉恥に申立てを行い、政務官を煩わせることで、この告示の原因を作った。
casum: dum caecum utrisque luminibus orbatum praetor repellit: uidelicet quod insignia magistratus uidere et reuereri non possit.
身体的状況については、法務官が両方の光を失った盲人を退けている。 これは明らかに、政務官の記章を見てこれに敬意を払うことができないからである。
refert etiam Labeo Publilium caecum Asprenatis Noni patrem auersa sella a Bruto destitutum, cum uellet postulare.
ラベオもまた、アスプレナス・ノヌスの父である盲人のプブリリウスが申立てを行おうとした際、ブルトゥスによって椅子を背に向けられて見捨てられたことを伝えている。
quamuis autem caecus pro alio postulare non possit, tamen et senatorium ordinem retinet et iudicandi officio fungitur.
しかし、盲人は他人のために申立てを行うことはできないものの、元老院の身分を維持し、審判人の職務を行う。
numquid ergo et magistratus gerere possit? sed de hoc deliberabimus.
それでは、彼は政務官職に就くこともできるのだろうか。 しかし、これについては検討することにしよう。
exstat quidem exemplum eius, qui gessit: Appius denique Claudius caecus consiliis publicis intererat et in senatu seuerissimam dixit sententiam de Pyrrhi captiuis.
実際にそれを行った者の例が存在する。 すなわち、盲目のアッピウス・クラウディウスは公の議会に参加し、元老院においてピュロスの捕虜についてきわめて厳しい意見を述べた。
sed melius est ut dicamus retinere quidem iam coeptum magistratum posse, adspirare autem ad nouum penitus prohiberi: idque multis comprobatur exemplis.
しかし、すでに開始された政務官職を維持することはできるが、新たな職を志すことは全面的に禁じられていると言う方がより適切であり、このことは多くの先例によって裏付けられている。

語釈・文法注

  1. §3.1.1.prhabendae rationis causa — 動形容詞(配慮されるべき)を用いた表現。ここでは、法務官が自らの職務や法廷の秩序に対して「適切な顧慮・配慮を行うために」を意味する。
  2. §3.1.1.3ad iure responsitasse — 写本の乱れが見られる箇所。本来は動名詞を用いた ad iuri respondendum(法に答えること/答弁すること)または頻回相動詞の ad iure responsitandum(法的に繰り返し答弁すること)が意図されていたと考えられ、法的な答弁を行う十分な能力を指す。
  3. §3.1.1.3poena in contumax plecteretur — in contumax(不従順な者に対して)は形容詞の名詞的用法。不従順な態度を理由として科される罰を受ける、という受動の帰結を示す。
  4. §3.1.1.5auersa sella a Bruto destitutum — auersa sella は独立奪格。執政官(ここではブルトゥス)が審判用の椅子(sella)を反対に向け、対面を拒否することで、申立てをしようとした者を無視し、退けた情景を描写している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.1.1.pr-3.1.1.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.1.1.pr-3.1.1.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。