Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §3.1.1.6-3.1.1.11

不名誉者による申立て制限と親族に関する例外

448 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

法務官による他人のための申立て制限規定について、猛獣闘技者や同性受動者、犯罪者等の不名誉者に対する制限、例外として許容される親族等の範囲、および原状回復の効力を論じる。

[ULPIANUS libro sexto ad edictum. ] §3.1.1.6Remouet autem a postulando pro aliis et eum, qui corpore suo muliebria passus est.
また法務官は、その肉体をもって女性の役割を甘受した者をも、他人のために申立てを行うことから排除する。
si quis tamen ui praedonum uel hostium stupratus est, non debet notari, ut et Pomponius ait.
しかし、もし誰かが強盗や敵の暴力によって強姦されたのであれば、不名誉の烙印を押されるべきではないと、ポンポニウスも述べている。
et qui capitali crimine damnatus est, non debet pro alio postulare.
また、死刑に値する罪で有罪判決を受けた者も、他人のために申立てを行うべきではない。
item senatus consulto etiam apud iudices pedaneos postulare prohibetur calumniae publici iudicii damnatus.
同様に、元老院決議によって、公訴における誣告で有罪判決を受けた者は、簡易裁判官の前でさえも申立てを行うことが禁じられる。
et qui operas suas, ut cum bestiis depugnaret, locauerit.
また、猛獣と戦うために自らの労務を貸し付けた者も同様である。
bestias autem accipere debemus ex feritate magis, quam ex animalis genere: nam quid si leo sit, sed mansuetus, uel alia dentata mansueta? ergo qui locauit solus notatur, siue depugnauerit siue non: quod si depugnauerit, cum non locasset operas suas, non tenebitur: non enim qui cum bestiis depugnauit, tenebitur, sed qui operas suas in hoc locauit.
しかし、猛獣とは、動物の種によるよりも、むしろその凶暴さによって理解すべきである。 というのも、もしライオンであっても飼い慣らされている場合や、他の歯のある動物であっても飼い慣らされている場合はどうなのか。 したがって、労務を貸し付けた者だけが、実際に戦ったか否かにかかわらず、不名誉の烙印を押される。 しかし、もし彼が自らの労務を貸し付けていなかったのに戦ったのであれば、この規定に縛られない。 なぜなら、猛獣と戦った者が縛られるのではなく、そのために自らの労務を貸し付けた者が縛られるからである。
denique eos, qui uirtutis ostendendae causa hoc faciunt sine mercede, non teneri aiunt ueteres, nisi in harena passi sunt ne honorari: eos enim puto notam non euadere.
要するに、これらを勇気を示すために報酬なしで行う人々は、闘技場において名誉を与えられないことを甘受した場合を除いて、縛られないと古代の法学者たちは言う。 というのも、私は彼らが不名誉の烙印を逃れることはできないと考えるからである。
sed si quis operas suas locauerit, ut feras uenetur, uel ut depugnaret feram quae regioni nocet, extra harenam: non est notatus.
しかし、もし誰かが、野獣を狩るため、あるいは地方に害をなす野獣と闘技場の外で戦うために自らの労務を貸し付けたのであれば、その者は不名誉の烙印を押されない。
his igitur personis, quae non uirtutis causa cum bestiis pugnauerunt, pro se praetor permittit allegare, pro alio prohibet.
したがって、勇気を示すためではなく猛獣と戦ったこれらの人々に対して、法務官は自分自身のために主張を行うことは許すが、他人のために行うことは禁じている。
sed est aequissimum, si tutelam uel curam huiusmodi personae administrent, postulae eis pro his, quorum curam gerunt, concedi.
しかし、もしこの種の人々が後見や補佐を管理している場合、彼らがその管理する者たちのために申立てを行うことが認められるのが最も公平である。
qui aduersus ea fecisse monstretur, et pro aliis interdicta postulatione repellitur et pro aestimatione iudicis extra ordinem pecuniaria poena multabitur.
これらに反して行ったことが示された者は、他人のための申立てを禁じられて退けられるだけでなく、審判人の裁量に応じて、非常手続において金銭罰を科される。
§3.1.1.7Ut initio huius tituli diximus, tres ordines praetor fecit non postulantium: quorum hie tertius est, quibus non in totum denegat postulandi facultatem, sed ne pro omnibus postularent: quasi minus deliquerint quam hi qui superioribus capitibus notantur.
\n この章の初めに述べたように、法務官は申立てを行えない者たちの三つのカテゴリーを設けた。 これらのうち、これが第三のカテゴリーであり、法務官は彼らに対して申立ての能力を全面的に否定するのではなく、すべての人々のために申立てを行うことのないようにするのである。 あたかも彼らが、前の各項で不名誉を指摘された人々よりも、過ちが少なかったかのように。
§3.1.1.8Ait praetor: 'Qui lege, plebis scito, senatus consulto, edicto, decreto principum nisi pro certis personis postulare prohibentur: hi pro alio, quam pro quo licebit, in iure apud me ne postulent.
\n 法務官は言う。 「法律、平民会決議、元老院決議、告示、皇帝の勅令によって、特定の人物のためを除くほか申立てを行うことを禁じられている者、これらの者は、認められている者以外の他人のために、私の前の法廷で申立てを行ってはならない。
' hoc edicto continentur etiam alii omnes, qui edicto praetoris ut infames notantur, qui omnes nisi pro se et certis personis ne postulent.
」この告示には、法務官の告示によって悪名高き者として不名誉の烙印を押されている他のすべての人々も含まれ、これらすべての者は、自分自身および特定の人物のためを除くほか、申立てを行ってはならない。
§3.1.1.9Deinde adicit praetor: 'Qui ex his omnibus, qui supra scripti sunt, in integrum restitutus non erit, eum.
\n 次いで、法務官は付け加える。 「上述のこれらのすべての人々のうち、原状回復を認められていない者について、私は(その者を以下のように扱う)」。
' 'Qui ex his, qui supra scripti sunt' sic accipe: si fuerit inter eos, qui tertio edicto continentur et nisi pro certis personis postulare prohibentur: ceterum si ex superioribus, difficile in integrum restitutio impetrabitur.
「上述のこれらの人々のうち」という表現は、次のように理解せよ。 すなわち、もしその者が第三の告示に含まれ、特定の人物のためを除くほか申立てを行うことを禁じられている者たちの間にいる場合のことである。 他方、もし彼が前のカテゴリーに属する者であるなら、原状回復を得ることは困難であろう。
§3.1.1.10De qua autem restitutione praetor loquitur? utrum de ea quae a principe uel a senatu? Pomponius quaerit: et putat de ea restitutione sensum, quam princeps uel senatus indulsit.
\n では、法務官はどのような原状回復について語っているのか。 皇帝によるものか、それとも元老院によるものか。 ポンポニウスは問い、皇帝または元老院が恩恵として与えた回復について意味していると考えている。
an autem et praetor restituere possit, quaeritur: et mihi uidetur talia praetorum decreta non esse seruanda, nisi sicubi ex officio iurisdictionis suae subuenerunt: ut in aetate obseruatur, si quis deceptus sit, ceterisque speciebus quas sub titulo de in integrum restitutione exsequemur.
しかし、法務官も回復させることができるのかが問われる。 そして、私には、法務官のそのような命令は守られるべきではないように思われる。 ただし、自らの司法管轄の職務に基づいて救済を与えた場合は別である。 例えば、年齢に関して、誰かが騙された場合に観察されるようなケースや、その他の類型であり、それらについては「原状回復について」という章のもとで詳しく扱う。
pro qua sententia est, quod si quis famoso iudicio condemnatus per in integrum restitutionem fuerit absolutus, Pomponius putat hunc infamia eximi.
この見解を支持するものとして、もし誰かが名誉を汚す裁判で有罪とされた後に、原状回復によって無罪とされた場合、ポンポニウスはその者が不名誉から除かれると考えているという事実がある。
§3.1.1.11Deinde adicit praetor: 'Pro alio ne postulent praeterquam pro parente, patrono patrona, liberis parentibusque patroni patronae': de quibus personis sub titulo de in ius uocando plenius diximus.
\n 次いで、法務官は付け加える。 「親、保護者、保護者の子および親のためを除くほか、他人のために申立てを行ってはならない。 」これらの人物については、「法廷への召喚について」という章のもとでより十分に述べた。
Item adicit: 'liberisue suis, fratre sorore, uxore, socero socru, genero nuru, uitrico nouerca, priuigno priuigna, pupillo pupilla, furioso furiosa,'
同様に付け加える。 「または、自らの子、兄弟、姉妹、妻、義父、義母、婿、嫁、継父、継母、継息子、継娘、被後見の男児、被後見の女児、狂気の男性、狂気の女性(のためを除くほか)。 」

語釈・文法注

  1. §3.1.1.6nisi in harena passi sunt ne honorari — 不定詞句 `ne honorari` は `passi sunt` の補足として機能しているが、写本上の異読や誤写(`ne` から `se` への修正案)も存在する難解な箇所。ここでは原文の否定の意を尊重し、「闘技場において、名誉を与えられない不名誉な役回りを受け入れた場合」を例外的な不名誉化の対象とする解釈を採用した。
  2. §3.1.1.6qui aduersus ea fecisse monstretur — 接続法現在である `monstretur` は仮定的・記述的な関係節を形成し、「〜したと判明するような者は誰であれ」という意味の条件を示す。主節の直説法現在 `repellitur` および未来 `multabitur` と連結し、告示に反した場合の法的効果を定めている。
  3. §3.1.1.9eum — 法務官の告示からの不完全な引用の末尾にある対格代名詞。告示の文面自体では `eum` の後に「私は(申立てから)退ける(repellam)」などの主動詞が続いたと考えられるが、ここでは部分的な引用に留まっており、続く箇所でその適用範囲が解釈されている。
  4. §3.1.1.10putat de ea restitutione sensum — 不規則な表記 `sensum` は、過去分詞もしくは名詞的に扱われるか、あるいは `sensisse`(意味したと考えた)の誤記・代用として機能する。ポンポニウスの判断として「その原状回復のみが告示において意図されていると考えた」という対格不定詞構造の一部を形成している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §3.1.1.6-3.1.1.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:3.1.1.6-3.1.1.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。