Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §29.7.14.pr-29.7.14.1

指定相続人死亡後の遺言補足書による遺贈の効力

4590 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

指定相続人の死後に遺言補足書で追加または剥奪された遺贈の効力について、サビヌス学派とプロクルス学派の対立を挙げつつプロクルス説(無効とする説)を支持し、複数相続人の場合の例外的な有効性とその範囲について論じている。

[SCAEUOLA libro octauo quaestionum. ] §29.7.14.prQuidam referunt, quantum repeto apud Uiuianum, Sabini et Cassii et Proculi expositam esse in quaestione huiusmodi controuersiam: an legata, quae posteaquam instituti mortem obierunt codicillis adscripta uel adempta sunt, a substitutis debeantur, id est an perinde datio et ademptio etiam hoc tempore codicillis facta ualeat ac si testamento facta esset.
[スカエウォラ、『疑義集』第8巻] ある人々は、私がウィウィアヌスにおいて思い出す限りでは、サビヌス、カッシウス、プロクルスの間で次のような問題についての論争が提示されたと伝えている。 すなわち、指定相続人の死後に遺言補足書によって追加または剥奪された遺贈が、予備的相続人によって義務づけられるべきか、つまり、この時期に遺言補足書によってなされた与与および剥奪が、あたかも遺言によってなされたのと同様に効力を持つか否か、ということである。
quod Sabinum et Cassium respondisse aiunt Proculo dissentiente.
サビヌスとカッシウスはこれを肯定的に回答し、プロクルスはこれに反対したと言われている。
nimirum autem Sabini et Cassii collectio, quam et ipsi reddunt, illa est, quod codicilli pro parte testamenti habentur obseruationemque et legem iuris inde traditam seruent.
言うまでもなく、彼ら自身も示しているサビヌスとカッシウスの推論は、遺言補足書は遺言の一部とみなされ、それゆえにそこから伝承された法の遵守と規則に従う、というものである。
ego autem ausim sententiam Proculi uerissimam dicere.
しかし、私はあえてプロクルスの意見が最も正しいと言いたい。
nullius enim momenti est legatum, quod datum est ei, qui tempore codicillorum in rebus humanis non est, licet testamenti fuerit: esse enim debet cui detur, deinde sic quaeri, an datum consistat, ut non ante iuris ratio quam persona quaerenda sit.
なぜなら、たとえ遺言の時点では生存していたとしても、遺言補足書の作成時にこの世にいない者に対して与えられた遺贈は、無効だからである。 なぜなら、与えられる相手が存在しなければならず、次いで、与えられたものが有効に成立するかどうかが問われるべきであり、したがって法の論理よりも先に人格が問われなければならないからである。
et in proposito igitur quod post obitum heredis codicillis legatum uel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur.
それゆえ、提示された事例においても、相続人の死後に遺言補足書によって遺贈または剥奪されたものは無効である。 なぜなら、遺言補足書が言葉を向ける対象である相続人がこの世に存在せず、それゆえその剥奪や与与は今や無効となるからである。
haec in eo herede, qui ex asse institutus erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur.
このことは、単独で指定された相続人に予備的相続人が付されており、かつ指定相続人によって遺言補足書が承認されている場合についての話である。
§29.7.14.1quod si duo instituti sint substitutis datis unusque eorum decesserit, utilia uidentur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum debeat, si 'quisquis mihi heres erit' legatum erit, an uero non, quia sit substitutus heres, qui partem faciat, licet ipse non debeat.
しかし、もし予備的相続人が付された二人の指定相続人がおり、そのうちの一人が死亡した場合、遺贈は有効であると思われる。 ただし、共同相続人に関して、「私の相続人となる者は誰でも」という形で遺贈がなされた場合、彼が遺贈のすべてを負うべきなのか、それとも、予備的相続人(彼自身は負うべきではないとしても)が持分を形成するために、そうではないのかが議論されるであろう。
idem etiam potest circa nomina expressa tractari.
同じことは、名前が明記されている場合についても議論されうる。
multoque magis solum coheredem totum debere puto, quia is adiunctus sit, qui etiam tunc cum adiungebatur in rebus humanis non erat.
そして私は、生存している共同相続人のみがすべてを負うべきだと、いっそう強く考える。 なぜなら、結びつけられた者(死亡した共同相続人)は、結びつけられたその時(遺言補足書作成時)において、すでにこの世に存在していなかったからである。

語釈・文法注

  1. 29.7.14.prquantum repeto apud Uiuianum — ウィウィアヌス(Vivianus)の著作から記憶している限り、という意味。挿入句的な表現であり、主節の動詞 referunt にかかる。
  2. 29.7.14.pran legata... debeantur — an に導かれる間接疑問節で、controuersiam の具体的内容を示す。posteaquam 節(posteaquam... obierunt)が関係節(quae... adscripta uel adempta sunt)の内部に挿入されている。
  3. 29.7.14.prlicet testamenti fuerit — 譲歩節 licet + 接続法(ここでは fuerit)。省略されている主語および補語を補うと licet [is qui accipit] [in rebus humanis] testamenti [tempore] fuerit(たとえ[受取人が]遺言の[時点において][生存して]いたとしても)となる。
  4. 29.7.14.prquia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est — sermonem conferat は「言葉を向ける」「話しかける」の意で、ここでは遺言補足書(codicilli)が宛て先(相続人)に対して意思を表示することを指す。conferat は heres を先行詞とする関係節(ad quem...)内の接続法(描写または理由)。
  5. 29.7.14.1quia is adiunctus sit, qui etiam tunc cum adiungebatur in rebus humanis non erat — is... qui は、文脈上、死亡した共同相続人を指す。adiunctus sit は「共同相続人として(遺言によって)結びつけられた」ことを意味し、遺言補足書が効力を持つべき時点(cum adiungebatur、すなわち遺言補足書によって遺贈が追加・変更される時)にはすでに死亡していたことを理由としている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §29.7.14.pr-29.7.14.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:29.7.14.pr-29.7.14.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。