[ULPIANUS libro quinquagesimo ad edictum. ] §29.4.6.prQuia autem is qui ab intestato possidet hereditatem conueniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex uoluntate testatoris uideatur omisisse, an cogatur praestare.
しかし、遺言による根拠を放棄した場合、無遺言によって相続財産を占有する者が訴えられ得るため、もし彼が遺言者の意思に基づいて放棄したと見なされる場合、履行することを強制されるかどうかが問われた。
ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam: si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, uidendum est, an legatariis cogatur respondere.
たとえば、ある人がその兄弟を相続人として指定し、無遺言に関する副遺言を作成して兄弟に対し、もし法定相続が彼に帰属するなら、一部の人々に信託遺贈を履行するよう求めたとする。 もしこの兄弟が、遺言による根拠を放棄して無遺言によって相続財産を占有する場合、受遺者たちに対して履行を強制されるべきかどうかが検討されなければならない。
et Iulianus libro trigesimo primo digestorum scribit cogendum primum legata praestare, mox dimissis legatis si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare: ceterum si legata absumant dodrantem, tunc nihil fideicommissariis praestandum: habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet.
そして、ユリアヌスは『学説彙纂』第31巻において、まず遺贈を履行させ、次いで、遺贈を引いた後に4分の3から残額があるならば、その時に信託遺贈を履行させるべきであると書いている。 しかし、もし遺贈が4分の3を消費し尽くすならば、その時は信託遺贈受取人には何も履行されるべきではない。 なぜなら、法定相続人は完全な4分の1を保持すべきだからである。
ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans non tangatur.
したがって、ユリアヌスによって順序が適用されており、最初に遺贈が履行され、次いで剰余から信託遺贈が履行される。 ただし、4分の1が侵害されない限りにおいてである。
ego puto Iuliani sententiam ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare: nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo relinquit ab intestato.
私はユリアヌスの説を次のように解釈すべきだと考える。 すなわち、もし遺言による根拠を放棄して無遺言によって相続財産を占有するなら、いかなる場合でも遺贈を履行すべきである。 なぜなら、無遺言において彼から信託遺贈を遺した者は、彼が遺言による相続を放棄することを決して許可したわけではないからである。
§29.4.6.1Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum incidere in edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit: quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus, quem Iulianus ostendit.
明らかに、もし遺言者が名指しでそれを彼に許可したならば、彼は告示に該当しないと言うべきである。 なぜなら、彼は遺言者が彼に与えた権限を行使したからである。 しかし、もし遺言者が彼に放棄することを特別に許可しなかったならば、ユリアヌスが示したあの順序が従われるべきである。
Quid deinde dicemus, si §29.4.6.2isdem et ex testamento legata et fideicommissa ab intestato fuerint relicta et praeterea aliis fideicommissa? an ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus monstrat, an uero contribuemus omnes fideicommissarios quasi aequales? et magis est, ut ita distinguamus multum interesse, utrum incidit in edictum heres an non.
次に、もし、同じ人々に、遺言によって遺贈が、無遺言によって信託遺贈が遺され、さらに別の人々にも信託遺贈が遺されていた場合は、何と言うべきか。 ユリアヌスが示すあの順序を我々は適用すべきなのか、それともすべての信託遺贈受取人を同等なものとして按分すべきなのか。 そして、相続人が告示に該当するか否かで大きな違いがある、と区別するのがより妥当である。
nam si incidit, praeferendi erunt hi quibus testamento relicta fuerunt quaedam: sin uero non incidit, quia haec fuit testatoris uoluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato succedendi, uel quia alia causa intercessit, quae secundum ea quae supra scripta sunt non offendit edictum, dicendum est contribui fideicommissa debere quasi exaequata.
なぜなら、もし該当するならば、遺言によってあるものが遺された者たちが優先されるべきであるからである。 しかし、もし該当しないならば、すなわちこれが遺言者の意思であり、無遺言によっても相続する権限を彼に与えることであったため、あるいは、上に書かれたことに従って告示に違反しない他の事由が介在したためであるならば、信託遺贈は同等に扱われるものとして按分されるべきであると言うべきである。
§29.4.6.3Non simpliciter autem praetor pollicitus est se daturum actionem, sed causa cognita: nam siue inuenerit testatorem huius rei auctorem esse ipsumque permississe ab intestato succedere aut si qua alia iusta causa omittendi interuenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum.
しかし、法務官は無条件に訴えを与えることを約束したのではなく、審理の上で約束したのである。 なぜなら、もし遺言者自身がこのことの首謀者であり、彼が無遺言で相続することを許可したと認めるか、あるいは何らかの他の正当な放棄の事由が介在したならば、彼に対する遺贈の訴えを法務官は決して与えないからである。
§29.4.6.4Item si inuenerit bona ad alium pertinere, non dabit actionem, si uero nulla suspicio collusionis religionem praetoris instruxerit.
同様に、もし財産が他の誰かに帰属すると認めたならば、訴えを与えない。 ただし、通謀の疑いが法務官の良心を動かさない場合に限る。
§29.4.6.5Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conueniri.
しかし、もし相続財産を奪われ得る者が、相続財産の一部を占有しており、かつ悪意なしに占有をやめたならば、彼が訴えられることはなくなると考えるべきである。
§29.4.6.6Quod ergo tempus spectabimus, possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari debet.
では、占有しているか否かをどの時点を基準として見るべきか。 訴訟係属の時点が考慮されるべきである。
§29.4.6.7Certe si uacantia bona quis possederit et quadriennium praeterierit, indubitate conueniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab intestato possedit et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit.
確かに、もし誰かが相続人のない財産を占有し、4年間が経過したならば、彼は疑いなく告示のこの部分に基づいて訴えられ得る。 なぜなら、彼は遺言による根拠を放棄し、かつ無遺言相続人として占有し、しかも4年の時効によって保護されているような形で占有したからである。
§29.4.6.8Si patronus ex debita sibi portione heres scriptus dato sibi coherede ex alia parte omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres, deinde possideat patronus ab intestato legitimam hereditatem totam, dandam in eum legatorum actionem Celsus libro sexto decimo digestorum ait, quae in Titium competeret, sufficeretque patrono, quod integram debitam sibi portionem habeat.
もしパトロヌスが、自分に帰属すべき法定の持分に基づいて相続人として指定され、他方の持分において共同相続人が与えられていたが、自らの法定持分が枯渇していたために指定を放棄し、共同相続人も放棄し、その後にパトロヌスが無遺言により法定相続財産の全体を占有した場合、ケルススは『学説彙纂』第16巻で、ティティウスに対して認められるはずの遺贈の訴えが彼に対しても与えられるべきであり、パトロヌスにとっては自分に帰属すべき法定の持分をそっくりそのまま持っていることで十分である、と述べている。
haec autem ita sunt, si coheres collusit cum patrono: aliter enim non esse patronum cogendum legata praestare: neque enim interdictum est, ut quis omittat hereditatem, si sine fraude id fiat.
しかし、これは共同相続人がパトロヌスと通謀した場合にのみ当てはまる。 そうでなければ、パトロヌスは遺贈を履行することを強制されるべきではない。 なぜなら、詐欺なしに行われるのであれば、誰かが相続を放棄することは禁止されていないからである。
H §29.4.6.9oc edictum etiam ad contra tabulas bonorum possessionem pertinere magis dicendum est, scilicet ut qui accipiendo contra tabulas bonorum possessionem liberis parentibusque legata praestaret si omiserit eam bonorum possessionem et ab intestato possideat hereditatem, cogatur ea praestare, quae praestaret, si contra tabulas possessionem accepit.
この告示は、遺言に反する遺産占有にも適用されると言うべきである。 すなわち、遺言に反する遺産占有を受け入れることによって、子や親に対して遺贈を履行すべきであった者が、もしその遺産占有を放棄して無遺言により相続財産を占有するならば、遺言に反する遺産占有を受け入れていた場合に履行したであろうものを履行するよう強制されるべきである。
§29.4.6.10Si libertas sub condicione fuerit data 'si decem dederit' et omissa causa testamenti fuerit, non aliter libertas competet, quam si condicioni paritum sit.
もし自由が「もし10を与えるならば」という条件付きで与えられており、遺言による根拠が放棄された場合、条件が履行された場合でなければ、自由は認められない。