[ULPIANUS libro quarto disputationum.
[ウルピアーヌス、討論集第4巻。
] §29.1.19.prQuaerebatur, si miles, qui habebat iam factum testamentum, aliud fecisset et in eo comprehendisset se fidei heredis committere, ut priores tabulae ualerent, quid iuris esset.
] すでに遺言書を作成していた兵士が、別の遺言書を作成し、その中で、最初の遺言書が効力を持つように相続人の信託に委ねる旨を記載した場合、どのような法関係になるかが問われていた。
dicebam: militi licet plura testamenta facere, sed siue simul fecerit siue separatim, utique ualebunt, si hoc specialiter expresserit, nec superius per inferius rumpetur, cum et ex parte heredem instituere possit, hoc est ex parte testato, ex parte intestato decedere.
私は次のように述べていた。 兵士は複数の遺言書を作成することが許されており、同時に作成しようと別々に作成しようと、特にその旨を表明しているならば、それらは間違いなく効力を持つ。 また、先行する遺言が後続の遺言によって破棄されることもない。 なぜなら、兵士は部分的に相続人を指定することもでき、すなわち、一部については遺言によって、一部については無遺言によって死亡することができるからである。
quin immo et si codicillos ante fecerat, poterit eos per testamentum sequens cauendo in potestatem institutionis redigere et efficere directam institutionem, quae erat precaria.
それどころか、もし以前に遺言補足書を作成していたとしても、後続の遺言において規定を設けることによって、それらを相続人指定の権能へと引き上げ、かつては懇請的なものであったものを、直接的な相続人指定にすることができる。
secundum haec in proposito referebam, si hoc animo fuerit miles, ut ualeret prius factum testamentum, id quod cauit ualere oportere ac per hoc effici, ut duo testamenta sint.
これらに従って、本件において私は、もし兵士に、以前に作成された遺言が効力を持つようにという意図があったならば、彼が規定したことは効力を持つべきであり、これによって二つの遺言が存在することになると答えていた。
sed in proposito cum fidei heredis committatur, ut ualeat prius testamentum, apparet eum non ipso iure ualere uoluisse, sed magis per fideicommissum, id est in causam fideicommissi et codicillorum uim prioris testamenti conuertisse.
しかし、本件においては、前の遺言が効力を持つように相続人の信託に委ねられているのであるから、彼が法律上当然に効力を持たせることを望んだのではなく、むしろ信託遺贈を通じて、すなわち前の遺言の効力を信託遺贈および遺言補足書の位置づけへと転換したことが明らかである。
§29.1.19.1Utrum autem totum testamentum in eam causam conuersum sit, hoc est et heredis institutio, an uero legata tantum et fideicommissa et libertates, quaeritur.
しかし、遺言全体がその位置づけへと転換されたのか、すなわち相続人の指定をも含むのか、それとも遺贈、信託遺贈、および自由解放のみであるのかが問われる。
sed mihi uidetur non solum cetera praeter institutionem heredis, sed et ipsam institutionem in causam fideicommissi uertisse, nisi aliud testatorem scripsisse probetur.
だが、遺言者が別のことを書いたと証明されない限りは、相続人指定以外のその他のものだけでなく、相続人指定それ自体をも信託遺贈の位置づけへと転換したと私は考える。
§29.1.19.2Si quis a milite heres ad tempus scriptus esset et alius ex tempore, quaeritur, an posterior heres a priore relicta legata debet.
もし誰かが兵士によって期限付きの相続人として指定され、別の者がその期限以降の相続人として指定されていた場合、後者の相続人が、前者の相続人によって遺された遺贈を支払う義務があるかが問われる。
et arbitror hunc non debere, nisi alia uoluntas militis probetur.
そして、兵士の別の意思が証明されない限り、後者は義務を負わないと私は考える。