Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §29.1.17.pr-29.1.17.4

軍人遺言における特定財産の相続人と債務の分担

4376 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ガイウスは、兵士の遺言における特定財産の相続人指定、陣中財産と一般財産の相続人の区別および債務負担、同一人に対する指定と廃除、家子である兵士の特有財産の相続、退役後の補足書に対する市民法の適用とファルキディウス法の関係について論じている。

[GAIUS libro quinto decimo ad edictum prouinciale.
[ガイウス、地方告示注解第15巻。
] §29.1.17.prSi certarum rerum heredes instituerit miles, ueluti alium urbanorum praediorum, alium rusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suas per praeceptionem cuique legando distribuisset.
] もし兵士が特定の財産について相続人を指定したならば、例えば一人の者を都市の不動産の、別の者を農村の不動産の、また別の者をその他の財産の相続人として指定したならば、その指定は有効であり、あたかも相続分を指定せずに彼らを相続人として指定し、そして自分のすべての財産を、先取遺贈によって各人に遺贈することで分配したかのようであるとみなされるであろう。
§29.1.17.1Iulianus etiam ait, si quis alium castrensium rerum, alium ceterarum scripsisset, quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrensium rerum heres institutus esset, extra castra contracto aere alieno is solus obligetur, qui ceterarum rerum heres scriptus esset.
ユリアヌスはまた述べている。 もしある者が、一人の者を陣中財産の、別の者をその他の財産の相続人として書き記したならば、あたかも二人の人物の二つの相続財産であるかのように理解され、その結果、陣中で契約された債務についても、陣中財産の相続人として指定された者だけが義務を負い、陣外で契約された債務については、その他の財産の相続人として書き記された者だけが義務を負うことになる。
cui scilicet conueniens uidetur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, uel huic heredi uel illi ipso iure debeatur.
これに、当然ながら、ユリアヌスが以下のように回答したと思われることが調和している。 すなわち、いかなる原因に基づいて兵士に対して債務が負われているとしても、当然の権利として、この相続人またはあの相続人に対して債権が帰属するということである。
quod si alterutra pars bonorum aeri alieno, quod ex ea causa pendebit, non sufficiat et propter hoc is qui ex ea parte heres institutus est non adierit, alterum qui adisset compellendum esse aut defendere totam hereditatem aut totam creditoribus soluere.
しかし、もし財産のいずれか一方が、その原因から生じる債務に対して十分ではなく、そしてこのために、その側の相続人として指定された者が相続を承認しなかったならば、相続を承認したもう一人の者は、相続財産全体を防御するか、または全額を債権者に弁済するかのいずれかを行うよう強制されるべきである。
§29.1.17.2Si eodem testamento miles eundem heredem, deinde exheredem scripserit, adempta uidetur hereditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi non possit.
もし同じ遺言において、兵士が同一の者を相続人として書き、次に相続廃除者として書いたならば、相続権は剥奪されたとみなされる。 民間人の遺言においては、相続廃除によって単に相続権だけを剥奪することはできないのに対して。
§29.1.17.3Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio.
もし父が、家子である兵士から、その陣中特有財産について相続人として指定され、遺言による相続の原因を放棄して、その特有財産から何かを占有するか、または悪意によって占有しなくなるようにしたならば、彼に対して遺贈物請求訴訟が与えられる。
§29.1.17.4Si miles testamentum in militia fecerit, codicillos post militiam et intra annum missionis moriatur, plerisque placet in codicillis iuris ciuilis regulam spectari debere, quia non sunt a milite facti, nec ad rem pertinere, quod testamentum confirmati sunt.
もし兵士が兵役中に遺言を作成し、兵役の後に遺言補足書を作成し、そして除隊後1年以内に死亡したならば、補足書については市民法の規則が考慮されるべきであるということに、多くの者が賛同している。 なぜならそれらは兵士によって作成されたのではないし、遺言において補足書が確認されているということは関係がないからである。
ideoque in his legatis, quae testamento data sunt, legi Falcidiae locum non esse, at in his, quae codicillis scripta sunt, locum esse.
したがって、遺言において与えられたこれらの遺贈については、ファルキディウス法の適用はないが、しかし補足書に書き記されたこれらの遺贈については、適用がある。

語釈・文法注

  1. 29.1.17.prper praeceptionem — 「先取遺贈によって」。特定の共同相続人が遺産分割の前に特定の財産をあらかじめ取得することを認める遺贈形式(praeceptio)を指す。
  2. 29.1.17.1cui scilicet conueniens uidetur respondisse, ut... — 主動詞 uidetur は非人称表現で、cui は直前のユリアヌスの二つの相続財産として理解する見解(quasi duorum hominum...)を先行詞とする関係接続。debeatur militi は「兵士に対して債務が負われている(=兵士が債権を持っている)」、huic heredi uel illi... debeatur は「この相続人またはあの相続人に対して債権が当然に帰属する」の意味。全体の構造は「この見解に、彼(ユリアヌス)が…と回答したことが調和していると思われる」となる。
  3. 29.1.17.3omissa causa testamenti — 「遺言による原因を放棄して」。完了受動分詞 omissa と名詞 causa が奪格で一致する独立奪格構文。遺言相続人としての地位を放棄し、無遺言相続やその他の法的根拠に基づいて相続財産を実質的に手に入れようとすることを意味する。
  4. 29.1.17.4non sunt a milite facti — 動詞 facti [sunt] の主語は codicilli(男性複数)。除隊後(post militiam)に作成されたため、「兵士によって(=兵役中の特権を伴って)作成されたものではない」ことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §29.1.17.pr-29.1.17.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:29.1.17.pr-29.1.17.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。