Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §29.1.15.pr-29.1.15.6

軍人遺言の取消と復活および相続人指定の制限

4374 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

債権者を害する目的での必要相続人指定に対する兵士への制限、兵士による遺言の取消・復活、服役前の遺言の効力、兵士の遺言における代筆者への罰則、期限・条件付き相続人指定、息子のための遺言、および遺産占有請求の期間制限について論じられている。

[ULPIANUS libro quadragesimo quinto ad edictum.
[ウルピアヌス、告示注解第45巻。
] §29.1.15.prIn fraudem plane creditorum nec miles amplius quam unum necessarium facere poterit.
] 明らかに債権者を害するために、兵士であっても1人を超える必要相続人を指定することはできない。
§29.1.15.1Sicut autem hereditatem miles nuda uoluntate dare potest, ita et adimere potest.
ところで、兵士が単なる意思によって相続財産を与えることができるのと同様に、それを取り消すこともできる。
denique si cancellauerit testamentum suum uel inciderit, nullius erit momenti: si tamen testamentum cancellauerit et mox ualere uoluerit, ualebit ex suprema uoluntate.
したがって、もし彼が自らの遺言書を抹消するか、あるいは切り裂いた場合、それは何らの効力も持たないであろう。 しかし、もし彼が遺言書を抹消したものの、その後すぐにそれを有効にしたいと望んだならば、それは最終意思に基づいて有効となる。
et ideo cum miles induxisset testamentum suum, mox anulo suo signasset, qui super ea re cogniturus erit considerabit, quo proposito id fecerit: nam si mutatae uoluntatis eum paenituisse probabitur, renouatum testamentum intellegetur: quod si ideo, ne ea quae scripta fuerant legi possint, causa irriti facti iudicii potior existimabitur.
それゆえ、兵士が自らの遺言書を抹消した後に、自身の指輪で封印した場合には、その件を審理する者が、どのような意図で彼がそれを行ったかを考慮することになる。 すなわち、もし彼が意思を変更したことを後悔したということが証明されるならば、遺言は復活したと解される。 これに対して、もし書かれた内容が読まれないようにするためにそれを行ったのであれば、遺言行為が無効とされた原因の方がより有力であるとみなされるであろう。
§29.1.15.2Testamentum ante militiam factum a milite, si in militia decesserit, iure militari ualere, si militis uoluntas contraria non sit, diuus Pius rescripsit.
兵士が兵役に入る前に作成した遺言は、もし彼が兵役中に死亡し、かつその兵士の反対の意思がないならば、軍事法に従って有効であると、神君ピウスは勅答した。
§29.1.15.3Si quis se scribat heredem in testamento militis, non remittitur ei senatus consulti poena.
もし何者かが兵士の遺言書に自らを相続人として書き込むならば、元老院決議による罰は彼に免除されない。
Miles et §29.1.15.4ad tempus heredem facere potest et alium post tempus uel ex condicione uel in condicionem.
兵士はまた期限付きで相続人を指定することも、その期限の後に別の人を指定することも、あるいは条件成就から、もしくは条件成就までの指定をすることもできる。
§29.1.15.5Item tam sibi quam filio iure militari testamentum facere potest: et soli filio, tametsi sibi non fecerit: quod testamentum ualebit, si forte pater uel in militia uel intra annum militiae decessit.
同様に、彼は軍事法によって、自分自身のためにも息子のためにも遺言をすることができ、また、たとえ自分自身のためには遺言をしなかったとしても、息子のためだけに遺言をすることもできる。 この遺言は、もし万一、父親が兵役中、あるいは退役から1年以内に死亡したならば、有効となる。
§29.1.15.6Bonorum possessionem ultra tempora edicto determinata nec militis posse adgnosci Papinianus libro quarto decimo quaestionum scribit, quia generalis est ista determinatio.
告示によって定められた期間を超えて遺産占有を請求することは、兵士のものであっても認められないと、パピニアヌスは『学説問題集』第14巻に書いている。 なぜなら、その期間制限は一般的なものだからである。

語釈・文法注

  1. 29.1.15.prnecessarium — 形容詞 necessarius(必要な)の中性単数形が、債務超過の遺産において解放され、拒否権なく相続人となる義務を負う奴隷(必要相続人 necessarius heres)を指す名詞として用いられている。
  2. 29.1.15.1eum paenituisse — 非人称動詞 paenitet(後悔させる)の構文。後悔する主体を対格(eum)で、後悔の対象を属格(mutatae uoluntatis)で表し、全体が主動詞 probabitur の主語となる対格不定詞節を形成している。
  3. 29.1.15.1causa irriti facti iudicii — iudicium(ここでは「遺言行為」)と、受動態完了分詞の属格 irriti facti が一致している。全体として、名詞化した動形容詞的な意味(「遺言行為が無効とされた理由」)を表す。
  4. 29.1.15.5soli filio — 前文の tam... quam... の構造から、述部である testamentum facere potest(遺言をすることができる)が省略されており、これを補って「(彼は)息子のためだけに遺言をすることができる」と解釈する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §29.1.15.pr-29.1.15.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:29.1.15.pr-29.1.15.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。