Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §29.1.1.pr-29.1.1.1

兵士の遺言特権の起源と変遷

4360 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、ユリウス・カエサルからトラヤヌス帝の訓令に至る兵士の遺言特権の歴史的展開と、「兵士」および「軍隊」という語の各種の民間語源的な解釈について記述している。

[ULPIANUS libro quadragesimo quinto ad edictum.
[ウルピアヌス、エディクトゥム注解第45巻。
] §29.1.1.prMilitibus liberam testamenti factionem primus quidem diuus Iulius Caesar concessit: sed ea concessio temporalis erat.
] 兵士たちに自由な遺言作成の権利を最初に認めたのは、実に神君ユリウス・カエサルであった。 しかし、その譲許は一時的なものであった。
postea uero primus diuus Titus dedit: post hoc Domitianus: postea diuus Nerua plenissimam indulgentiam in milites contulit: eamque et Traianus secutus est et exinde mandatis inseri coepit caput tale.
だがその後、最初に神君ティトゥスがこれを与え、この後にドミティアヌスが、その後に神君ネルウァが兵士たちに対して極めて寛大な恩恵を授けた。 そしてトラヤヌスもこれに従い、それ以来、訓令に以下のような条項が挿入され始めた。
Caput ex mandatis: 'Cum in notitiam meam prolatum sit subinde testamenta a commilitonibus relicta proferri, quae possint in controuersiam deduci, si ad diligentiam legum reuocentur et obseruantiam: secutus animi mei integritudinem erga optimos fidelissimosque commilitones simplicitati eorum consulendum existimaui, ut quoquomodo testati fuissent, rata esset eorum uoluntas.
訓令の条項:「もし法律の厳密さと遵守へと引き戻されるならば、紛争に持ち込まれかねない、戦友たちによって残された遺言がしばしば提示されるということが、私の知るところとなったので、最良かつ最も忠実な戦友たちに対する私の心の誠実さに従い、彼らの素朴さに配慮すべきであると考え、彼らがどのように遺言していたとしても、彼らの意思が有効であるようにした。
faciant igitur testamenta quo modo uolent, faciant quo modo poterint sufficiatque ad bonorum suorum diuisionem faciendam nuda uoluntas testatoris'.
それゆえ、彼らは望む方法で遺言を作成するがよいし、できる方法で作成するがよい。 そして、彼らの財産の分割を行うためには、遺言者の単なる意思だけで十分である。
§29.1.1.1Miles autem appellatur uel a militia, id est duritia, quam pro nobis sustinent, aut a multitudine, aut a malo, quod arcere milites solent, aut a numero mille hominum, ductum a Graeco uerbo, tractum a tagmate: nam Graeci mille hominum multitudinem τάγμα appellant, quasi millensimum quemque dictum: unde ipsum ducem χιλίαρχον appellant.
」ところで、兵士(miles)は、彼らが私たちのために耐え忍んでいる軍務(militia)、すなわち過酷さ(duritia)から、あるいは多数(multitudo)から、あるいは兵士たちが遠ざける習慣のある悪(malum)から、あるいはギリシア語の単語から導かれ、タグマ(tagma)から引き出された千人(mille)の男たちの数から名付けられている。 なぜなら、ギリシア人は千人の群衆を「タグマ(τάγμα)」と呼び、あたかも千番目ごとに言われたかのようだからである。 そこから、彼らはその指揮官自体を「キリアルコス(χιλίαρχος)」と呼ぶ。
exercitus autem nomen ab exercitatione traxit.
また、軍隊(exercitus)という名前は、訓練(exercitatio)から引き出されたものである。

語釈・文法注

  1. §29.1.1.prtestamenti factionem — 「遺言作成能力(または権利)」を指す。本来は遺言に関与する資格全般(能動的・受動的)を指すが、ここでは特に兵士が自由に遺言を作成できる特権(能動的遺言作成権)を意味する。
  2. §29.1.1.prCum in notitiam meam prolatum sit subinde testamenta a commilitonibus relicta proferri — 非人称表現 `prolatum sit`(知るに至った)の主語として、対格不定詞句 `testamenta ... proferri`(遺言が提示されること)が機能している。
  3. §29.1.1.prsimplicitati eorum consulendum — `consulendum` は動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)の非人称用法で、その意味上の主語(行為者)は与格で示されず省略されている。自動詞 `consulo`(〜に配慮する、〜の便宜を図る)は与格(`simplicitati`)を支配するため、受動態(ここでは動形容詞の非人称用法)でもその与格をそのまま保持する。
  4. ¦29.1.1.1¦quasi millensimum quemque dictum — ギリシア語の軍事単位である `τάγμα`(タグマ、隊)を、ラテン語の `mille`(千)や `millensimus`(千番目の)と結びつける民間語源的な説明。`dictum` は `τάγμα` を説明する中性単数分詞、または対格不定詞句における不定詞の省略と解釈できる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §29.1.1.pr-29.1.1.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:29.1.1.pr-29.1.1.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。