[PAPINIANUS libro tertio decimo quaestionum. ] §28.7.28.prSi filius sub condicione heres erit et nepotes ex eo substituantur, cum non sufficit sub qualibet condicione filium heredem institui, sed ita demum testamentum ratum est, si condicio fuit in filii potestate, consideremus, numquid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto' isque Romae decessit, an uero quae potuit etiam extremo uitae momento impleri, ueluti 'si Titio decem dederit, filius heres esto', quae condicio nomine filii per alium impleri potest.
[質問集第13巻のパピニアヌス] もし息子が条件付きで相続人になり、その息子から生まれた孫たちが予備相続人として指定されている場合について、いかなる条件の下でも息子が相続人に指定されれば十分であるということはなく、条件が息子の権能内にあった場合に初めて遺言が有効となるのであるから、付加された条件が何であるかによって違いがあるかどうかを検討してみよう。 すなわち、息子の死亡によって履行できなくなった条件、例えば「もしアレクサンドリアへ行くならば、息子を相続人とせよ」とあり、彼がローマで死亡した場合か、それとも、人生の最後の瞬間においてすら履行され得た条件、例えば「もしティティウスに十を与えるならば、息子を相続人とせよ」(この条件は息子の名において他人によっても履行され得るのであるが)なのか、である。
nam superior quidem species condicionis admittit uiuo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legitimus patri heres exstiterit, argumentoque est, quod apud Seruium quoque relatum est: quendam enim refert ita heredem institutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequam ascenderet mortem obisse: de quo respondit Seruius condicionem morte defecisse ideoque moriente eo legati diem cessisse.
というのも、前者の種類の条件は、息子が生存している間に、孫たちを相続へと受け入れるからである。 この息子は、もし予備相続人を誰も持っていなかったならば、彼が死亡する時に、父にとっての法定相続人となったであろう。 そして、セルウィウスのもとでも報告されていることがその証拠となる。 すなわち、ある人が「もしカピトリウムに登るならば」という条件で相続人に指定され、「もし登らなかったならば、彼に遺贈が与えられる」とされており、彼が登る前に死亡した、という事例を彼は報告している。 これについてセルウィウスは、条件は死亡によって不成就に終わり、それゆえ彼の死亡によって遺贈の権利が発生した、と答弁した。
altera uero species condicionis uiuo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non essent, intestato auo heredes existerent: neque enim filius uideretur obstitisse, post cuius mortem patris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes fuissent instituti.
これに対して、もう一方の種類の条件は、息子の生存中に孫たちを相続へと受け入れることはない。 彼ら孫たちは、もし予備相続人として指定されていなかったならば、祖父が無遺言で死亡したときに相続人となったであろう。 というのも、その死後に父の遺言が効力を失うことになる息子が、妨げになったとはみなされないであろうからであり、それはちょうど、同息子が廃除され、息子が死亡した時に孫たちが相続人に指定されていた場合と同様である。