[PAULUS libro nono quaestionum.
[パウルス、『疑問集』第9巻より。
]
] 事実から問われる。
§28.6.43.prEx facto quaeritur: qui filium habebat mutum puberem, impetrauit a principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem patris et nascitur ei filius: quaero, an rumpatur testamentum.
成人しているが口のきけない息子を持っていた者が、その口のきけない息子に予備相続人を指定することを許されるよう皇帝から請願して許可を得、ティティウスを予備相続人に指定した。 父親の死後、この口のきけない息子は妻をめとり、彼に息子が生まれた。 私は、遺言が破棄されるかを問う。
respondi: beneficia quidem principalia ipsi principes solent interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari.
私は答えた。 皇帝の恩恵は確かに皇帝自身が解釈するのが常である。 しかし、皇帝の意志を精査する者にとっては、皇帝は、彼の息子が同じ健康状態にとどまり続けた限度においてそれを授けることを望んだのだと言うことができる。 それは、市民法において未成年者遺言が成年に達することによって終了するのと同様に、皇帝が、心身の障害のために遺言をすることができない者に関して、法を模倣したのである。
nam et si furioso filio substituisset, diceremus desinere ualere testamentum, cum resipuisset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id ualere dicamus: auferret enim testamenti factionem homini sanae mentis.
なぜなら、もし狂気の息子に予備相続人を指定していたとしても、彼が正気に返ったときには、遺言は効力を失うと言うからである。 なぜなら、彼は今や自分で遺言をすることができるからである。 実際、もし我々がそれでもなおそれが効力を持つと言うなら、皇帝の恩恵は不公正なものになり始める。 なぜなら、それは正気の人から遺言作成権を奪うことになるからである。
igitur etiam adgnatione sui heredis dicendum est rumpi substitutionem, quia nihil interest, alium heredem institueret ipse filius postea an iure habere coepit suum heredem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret.
したがって、直系相続人の出生によっても、予備相続人指定は破棄されると言わなければならない。 なぜなら、息子自身が後に他の者を相続人に指定するか、あるいは法によって自らの直系相続人を持つに至るかは、何ら違いがないからである。 実際、父親も皇帝もこの事態について考え、後に生まれるであろうその者を廃除しようとしたとは考えにくいからである。
nec interest, quemadmodum beneficium principale intercedat circa testamenti factionem, utrum in personam unius an complurium.
また、遺言作成権に関して皇帝の恩恵がどのように介在するか、一人の人格に対してか、それとも複数の人格に対してかは、関係がない。
§28.6.43.1Item quaero, si ita facta proponatur substitutio: 'filius meus si intra decem annos decesserit, Titius heres esto, si intra quattuordecim, Maeuius' filiusque octo annorum decesserit, utrum Titius solus ex substitutione ei heres erit an et Maeuius, quia certum est et intra decem et intra quattuordecim annos filium decessisse.
同様に私は問う。 もし予備相続人の指定が次のように行われたと提示される場合。 「我が息子が10年以内に死亡したなら、ティティウスが相続人たれ、14年以内なら、マエウィウスが(相続人たれ)」そして、息子が8歳の時に死亡した場合、ティティウスだけが予備相続によって彼の相続人となるのか、それともマエウィウスもそうなるのか。 なぜなら、息子が10年以内にも14年以内にも死亡したことは確実だからである。
respondi omne quidem spatium, quod est intra pubertatem, liberum esse patri ad substituendum filio, sed finis huius pubertas est: magis autem est in utroque eorum tempus suum separatim seruari, nisi contraria uoluntas testatoris aperte ostendatur.
私は答えた。 成年に達するまでのすべての期間は、確かに父親が息子に予備相続人を指定するために自由であるが、これの限界は成人である。 しかし、彼らの両方において、それぞれの時間が個別に維持されるとする方がより妥当である、遺言者の反対の意志が明白に示されない限りは。
§28.6.43.2Lucius Titius cum haberet filios in potestate, uxorem heredem scripsit et ei substituit filios: quaesitum est, an institutio uxoris nullius momenti sit eo, quod ab eo gradu filii non essent exheredati.
ルキウス・ティティウスは、権力下に息子たちを有していたが、妻を相続人に指定し、彼女に息子たちを予備指定した。 妻の指定は、その順位から息子たちが廃除されていなかったという理由によって無効であるかが問われた。
respondi cum gradum, a quo filii praeteriti sint, nullius esse momenti et ideo, cum idem substituti proponantur, ex testamento eos heredes exstitisse uideri, scilicet quia non totum testamentum infirmant filii, sed tantum eum gradum, qui ab initio non ualuit, sicut responsum est, si a primo sit filius praeteritus, a secundo exheredatus: nihil autem interest, qua ratione secundi heredis institutio ualeat, utrum quia ab eo filius exheredatus est an quia ipse filius substitutus est.
私は答えた。 息子たちが看過された順位は無効であり、それゆえ、同じ彼らが予備相続人として指定されていると提示される場合、彼らは遺言によって相続人となったと見なされる。 けだし、息子たちは遺言全体を無効にするのではなく、初めから効力を持たなかったその順位のみを無効にするからである。 それは、もし最初の順位から息子が看過され、第二の順位から廃除された場合について回答されたのと同様である。 しかし、第二の相続人の指定がどのような理由で効力を持つかは関係がない。 そこから息子が廃除されたためであるか、それとも息子自身が予備相続人に指定されたためであるかは。
§28.6.43.3Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit 'quisquis sibi heres esset': unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres efficitur nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur.
父親であるユリウス・ロンギヌスは、自分が相続人に指定した者たちを、息子に対して「誰であれ自分の相続人となる者」として予備指定した。 指定された相続人の一人が、受け取る資格のない者に対して、自分が受け取ったものから分け前を与えるようにという黙示の信託に応じていたが、未成年者の予備相続に認められた際、自分が指定された(本来の)取り分に応じてあずかるのか、それとも実際に彼が受け取った取り分に応じてであって、その結果予備相続における彼の取り分が増加するのか。 私は答えた。 法の潜脱のために信託に応じる者は、相続を承認することによって相続人となり、残された財産が没収されるとしても相続人であることをやめない。
unde et ex secundis tabulis in tantum heres esse potest, in quantum scriptus esset: satis enim punitus est in eo, in quo fecit contra leges.
それゆえ、予備遺言からも、彼は指定されていた限度において相続人となることができる。 なぜなら、彼は法に違反したことについて、すでに十分に罰せられているからである。
quin immo etsi desineret heres esse, idem dicerem: quemadmodum intellegendum est in eo qui, cum scriptus esset heres, postquam adisset hereditatem in seruitutem redactus est et postea libertate donatus.
それどころか、仮に相続人であることをやめるとしても、私は同じことを言うだろう。 それは、相続人に指定されていたが、遺産を承認した後に奴隷に転落し、その後自由を与えられた者において理解されるべきである。
cui permissum est ad substitutionem uenire, quae ei in testamento fuerat relicta: licet enim hereditatem ex institutione amisit, tamen ex substitutione istam portionem, quantum amisit, percepturum.
その者は、遺言の中で彼に残されていた予備相続にあずかることが許される。 なぜなら、彼は指定による遺産は失ったものの、予備相続からはその失った分の取り分を受け取ることになるからである。