Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.6.2.pr-28.6.2.7

未成年者代替指定の要件と主遺言への依存関係

4274 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、未成年の子や孫、胎児に対する代替相続人指定(未成年代替遺言)の要件と、その効力が主たる遺言や相続引受けに依存する仕組み、さらには遺言書内での記載順序の規則とその例外について説明している。

[ULPIANUS libro sexto ad Sabinum. ] §28.6.2.prMoribus introductum est, ut quis liberis impuberibus testamentum facere possit, donec masculi ad quattuordecim annos perueniant, feminae ad duodecim.
[サビヌス註釈第6巻より、ウルピアヌス] 慣習によって、人が未成年の子らに対して、男子が14歳に、女子が12歳に達するまで、遺言を作成することができるということが導入された。
quod sic erit accipiendum, si sint in potestate: ceterum emancipatis non possumus.
これは、彼らが(父の)権力下にある場合にそのように解されるべきである。 しかし、解放された子に対しては、我々はそれを行うことができない。
postumis plane possumus.
胎児に対しては、明らかにできる。
nepotibus etiam possumus et deinceps, si qui non recasuri sunt in patris potestate.
孫たちに対しても、さらにはその後の世代に対しても、もし彼らが(将来)父の権力下に再び戻ることがないならば、我々はできる。
sed si eos patres praecedant, ita demum substitui eis potest, si heredes instituti sint uel exheredati: ita enim post legem Uelleam succedendo non rumpunt testamentum: nam si principale ruptum sit testamentum, et pupillare euanuit.
しかし、もし彼らに父たちが先立っている場合、彼らに代替者が指定されうるのは、彼らが相続人として指定されたか、あるいは相続人から除外された場合に限られる。 なぜなら、そうすることによって、彼らはウェッレイウス法の後に、相続によって遺言を破棄することにならないからである。 というのも、主たる遺言が破棄されたならば、未成年子代替遺言も消滅するからである。
sed si extraneum quis impuberem heredem scripserit, poterit ei substituere, si modo eum in locum nepotis adoptauerit uel adrogauerit filio praecedente.
しかし、もしある人が家族外の未成年者を相続人に指定したならば、もし仮に、息子が先立つ中で、その者を孫の地位に養子、あるいは家資養子とした場合に限り、その者に代替者を指定することができる。
§28.6.2.1Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit.
しかしながら、未成年者のために遺言を作成する者は誰でも、自分自身のためにも作成しなければならない。 さもなければ、ただ息子のためだけに作成することは、彼がたまたま軍人でもない限り、できないであろう。
adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, non ualet, ut, nisi adita quoque patris hereditas sit, pupillare testamentum euanescat.
そして、自分自身のためにも作成しない限り効力を持たないばかりか、父の相続が引き受けられない限り、未成年子代替遺言は消滅するほどである。
plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditas, dicendum est et pupillo substitutum seruandum:
明らかに、主たる遺言に基づく原因が放棄されて、無遺言として相続財産が占有される場合でも、未成年子への代替者の地位は維持されるべきであると言うべきである。
§28.6.2.2Interdum etiam pupillaris testamenti causa compellendum heredem institutum adire hereditatem, ut ex secundis tabulis fideicommissum conualescat: ut puta si iam pupillus decessit: ceterum si adhuc uiuat, improbum esse Iulianus existimat eum, qui sollicitus est de uiui hereditate.
時には、未成年子代替遺言を理由として、指定相続人に相続を引き受けるよう強制すべきであり、それは第二の遺言板による遺言信託が効力を生じるためである。 たとえば、すでに未成年子が死亡した場合がこれに当たる。 しかし、もし彼がまだ生きているならば、生存している者の相続について気をもむ者は不届きであるとユリアヌスは考えている。
§28.6.2.3Ego etiam, si minor uiginti quinque annis adeundae hereditatis causa fuerit restitutus, puto proficere secundis tabulis, ut praetor utiles actiones decernat substituto.
私もまた、25歳未満の者が相続を引き受けるために原状回復された場合、それが第二の遺言板に役立ち、法務官が代替者に対して準用訴権を付与すると考える。
§28.6.2.4Prius autem sibi quis debet heredem scribere, deinde filio substituere et non conuertere ordinem scripturae: et hoc Iulianus putat prius sibi debere, deinde filio heredem scribere: ceterum si ante filio, deinde sibi testamentum faciat, non ualere.
しかし、人はまず自分自身に対して相続人を書き、その後に息子に代替者を指定すべきであり、書面の順序を逆にしてはならない。 そしてユリアヌスは、まず自分自身のために、その後に息子のために相続人を書くべきだと考えている。 しかし、もし先に息子のために、その後に自分自身のために遺言を作成するならば、それは効力を持たない。
quae sententia rescripto imperatoris nostri ad Uirium Lupum Brittanniae praesidem comprobata est, et merito: constat enim unum esse testamentum, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum suum filio impuberi possit quis substituere.
この見解は、我々の皇帝からブリタンニア総督ウィリウス・ルプスに宛てた勅答によって承認されており、それは当然のことである。 というのも、相続財産は二つあるとはいえ、遺言は一つであるということは明白だからである。 それは、人が自分自身にとって強制相続人とする者を、息子に対しても同じく強制相続人とすることになり、また自分自身の死後出生児を未成年の息子に代替者として指定できるほどである。
§28.6.2.5Sed si quis ita fuerit testatus: 'si filius meus intra quartum decimum annum decesserit, Seius heres esto', deinde: 'filius heres esto', ualet substitutio, licet conuersa scriptura filii testamentum fecerit.
しかし、もしある人が次のように遺言したならば。 「もし私の息子が14歳未満で死亡したならば、セイウスが相続人たるべし」。 その後に「息子は相続人たるべし」。 この代替指定は、書面の順序を逆にして息子の遺言を作成したとしても、効力を持つ。
§28.6.2.6Sed et si ita scripserit: 'si filius mihi heres non erit, Seius heres esto: filius heres esto', secundo quidem gradu Seius scriptus est heres et, si filius heres non exstiterit, procul dubio Seius ei heres erit: sed et si exstiterit filius heres et intra pubertatem defunctus est, Seius admittendus recte uidetur, ut non ordo scripturae, sed ordo successionis spectetur.
また、もし次のように書いたとしても。 「もし息子が私の相続人とならないならば、セイウスが相続人たるべし。 息子は相続人たるべし。 」セイウスは確かに第二順位で相続人として書かれており、もし息子が相続人として現れないならば、疑いなくセイウスが彼の相続人となるであろう。 しかし、たとえ息子が相続人として現れたが思春期に達する前に死亡したとしても、セイウスが相続人に受け入れられるべきであることは正当と思われる。 書面の順序ではなく、相続の順序が考慮されるべきだからである。
§28.6.2.7Quod igitur dictum est singulis liberorum substituere licere, ideo adiectum est, ut declaretur non esse a filii testamento incipiendum impuberis.
したがって、子らのそれぞれに代替者を指定することが許されると言われたことは、未成年の息子の遺言から書き始めてはならないということを明らかにするために付け加えられたのである。

語釈・文法注

  1. 28.6.2.prsi eos patres praecedant — この節での `eos` は先行する `nepotibus`(孫たち)を指し、`patres` はその中間世代である父親たちを指す。`praecedant` は「(死において)先立つ」という意味の3人称複数接続法現在。したがって、「(家祖である遺言者より先に)父親たちが孫たちに先立って死亡している場合」という条件を表す。
  2. 28.6.2.prfilio praecedente — 独立奪格構文。ここでの `praecedente`(先立つ、先行する)は、実の息子が家系において順位(あるいは存在)の上で先立っている(すでに存在している)状態を指す。血縁外の者を「孫」の地位に収受(adoptare/adrogare)するためには、その上位の「息子」がすでに確定的に存在していることが前提となるため、このような付帯状況を表す。
  3. 28.6.2.1adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, non ualet, ut, nisi adita quoque patris hereditas sit, pupillare testamentum euanescat. — `adeo ... ut ...`(〜なほどである)の結果節構文の中に、条件節 `nisi sibi quoque fecerit`(主節に係る)と `nisi adita quoque patris hereditas sit`(結果節に係る)がそれぞれ入れ子になっている。未成年子代替遺言(pupillare testamentum)の効力が、父自身の遺言作成の有無だけでなく、最終的に父の相続が引き受けられる(adita)ことにも依存しているという二重の条件構造を示す。
  4. 28.6.2.4constat enim unum esse testamentum, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat — `constat` は非人称動詞で、対格不定詞句 `unum esse testamentum`(遺言は一つであること)を主語に取る。`licet`(〜とはいえ)は譲歩節を導き、接続法 `sint` を伴う。`usque adeo, ut ...`(〜なほどである)は程度を示す結果節で、その中に関係代名詞 `quos`(先行詞は `eosdem`)による節が先行する倒置(hyperbaton)が見られる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.6.2.pr-28.6.2.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.6.2.pr-28.6.2.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。