Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.5.4.pr-28.5.4.2

自己相続人に対する条件付指定とその効果

4183 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウニピアーヌスは、自己相続人(特に息子)に課される条件の性質と、その条件不成就が遺言の有効性および共同相続人や代替相続人の地位に与える影響について論じる。

[IDEM libro quarto ad Sabinum. ] §28.5.4.prSuus quoque heres sub condicione heres potest institui: sed excipiendus est filius, quia non sub omni condicione institui potest.
自己相続人もまた、条件付きで相続人に指定され得る。 しかし、息子は除外されなければならない。 なぜなら、息子はすべての条件のもとで指定され得るわけではないからである。
et quidem sub ea condicione, quae est in potestate ipsius, potest: de hoc enim inter omnes constat.
そして実に、彼自身の権能の内にある条件のもとであれば、指定され得る。 このことについてはすべての者の間で合意があるからである。
sed utrum ita demum institutio effectum habeat, si paruerit condicioni, an et si non paruerit et decessit? Iulianus putat filium sub eiusmodi condicione institutum etiam, si condicioni non paruerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspectare deberet.
しかし、相続人指定は、彼が条件に従った場合に初めて効果を持つのだろうか、それとも、もし彼が従わずに死亡した場合にも(効果を持つのだろうか)。 ユリアヌスは、そのような種類の条件のもとで指定された息子は、たとえ条件に従わなかったとしても、(相続から)排除されると考える。 そしてそれゆえ、そのように指定された者が共同相続人を有している場合、共同相続人は、息子が条件に従うまで待つべきではない。 (息子が)条件に従わないことによって父親を無遺言にするとしても、疑いなく待つべきであろうが。
quae sententia probabilis mihi uidetur, ut sub ea condicione institutus, quae in arbitrio eius sit, patrem intestatum non faciat.
この見解は私にとって尤もらしく思われる。 すなわち、自身の裁量にある条件のもとで指定された者が、父親を無遺言にすることはないという(見解である)。
§28.5.4.1Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio an non fuerit, facti potestas est: potest enim et haec 'si Alexandriam peruenerit' non esse in arbitrio per hiemis condicionem: potest et esse, si ei, qui a primo miliario Alexandriae agit, fuit imposita: potest et haec 'si decem Titio dederit' esse in difficili, si Titius peregrinetur longinquo itinere: propter quae ad generalem definitionem recurrendum est.
私は次のように一般的に定義されるのが正しいと考える。 すなわち、条件が権能の内にあったか否かは、事実の権能である。 なぜなら、たとえば「もしアレクサンドリアに到着したなら」という条件も、冬の天候によっては(本人の)裁量内にないこともあり得るし、アレクサンドリアの最初のマイル標から行動している者に課された場合には、(本人の裁量内に)あり得るからである。 また、「もしティティウスに10を与えたなら」という条件も、もしティティウスが遠くへ旅しているならば、困難であり得る。 これらの理由により、一般的な定義に立ち返らなければならない。
§28.5.4.2Sed et si filio sub condicione, quae in eius potestate est, herede instituto nepos sit substitutus siue extraneus, puto uiuo filio non exstaturum heredem substitutum, post mortem uero exstaturum, nec necessariam a substituto filii exheredationem, cum et, si fuerit facta, frustra est: post mortem enim filii facta est, quam inutilem esse alias ostendimus: opinamur igitur filium, si sit institutus sub ea condicione et sit in eius potestate, non indigere exheredatione a sequentibus gradibus: alioquin et a coherede indigebit.
しかし、息子の権能内にある条件のもとで息子が相続人に指定され、孫または外部の者が代替相続人として指定されている場合、私は息子の生存中は代替相続人が(相続人として)現れることはなく、その死後には現れると考える。 そして、代替相続人による息子の廃除は必要ではない。 なぜなら、たとえそれが行われたとしても無駄だからである。 すなわち、それは息子の死後に行われたことになり、それが無効であることは別の場所で示したからである。 したがって、私たちは、もし息子がそのような条件のもとで指定され、それが彼の権能内にあるならば、後位の順位の者たちによる廃除を必要としないと考える。 そうでなければ、共同相続人による廃除も必要とすることになってしまうからである。

語釈・文法注

  1. 28.5.4.prsed utrum ita demum... an et si non paruerit et decessit? — 二者択一の直接疑問節(utrum... an)である。「ita demum... si」は「もし〜の場合に初めて」を意味し、条件が満たされた場合のみ相続指定が有効になるか、あるいは条件に反して死亡した場合(decessit)にも適用されるかを問う。
  2. 28.5.4.prcum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspectare deberet — cumは逆接(〜であるとしても)を表し、接続法未完了過去faceretおよびdeberetを伴い、現在の事実に反する仮定を表す。共同相続人が存在しない場合には、息子の不成就が父親を無遺言(intestatus)にするため共同相続人は待たねばならないが、実在する本件ではその必要がないことを示す対比である。
  3. 28.5.4.1utrum in potestate fuerit condicio an non fuerit, facti potestas est — utrum... anの間接疑問節が主語として機能している。「facti potestas」は「事実の権能(事実問題)」を意味し、条件の成否が抽象的な法律問題ではなく、冬の気候や旅行の距離といった具体的な事実・状況(factum)に依存することを指す。
  4. 28.5.4.2filio sub condicione, quae in eius potestate est, herede instituto — 名詞filioと分詞institutoによる独立奪格構文(Ablative Absolute)。「息子が相続人に指定されたとき」という前提状況を表す。
  5. 28.5.4.2nec necessariam a substituto filii exheredationem — 対格不定詞構文(間接話法)の中で、存在動詞esseが省略されている(nec necessariam esse...)。「a substituto」は行為者(代替相続人による)を示す前置詞句である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.5.4.pr-28.5.4.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.5.4.pr-28.5.4.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。