Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.5.38.pr-28.5.38.5

奴隷の解放条件と相続人指定および譲渡後の承諾

4217 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ユリアヌスは、遺言や遺言補足書における奴隷の解放条件と相続人指定、およびその奴隷の売却や譲渡に伴う相続承認の権限や返還義務について論じている。

[IDEM libro trigesimo digestorum. ] §28.5.38.prQui filio impuberi exheredato Pamphilum legat, eundem post mortem filii ex parte heredem instituere eodem modo potest, quo is, qui seruum Sempronio legatum, eundem post mortem Sempronii ex parte heredem instituit.
[同著者、同書第三十巻] 相続を廃除された未成年の息子にパンピルスを遺贈する者は、息子の死後に同じ奴隷を部分的に相続人に指定することができる。 それは、センプロニウスに遺贈された奴隷を、センプロニウスの死後に部分的に相続人に指定する者が行うのと同じ方法による。
§28.5.38.1Seruus testamento heres pure scriptus, liber autem iussus esse, si intra kalendas Decembres decem dedisset, si codicillis pure libertatem acceperit, intra kalendas quidem neque liber neque heres erit, nisi decem dederit: si intra kalendas non dederit, liber ex codicillis erit.
遺言において無条件に相続人に指定され、ただし12月1日までに10を支払ったならば自由になるよう命じられた奴隷が、もし遺言補足書によって無条件に自由を与えられた場合、12月1日までは、10を支払わない限り、自由でも相続人でもない。 もし12月1日までに支払わなかったならば、遺言補足書に基づき自由となる。
§28.5.38.2Si quis seruum suum liberum sub condicione, heredem pure scripsisset eumque uendidisset pendente condicione, iussu emptoris seruus adire hereditatem potest, quia et constitit institutio et est qui ius imperandi habet.
ある者が自分の奴隷を条件付きで自由とし、無条件で相続人に指定しており、その条件が係属している間にその奴隷を売却した場合、奴隷は買主の命令によって相続を承認することができる。 なぜなら、相続人指定が有効に成立しており、かつ命令する権限を持つ者が存在するからである。
§28.5.38.3Quod si post defectam condicionem alienatus fuisset, non potest iussu emptoris hereditatem adire, quia eo tempore ad eum peruenisset, quo iam extincta institutio inutilis fuerat.
しかし、もし条件が不成就となった後に譲渡されていたならば、買主の命令によって相続を承認することはできない。 なぜなら、すでに相続人指定が消滅して無効となった時点において、彼(買主)のもとに奴隷が至ったことになるからである。
§28.5.38.4Igitur cum seruus sub condicione liber esse iubetur et legatum pure accepit, si pendente condicione manumissus uel alienatus fuerat, legatum habebit aut domino adquiret, quamuis mortis tempore condicio libertatis extincta fuerit: si uero post defectum condicionis manumissus aut alienatus fuerit, legatum ad irritum recidit.
したがって、奴隷が条件付きで自由になるよう命じられ、かつ無条件で遺贈を受け取った場合において、もし条件の係属中に解放されるか、または譲渡されていたならば、彼は遺贈を受け取るか、または主人(新たな主人)のために取得する。 たとえ(遺言者の)死亡の時に自由の条件が消滅していたとしてもである。 しかし、もし条件の不成就の後に解放されるか、または譲渡されたならば、遺贈は無効に帰する。
§28.5.38.5Cum uenditor seruum ante traditionem ab emptore pro parte heredem scriptum adire iubet, restituere coheredi serui necesse habet, quia lucrum facere eius serui iure quem uendidit non debet.
売主が、引渡し前に、買主によって部分的に相続人に指定された奴隷に対して相続を承認するよう命じる場合、彼はその奴隷の共同相続人に(取得したものを)引き渡す義務がある。 なぜなら、彼は自分が売却した奴隷の権利によって利益を得るべきではないからである。
plane non totum quod adquisierit restituet, sed pro ea dumtaxat parte, qua seruus coheredem habuerit,
明らかに、彼は取得したもののすべてを引き渡すのではなく、その奴隷が共同相続人を有していた割合に応じてのみ引き渡す。

語釈・文法注

  1. 28.5.38.preodem modo, quo is — 「〜と同じ方法で」を意味する相関関係。主節の eodem modo に対し、関係代名詞 qui の先行詞である is が、方法の奪格に相当する関係副詞 quo に導かれる関係節を伴って相関している。
  2. 28.5.38.1intra kalendas quidem neque liber neque heres erit, nisi decem dederit — 遺言による条件付き解放(期限までに10を支払うこと)と、遺言補足書(コディキルス)による無条件の解放が競合する場面。期限(12月1日)までは遺言の条件成就の可能性が残されているため、コディキルスによる無条件解放の効力は猶予され、期限内に10を支払わない限りは自由にも相続人にもなれないことを示す。
  3. 28.5.38.3quo iam extincta institutio inutilis fuerat — 関係副詞 quo は先行詞 eo tempore(その時に)に係っている。条件不成就(defectum condicionis)の後に奴隷が譲渡された場合、譲渡された時点において既に相続人指定が消滅して無効となっているため、買主は奴隷に相続承認を命じることができないことを説明している。
  4. 28.5.38.5restituere coheredi serui — 「奴隷の共同相続人に引き渡す」。奴隷は買主によって部分的に相続人に指定されていたが、売主は引渡し前の所有者として奴隷に相続承認を命じることができる。しかし売主は売却済みの奴隷の権利から利益を得るべきではないため、取得分を「奴隷の共同相続人」(この場合、買主自身)に返還しなければならない義務を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.5.38.pr-28.5.38.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.5.38.pr-28.5.38.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。