Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.2.9.pr-28.2.9.4

特定の女性からの遺腹子指定と看過された孫の影響

4130 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

一時的な生殖不能や特定の不適格関係にある女性からの遺腹子指定の効力、および看過された孫が遺言破棄をもたらすかどうかの判断基準について論じる。

[PAULUS libro primo ad Sabinum. ] §28.2.9.prSi quis postumos, quos per aetatem aut ualetudinem habere forte non potest, heredes instituit, superius testamentum rumpitur, quod natura magis in homine generandi et consuetudo spectanda est quam temporale uitium aut ualetudo, propter quam abducatur homo a generandi facultate.
[パウルス、サビヌス註釈第1巻] もし誰かが、年齢や病気のためにひょっとするともうけることができないかもしれない遺腹子を相続人に指定したとしても、以前の遺言は破棄される。 なぜなら、人間においては、そこから人が生殖能力を奪われることになる一時的な欠陥や病気よりも、生殖の自然な本性と一般的なあり方が重視されなければならないからである。
§28.2.9.1Sed si ex ea, quae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non ualet, quod turpis sit institutio.
しかし、もし誰かが、他人の妻である女性から生まれる遺腹子を相続人に指定したならば、その指定は不道徳であるため、当然法律上無効である。
§28.2.9.2Si filium exheredauero nepotemque ex eo praeteriero et alium heredem instituero et superuixerit filius post mortem meam, licet ante aditam hereditatem decesserit, non tamen nepotem rupturum testamentum Iulianus et Pomponius et Marcellus aiunt.
もし私が息子を相続人から除外し、その息子からの孫を看過し、別の人を相続人に指定し、そして息子が私の死後に生き残り、相続が承認される前に死亡したとしても、それでも孫が遺言を破棄することにはならない、とユリアヌス、ポンポニウス、マルケルスは言う。
diuersumque est, si in hostium potestate filius sit et decesserit in eodem statu: rumpit enim his casibus nepos testamentum, quod moriente auo fili ius pependerit, non abscisum ut superiore casu fuerit.
そして、もし息子が敵の支配下にあり、同じ状態のまま死亡した場合は異なっている。 というのも、これらの場合には孫が遺言を破棄するからである。 なぜなら、祖父が死亡した時点で息子の権利は未定の状態にあり、先の事例のように遮断されてはいなかったからである。
sed et si heres institutus omiserit hereditatem, erit legitimus heres, quoniam haec uerba 'si intestato moritur' ad id tempus referuntur, quo testamentum destituitur, non quo moritur.
しかしさらに、指定された相続人が相続を放棄した場合でも、彼(孫)は法定相続人となる。 なぜなら、「もし無遺言で死亡するならば」というこれらの言葉は、遺言が無効となる時点に関連付けられるのであって、彼(被相続人)が死亡する時点に関連付けられるのではないからである。
§28.2.9.3Sed si ex ea, quam nefas sit ducere, postumum heredem instituero, non putat rumpi testamentum Pomponius.
しかし、もし娶ることが不法である女性から生まれる遺腹子を私が相続人に指定したならば、遺言は破棄されないとポンポニウスは考えている。
§28.2.9.4Sed si per adoptionem sororem factam habeam, potero postumum ex ea heredem instituere, quia adoptione soluta possum eam ducere uxorem.
しかし、もし養子縁組によって姉妹となった女性がいる場合、私は彼女から生まれる遺腹子を相続人に指定することができるであろう。 なぜなら、養子縁組が解消されれば、私は彼女を妻として娶ることができるからである。

語釈・文法注

  1. §28.2.9.prnatura magis in homine generandi — 属格 `generandi` は `natura` にかかり、「生殖(すること)の自然の本性」を意味する。前置詞句 `in homine`(人間における)は `natura ... et consuetudo` の全体を修飾している。
  2. §28.2.9.2non tamen nepotem rupturum testamentum — 主節の動詞 `aiunt` に導かれる対格不定詞構文(A.C.I.)。`nepotem` が不定詞の意味上の主語(主格対格)、`testamentum` がその目的語であり、`rupturum` は未来能動分詞で、未来不定詞を形成する `esse` が省略された形である。
  3. §28.2.9.2fili ius pependerit — 原因を表す `quod` 節における接続法完了(描写)。子が敵の捕虜となっている間、その身分や相続権は死ぬか帰還するまで「懸垂状態(未定)」に置かれる(捕虜帰還権 postliminium の文脈)。先の事例のように死によって権利が消滅(遮断)された状態とは区別される。
  4. §28.2.9.4sororem factam habeam — 動詞 `habeo` と、目的語 `sororem` に一致する完了受動分詞 `factam` の組み合わせであり、過去の行為の結果としての現在の状態を示す。これはのちのロマンス語における完了時制(have + 過去分詞)の起源となる構文構造である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.2.9.pr-28.2.9.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.2.9.pr-28.2.9.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。