Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.2.14.pr-28.2.14.2

遺腹子の段階的廃嫡と父子関係誤認による無効

4135 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

アフリカヌスは、遺言において遺腹子が一部の段階で廃嫡され他の段階で黙殺された場合の無効処理のルール、および父親が血縁を誤解して息子を廃嫡した場合の効力の否定について論じている。

[AFRICANUS libro quarto quaestionum. ] §28.2.14.prSi postumus a primo gradu exheredatus, a secundo praeteritus sit, quamuis eo tempore nascatur, quo ad heredes primo gradu scriptos pertineat hereditas, secundum tamen gradum uitiari placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat.
[アフリカヌス、疑問集第4巻] もし遺腹子が第一段階において廃嫡され、第二段階において黙殺されたならば、たとえ彼が、第一段階で指定された相続人たちに相続財産が帰属すべき時点で生まれるとしても、やはり第二段階は、指定相続人たちが相続を辞退した場合に彼自身が相続人となるという結果になるように、無効とされるのが妥当である。
immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint hereditatem, non posse substitutos adire.
それどころか、たとえ彼が死亡した後に指定相続人たちが相続を辞退したとしても、代襲相続人は相続を承認することができない。
itaque et si a primo gradu exheredatus, a secundo praeteritus, a tertio exheredatus sit et uiuentibus primis et deliberantibus decedat, quaeri solet omittentibus primis aditionem utrum ad eos, qui tertio gradu scripti sint, an potius ad legitimos heredes pertineat hereditas.
したがって、もし彼が第一段階において廃嫡され、第二段階において黙殺され、第三段階において廃嫡されており、第一段階の相続人たちが生存して熟慮している間に彼が死亡した場合、第一段階の者たちが相続を辞退したときに、相続財産が第三段階において指定された者たちに帰属するのか、それともむしろ法定相続人に帰属するのかが、しばしば問われる。
quo et ipso casu rectius existimari putauit ad legitimos eam pertinere: nam et cum duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione a primis exheredatus postumus, a secundis praeteritus fuerit, si alter ex institutis omiserit, quamuis postumus excludatur, non tamen magis substitutum admitti.
そしてこの場合自体においても、彼は、相続財産が法定相続人に帰属するとみなす方がより正しいと考えた。 なぜなら、二人以上の相続人が指定され、それぞれの代わりに代替指定がなされている場合において、遺腹子が第一段階の者たちによって廃嫡され、第二段階の者たちによって黙殺されていたとき、もし指定された相続人の一人が辞退したならば、たとえその遺腹子が排除されるとしても、それによって代替指定された者が受け入れられることになるわけではないからである。
§28.2.14.1Quod uulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, non ualere, non usquequaque uerum esse ait: nam si primo gradu heres institutus sit filius, non debere eum a substitutis exheredari: ideoque si filio et Titio heredibus institutis Titio Maeuius substitutus sit, omittente Titio hereditatem Maeuium eam adire posse, quamuis filius secundo gradu exheredatus non sit.
息子が黙殺された段階は無効であると世間で言われていることは、必ずしも全面的に真実ではない、と彼は言う。 なぜなら、もし第一段階において息子が相続人に指定されているならば、彼が代替指定された者たちによって廃嫡される必要はないからである。 それゆえ、もし息子とティティウスが相続人に指定され、ティティウスに対してマエウィウスが代替相続人として指定されている場合、ティティウスが相続を辞退したときには、たとえ息子が第二段階において廃嫡されていなくても、マエウィウスはその相続財産を承認することができる。
§28.2.14.2Si quis ita scripserit: 'ille, quem scio ex me natum non esse, exheres esto', hanc exheredationem ita nullius momenti esse ait, si probetur ex eo natus: non enim uideri quasi filium exheredatum esse.
もし誰かが「私から生まれていないと私が知っているあの者は、廃嫡されよ」と書いた場合、もし彼が自分から生まれた者であることが証明されるならば、この廃嫡は何の効力も持たない、と彼は言う。 なぜなら、彼が息子として廃嫡されたようには見えないからである。
cum elogium pater, cum filium exheredaret, proposuisset et adiecisset propter eam causam exheredare, probaturque patrem circa causam exheredationis errasse.
これは、父親が息子を廃嫡する際に、理由の記述を提示し、その原因のために廃嫡するのだと書き加えたものの、その父親が廃嫡の原因に関して誤解していたことが証明される場合である。

語釈・文法注

  1. §28.2.14.prsecundum tamen gradum uitiari placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat — 接続詞句 `ad hoc, ut` は、第二段階が無効とされる(`secundum... gradum uitiari`)ことの具体的な効果・目的を示している。`praetermittentibus institutis` は独立奪格(「指定相続人たちが相続を辞退した場合」)。遺腹子が第一段階で廃嫡されても第二段階で黙殺されていると、第二段階全体が無効となり、第一段階の相続人が辞退した際には、遺腹子が法定相続人(あるいは第一段階の無効による相続人)として相続することになる。
  2. §28.2.14.prnam et cum duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione a primis exheredatus postumus, a secundis praeteritus fuerit — `cum... fuerit`(接続法完了)に導かれる状況設定。主節の主動詞は対格不定詞句 `non tamen magis substitutum admitti` であり、文脈上 `putauit`(または `placet` / `rectius existimari`)にかかる。二人の相続人が指定され、それぞれに代替遺贈(代替指定)がなされている(`duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione`:独立奪格の重畳)ケースにおける遺腹子の廃嫡と黙殺の関係を記述している。
  3. §28.2.14.1Quod uulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, non ualere, non usquequaque uerum esse ait — 間接話法(主動詞は `ait`)の文。不定詞 `non usquequaque uerum esse`(「必ずしも全面的に真実ではない」)の主語は、関係代名詞 `quod` に導かれる名詞節 `Quod uulgo dicitur...`(「〜と世間で言われていること」)。その名詞節の内部に、さらに `eum gradum... non ualere` という対格不定詞句(`dicitur` の主語・内容)が組み込まれている。
  4. §28.2.14.2non enim uideri quasi filium exheredatum esse — 間接話法における対格不定詞句。`uideri`(「〜のように思われない」)の主語は、文脈上「その(実の)息子」である。`quasi filium exheredatum esse` は「息子として廃嫡された」という意味。父親が「私から生まれていないと知っている者」と指定したため、息子という資格・地位を前提とした正式な廃嫡とはみなされない、という論理を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.2.14.pr-28.2.14.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.2.14.pr-28.2.14.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。