Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.1.20.pr-28.1.20.10

遺言の証人適格と欠格事由の要件

4110 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言の証人になれる者となれない者の資格要件について、受遺者や指定後見人、精神異常者、犯罪により有罪となった者、女性、奴隷などの具体例を挙げながら、最後は証人の言語理解力や意思の自由の要件に及んで多角的に論じている。

[ULPIANUS libro primo ad Sabinum. ] §28.1.20.prQui testamento heres instituitur, in eodem testamento testis esse non potest.
[ウルピアーヌス『サビヌス註釈』第1巻] 遺言によって相続人に指定される者は、同一の遺言において証人となることはできない。
quod in legatario et in eo qui tutor scriptus est contra habetur: hi enim testes possunt adhiberi, si aliud eos nihil impediat, ut puta si inpubes, si in potestate sit testatoris.
このことは、受遺者および後見人に指定された者については、反対に解される。 すなわち、これらは、他の何ものも彼らを妨げないならば、たとえば、未成年であったり、遺言者の権力下にあったりするのでなければ、証人として用いることができる。
§28.1.20.1Potestatis autem uerbum non solum ad liberos qui sunt in potestate referendum est, uerum etiam ad eum quem redemit ab hostibus, quamuis placeat hunc seruum non esse, sed uinculo quodam retineri, donec pretium soluat.
ところで、「権力」という言葉は、権力下にある子らに適用されるべきであるだけでなく、敵から買い戻した者に対しても適用されるべきである。 たとえ、この者は奴隷ではなく、身代金を支払うまで、ある種の絆によって留め置かれているにすぎないという見解が支持されているとしてもである。
§28.1.20.2Per contrarium quaeri potest, an pater eius, qui de castrensi peculio potest testari, adhiberi ab eo ad testamentum testis possit.
反対に、陣中特有財産について遺言することができる者の父親が、その者によって遺言の証人として用いられうるかが問われうる。
et Marcellus libro decimo digestorum scribit posse: et frater ergo poterit.
そして、マルケルスは『学説彙纂』第10巻において、可能であると書いている。 したがって、兄弟もまた可能であろう。
§28.1.20.3Quae autem in testamento diximus super prohibendis testimoniis eorum qui in potestate sunt, in omnibus testimoniis accipias, ubi aliquid negotii geritur, per quod adquiratur.
ところで、権力下にある者の証言を禁止することについて我々が遺言において述べたことは、何らかの取引が行われ、それによって取得が生じるような、すべての証言において適用されると受け取るべきである。
§28.1.20.4Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, cum compos mentis non sit: sed si habet intermissionem, eo tempore adhiberi potest: testamentum quoque, quod ante furorem consummauit, ualebit et bonorum possessio ex eo testamento competit.
精神異常者もまた、正気ではないため、証人として用いることはできない。 しかし、もし回復期があるならば、その時には用いることができる。 また、精神異常に陥る前に完成した遺言も有効であり、その遺言に基づく遺産占有が認められる。
§28.1.20.5Eum qui lege repetundarum damnatus est ad testamentum adhiberi posse existimo, quoniam in iudicium testis esse uetatur.
属州財物強請法によって有罪判決を受けた者は、遺言の証人として用いられうると私は考える。 なぜなら、彼は裁判において証人となることを禁じられているからである。
§28.1.20.6Mulier testimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem posse testem esse mulierem argumento est lex Iulia de adulteriis, quae adulterii damnatam testem produci uel dicere testimonium uetat.
女性は遺言においては証言することができないであろうが、他の場合には女性が証人となりうることの証拠は、姦通に関するユリウス法であり、同法は、姦通で有罪となった女性が証人として連れて来られること、または証言することを禁じている。
§28.1.20.7Seruus quoque merito ad sollemnia adhiberi non potest, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, ne praetoris quidem edicti.
奴隷もまた、当然のことながら、厳粛な儀式に用いることはできない。 なぜなら、彼は市民法の参与を全く有しておらず、告示のそれすら有していないからである。
§28.1.20.8Et ueteres putauerunt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur.
そして、古き法学者たちは、遺言の儀式のために用いられる者たちは、最後の厳粛な確認が完了するまで保ち続けなければならないと考えた。
§28.1.20.9Non tamen intellegentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere.
しかしながら、我々は言葉の理解を要求するわけではない。 というのも、神君マルクスは、ラテン語を知らなかった証人に関して、ディディウス・ユリアヌスに対して、自分がどのような事柄のために用いられているのかを、五感によってだけでも知覚していれば、それで十分であると勅答したからである。
§28.1.20.10Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putant non ualere testamentum.
しかし、もし証人たちがそこに意志に反して引き留められていたのであれば、彼らは遺言が無効であると考えている。

語釈・文法注

  1. 28.1.20.prsi inpubes, si in potestate — 前文の `si aliud eos nihil impediat`(他に彼らを妨げるものが何もないならば)に続く例示の節。`si`(もし〜ならば)は、証人としての適格を妨げる「障害(impedimentum)」の具体例を示しており、「例えば未成年である場合、あるいは遺言者の権力下にある場合(などは妨げとなる)」という意味になる。
  2. 28.1.20.1quamuis placeat hunc seruum non esse — 譲歩節 `quamuis`(たとえ〜としても)内の無人称動詞 `placeat`(見解が支持されている)に、対格不定詞構文 `hunc seruum non esse, sed ... retineri` が続いている。`hunc`(この者、すなわち敵から買い戻された者)が不定詞の意味上の主語である。
  3. 28.1.20.6argumento est lex Iulia — `argumento` は目的の与格(述語的与格)であり、全体で「ユリウス法が(〜ということの)証拠(論拠)となっている」という二重与格に準ずる構文を形成している。`argumento` にかかる内容として、対格不定詞句 `alias autem posse testem esse mulierem`(他の場合には女性が証人になりうること)が置かれている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.1.20.pr-28.1.20.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.1.20.pr-28.1.20.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。