Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §27.5.1.pr-27.5.1.9

後見類似訴訟の適用要件と責任の範囲

4026 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

法務官が定めた後見類似訴訟の適用要件、対象期間、成人に達した者や未出生の者への非適用、および財産管理人との区別と、管理行為の有無に応じた責任の範囲を解説する。

[ULPIANUS libro trigesimo sexto ad edictum. ] §27.5.1.prProtutelae actionem necessario praetor proposuit: nam quia plerumque incertum est, utrum quis tutor an uero quasi tutor pro tutore administrauerit tutelam, idcirco in utrumque casum actionem scripsit, ut siue tutor est siue non sit qui gessit, actione tamen teneretur.
後見類似訴訟を、法務官は必要性から提示した。 なぜなら、ある者が後見人として、あるいは後見人に準ずる者として後見を管理したのかが、多くの場合に不確実であるため、それゆえ法務官はどちらの場合にも対応する訴訟を規定し、管理した者が後見人であろうと、あるいは後見人でなかろうと、いずれにせよこの訴訟によって責任を負うようにしたからである。
solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum quis tutor fuerit et sic gesserit, an uero non fuerit, pro tutore tamen munere functus sit.
実際、大きな誤認が生じるのが常であり、ある者が後見人であってそのように管理したのか、あるいは実際には後見人でなかったが、後見人のように任務を遂行したのかを、容易に識別できないことが多いからである。
§27.5.1.1Pro tutore autem negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, siue se putet tutorem, siue scit non esse, finget tamen esse.
ところで、後見人のように事務を管理するとは、未成年者の財産に関して後見人の任務を果たす者のことであり、自らを後見人であると思っているか、あるいは後見人でないと知っていながら、それでも後見人であると装っている場合である。
§27.5.1.2Proinde et si seruus quasi tutor egerit, diuus Seuerus rescripsit dandum in dominum iudicium utile.
したがって、たとえ奴隷が後見人のように行動した場合であっても、主人に対して有用訴訟が与えられるべきであると、神聖なるセウェルスは勅答した。
§27.5.1.3Cum eo, qui pro tutore negotia gessit, etiam ante pubertatem agi posse nulla dubitatio est, quia tutor non est.
後見人のように事務を管理した者に対しては、成人前であっても訴訟を提起できることは疑いない。 なぜなら、その者は後見人ではないからである。
§27.5.1.4Quare si quis finita tutela pro tutore negotia impuberis gessit, tenebitur.
それゆえ、もし誰かが後見の終了後に未成年者の事務を後見人のように管理したならば、責任を負うことになる。
§27.5.1.5Sed et si prius pro tutore administrauerit, deinde quasi tutor, aeque tenebitur ex eo quod pro tutore administrauit, quamuis deuoluatur hic gestus in tutelae actionem.
しかしまた、最初に後見人のように管理し、その後に後見人として管理した場合であっても、後見人のように管理した部分に基づいて同様に責任を負う。 たとえこの管理が後見訴訟へと移行するとしてもである。
§27.5.1.6Si quis quasi tutor negotia gesserit eius qui iam pubes est neque tutorem habere potest, protutelae actio cessat: simili modo et si eius, qui nondum natus est.
もし誰かが、すでに成人に達しており後見人を持つことができない者の事務を、後見人のように管理したならば、後見類似訴訟は適用されない。 まだ生まれていない者の事務を管理した場合も同様である。
nam ut pro tutore quis gerat, eam esse personam oportet, cuius aetas recipiat tutorem, id est impuberem esse oportet.
なぜなら、誰かが後見人のように管理するためには、その年齢が後見を受け入れうる人物、すなわち未成年者であることが必要だからである。
sed erit negotiorum gestorum actio.
しかし、事務管理訴訟が成立することになる。
§27.5.1.7Si curator impuberi a praetore datus negotia gesserit, an, quasi pro tutore gesserit, teneatur, quaeritur.
法務官によって未成年者に付された財産管理人が事務を管理した場合、あたかも後見人のように管理したとして責任を負うかどうかが問われる。
et est uerius cessare hanc actionem, quia officio curatoris functus est.
そして、この訴訟は適用されないとする方がより正しい。 なぜなら、彼は財産管理人の職務を遂行したからである。
si quis tamen, cum tutor non esset, compulsus a praetore uel a praeside, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur.
しかし、もし誰かが後見人ではないのに、法務官や属州総督から強制され、自らを後見人だと思い込んで後見を管理した場合、後見人のように責任を負うべきかが検討されねばならない。
et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo tutoris gessit, cum tutor non esset.
そして、たとえ強制されて管理したとしても、責任を負うべきであるとする方が勝っている。 なぜなら、彼は後見人ではなかったにもかかわらず、後見人の意思をもって管理したからである。
at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit.
これに対して、先の財産管理人は後見人のようにではなく、財産管理人のように管理したのである。
§27.5.1.8In protutelae iudicio usurae quoque ueniunt.
後見類似訴訟の裁判においては、利息もまた対象となる。
§27.5.1.9Sed utrum solummodo in id quod gessit tenebitur an uero in id etiam quod gerere debuit? et si quidem omnino non attigit tutelam, non tenebitur: neque enim attingere debuit qui tutor non fuit.
しかし、彼は自分が管理したことについてのみ責任を負うのか、それとも管理すべきであったことについても責任を負うのか。 そして、もし彼が後見に全く手を触れなかったならば、責任を負わない。 なぜなら、後見人でない者は手を触れる義務を負わなかったからである。
quod si quaedam gessit, uidendum, an etiam eorum quae non gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit.
しかし、もし彼がいくつかのことを管理したならば、管理しなかったことについても責任を負うかが検討されねばならない。 そして、もし彼がいなければ他の誰かが管理するはずであったならば、その限度において責任を負う。
sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione, uideamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certiorauit, ut ei tutorem peterent: quod uerius est.
だが、自分が後見人でないことを知って管理を控えた場合であっても、被後見人の近親者に後見人を請求するよう通知しなかったならば、責任を負うかどうかを考えてみよう。 通知しなかったなら責任を負うとする方がより正しい。

語釈・文法注

  1. 27.5.1.5deinde quasi tutor — 写本の表記は `deinde quasi tutor`(その後に後見人のように)であるが、前半の「後見人のように管理した(pro tutore administrauerit)」期間と、後半の「正式な後見人として管理した(tutor administrauerit)」期間との対比から、多くの学者は `quasi` を欠落・誤写とみなして `deinde tutor`(その後に後見人として)と修正して解釈するか、あるいはここでの `quasi` を「(法的欠陥のある)擬制された後見人」の意味で理解する。本訳では文脈上の対比を重視して「後見人として」と解している。
  2. 27.5.1.7an, quasi pro tutore gesserit, teneatur — 副詞 `quasi` は `pro tutore gesserit` に係り、本来は財産管理人(curator)という異なる法的資格で管理した行為が、後見類似訴訟の要件である「後見人のように(pro tutore)管理した行為」としてみなされ、責任を負うことになるか(teneatur)を問う間接疑問文を構成している。
  3. 27.5.1.9si alius gesturus fuit — 能動未来分詞 `gesturus` と完了形 `fuit` からなる第一周辺言行(能動周辺言行)の直説法過去形であり、「もし他の誰かが管理するはずであったなら」という過去における予定・意図を表す。条件節内において、単なる事実の記述ではなく、「(被告が介入しなければ)他の者が管理したであろう」という反実仮想的な含みを持たせている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §27.5.1.pr-27.5.1.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:27.5.1.pr-27.5.1.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。