Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §26.7.9.pr-26.7.9.9

資金貸付の手続きと後見人間の債権債務の処理

3844 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

後見人が被後見人の資金を貸し付ける際の手続き、後見人が被後見人に対して負う債務やその逆の債権の処理方法、および追加財産のために選任された後見人の管理範囲と危険負担について述べている。

[IDEM libro trigesimo sexto ad edictum. ] §26.7.9.prQuotiens tutor pecuniam pupillarem faenori dat, stipulatio hoc ordine facienda est.
[同著者、告示解釈書第36巻] 後見人が被後見人の金銭を利息付きで貸し付けるときはいつでも、要式約款は次の順序で行われなければならない。
stipulari enim debet aut pupillus aut seruus pupilli: quod si neque pupillus eius aetatis erit, ut stipulari possit, neque seruum habebit, tunc ipse tutor quiue in eius potestate erit, quo casu Iulianus saepissime scripsit utilem actionem pupillo dandam.
なぜなら、被後見人自身、あるいは被後見人の奴隷が約束しなければならないからである。 しかし、もし被後見人が、約束をすることができるような年齢ではなく、かつ奴隷も持っていないならば、そのときは後見人自身、あるいは彼の権力下にある者が約束すべきであり、その場合には、ユリアヌスが非常にしばしば書いているように、被後見人に有用訴訟が与えられるべきである。
sed et si absens sit pupillus, oportere tutorem suo nomine stipulari nequaquam ambigendum est.
しかしまた、被後見人が不在である場合にも、後見人が自身の名義で約束しなければならないことは、決して疑いがない。
§26.7.9.1Si pater familias eum, pro quo fideiussit, tutorem dederit filio suo, officio tutoris conuenit, ut, cum dies pecuniae praeterierit, creditori debitum soluat: et ideo cessante eo si pupillus suae tutelae factus soluerit ex causa fideiussoria, non solum mandati, sed etiam tutelae agere poterit: hoc enim ei imputatur, cur pro se non soluerit.
もし家父が、自分が保証した相手を、自分の息子の後見人に指定したならば、金銭の期限が経過したときに、債権者に債務を支払うことが後見人の職務に適合する。 したがって、後見人がこれを怠り、被後見人が自己の後見を脱した後に、保証の原因に基づいて支払ったならば、委任の訴えだけでなく、後見の訴えをも提起することができる。 なぜなら、なぜ彼が自分のために支払わなかったのかということが、彼に帰責されるからである。
quod si in diem debitor fuit iste tutor, quibusdam uidetur non uenire in tutelae iudicium, si modo is dies post tutelam finitam superuenit: quod si dies adhuc durante tutela uenit, putant omnimodo deuolui in tutelae iudicium.
しかし、もしこの後見人が期限付きの債務者であったならば、その期限が後見が終了した後に到来する限りは、それは後見裁判には入らないと一部の人々には思われる。 しかし、もし期限がまだ後見が継続している間に到来するならば、彼らはそれがいかなる場合でも後見裁判に持ち込まれると考える。
ego et hoc et superius ita uerum puto, si facultatibus labi tutor coepit: ceterum si idoneus tutor fuit, nihil uenire in tutelae iudicio.
私(ウルピアーヌス)は、これもそれも、後見人が資力を失い始めた場合にのみ、正しいと考える。 しかし、もし後見人が資力十分であったならば、後見裁判には何も入らない。
nec quisquam putet nullum effectum hoc habere: namque si quis dixerit in tutelae iudicium deuolui, et priuilegio locus est et fideiussores tenebuntur, si rem saluam fore cautum est.
そして、誰もこれが何の効果もないと思ってはならない。 なぜなら、もし誰かが後見裁判に持ち込まれると言ったならば、特権が適用される余地があり、また、財産保全が担保されていれば保証人たちも責任を負うからである。
§26.7.9.2Item si temporali actione fuit obligatus tutor, dicendum est locum esse tutelae iudicio, ut perpetua actio sit.
同様に、もし後見人が期限付き訴訟によって義務を負っていたならば、訴えが永久的なものとなるように、後見裁判を適用する余地があると言うべきである。
§26.7.9.3Et generaliter quod aduersus alium praestare debuit pupillo suo, id aduersus se quoque praestare debet, fortassis et plus: aduersus alios enim experiri sine actione non potuit, aduersus se potuit.
また一般的に、後見人が被後見人のために他人に対して履行すべきであったことは、自分自身に対しても履行しなければならず、おそらくはそれ以上である。 なぜなら、他人に対しては訴訟なしには履行を追及できなかったが、自分自身に対してはそれができたからである。
§26.7.9.4Sed si sub usuris grauioribus patri pupilli pecuniam debuit quam sint pupillares, uidendum est, an ei aliquid imputetur.
しかし、もし彼が被後見人の父親に対して、被後見人の利率よりも高い金利で金銭を負っていたならば、彼に何らかの帰責事由があるか検討されなければならない。
et si quidem soluit, nihil est quod ei imputetur: potuit enim soluere nec onerare se usuris: si uero non soluit, usuras cogendus est agnoscere, quas a se exigere debuit.
そして、もし彼が支払ったならば、彼に帰責されるべきことは何もない。 なぜなら、彼は支払いをして、自分に利息を重く課さないことができたからである。 しかし、もし彼が支払わなかったならば、彼は、自分が自分自身から回収すべきであった利息を、自認するよう強制されなければならない。
§26.7.9.5Sicut autem soluere tutor quod debet, ita et exigere quod sibi debetur potest, si creditor fuit patris pupilli: nam et sibi soluere potest, si modo fuit pecunia unde soluat, et si usurae fuerunt grauiores quae ei debebantur, releuabitur eis pupillus, quia tutor se potuit liberare, sicut aliis quoque soluere et potuit et debuit.
後見人が債務を支払うべきであるのと同様に、もし彼が被後見人の父親の債権者であったならば、自分に負われているものを回収することもできる。 なぜなら、支払うべき資金がある限り、彼は自分自身に支払うこともでき、また、もし彼に支払われるべき利息が高いものであったなら、被後見人はそれらから解放されるからである。 なぜなら、後見人は、他の人々に対しても支払うことができ、また支払うべきであったのと同様に、自らを解放することができたからである。
§26.7.9.6Nec utique necesse habet, si conueniatur, per iudicem soluere, idcircoque si mala causa pupillaris est, denuntiare sibi uerum debet.
また、もし彼が訴えられた場合、裁判官を介して支払う必要は必ずしもない。 それゆえ、もし被後見人の側の分が悪いならば、彼は自分自身に真実を通告しなければならない。
denique imperator Antoninus cum patre etiam honoraria eos imputare pupillo prohibuit, si superuacaneam litem instituissent, cum conuenirentur a uero creditore: nec enim prohibentur tutores bonam fidem agnoscere.
最後に、アントニヌス皇帝は、真正の債権者から訴えられたときに無駄な訴訟を提起した場合には、裁判費用をも被後見人に請求することを後見人に禁止した。 なぜなら、後見人が信義誠実を認めることは禁止されていないからである。
§26.7.9.7Non tantum autem sibi soluere tutor, uerum etiam sibi creditam pecuniam scribere potest, ut Marcellus libro octauo digestorum scribsit, seque mutua pecunia poterit obligare sibi mutuam proscribendo.
また、後見人は自分自身に支払うだけでなく、マルケルスが学説彙纂第8巻に書いたように、自分に貸し付けられた金銭を記帳することもでき、自分への貸付を記入することによって消費貸借の金銭によって自己を義務づけることができる。
§26.7.9.8Constat eum, qui ad augmentum datur, ut puta ad bona materna quae postea accesserunt uel ad quid aliud augmentum, administrare bona pristina non solere.
追加のために、例えば後から加わった母方の財産あるいはその他の追加のために選任される者は、以前からの財産を管理しないのが常であることは合意されている。
si autem suspectum facere priorem tutorem supersedit uel satis ab eo exigere, plectetur.
しかし、もし彼が、前の後見人を不適格と告発することを怠り、あるいは彼から十分な担保を要求することを怠ったならば、彼は処罰されるであろう。
§26.7.9.9Per contrarium autem qui datus est simpliciter tutor pupillo uel curator, si quid postea augmenti accesserit, periculo tenetur, quamuis soleat ad augmentum dari curator: quae res non facit, ut ipsa augmenta non pertineant ad curam priorum, ad quos omnis utilitas pupillorum debet pertinere.
反対に、被後見人の後見人または保佐人として単に選任された者は、後から何らかの追加財産が加わった場合、その危険に対して責任を負う。 もっとも、追加のために保佐人が選任されるのが常であるとしても。 このことは、追加財産それ自体が、被後見人のすべての便益が帰属すべきであるところの、前の後見人たちの配慮に属さなくなるということを意味しない。
siue igitur datus est, communicatur periculum cum prioribus, siue datus non est, tenetur administrationis necessitate is qui antea erat datus.
したがって、新たに選任されたとしても、危険は以前の者たちと共有されるし、あるいは選任されなかったとしても、以前に選任されていた者が管理の必要性によって責任を負う。

語釈・文法注

  1. 26.7.9.prquo casu — 関係形容詞的用法であり、前述の「被後見人が要式契約を締結する年齢に達しておらず、かつ奴隷もいないために、後見人自身またはその権力下の者が契約する」という状況全体を指す先行詞として機能している。
  2. 26.7.9.1suae tutelae factus — 属格支配の "suae tutelae fieri" は、後見の拘束から解放されて自己支配(sui iuris)の身分になる(=独立する)ことを意味する法的な慣用表現である。
  3. 26.7.9.1hoc enim ei imputatur, cur pro se non soluerit. — 間接疑問節である `cur pro se non soluerit` が、受動態の動詞 `imputatur` の主語として機能している。`pro se` は「(保証人から債務者に転じた)後見人自身の代わりに」を意味する。
  4. 26.7.9.6denuntiare sibi uerum debet — 後見人が債務者であると同時に管理者の立場にあるため、第三者が被後見人の代理人として訴訟告知をするかのように、自己に対して通告(denuntiare)を行うという擬制的かつ手続き的な義務を説明している。
  5. 26.7.9.8supersedit — 不定詞(`suspectum facere...` および `satis... exigere`)を伴い、「〜することを怠る、差し控える」を意味する動詞である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §26.7.9.pr-26.7.9.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:26.7.9.pr-26.7.9.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。