Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §26.7.58.pr-26.7.58.4

営業利益の計算義務と後見訴訟における利息責任

3893 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、後見人の営業活動に伴う利益計算の報告義務、共同後見人の一方が死亡した際の後見訴訟における利息回収の範囲と自己流用・不作為責任、遺言の有効性が疑わしい場合の後見人の就任と過去の危険負担、また相続人と遺贈受取人に共通の後見人が指定された場合の利息責任、および後見監督人への利息移転時における元本算入(複利化)の是非について論じている。

[IDEM libro undecimo digestorum. ] §26.7.58.prQui negotiationem per Pamphilum et Diphilum prius seruos, postea libertos exercebat, suo testamento eos tutores reliquit et cauit, ut negotium eodem more exerceretur, quo se uiuo exercebatur: hique tutelam administrauerunt non tantum, cum impubes patroni filius fuisset, sed etiam post pubertatem eius.
[IDEM libro undecimo digestorum.] かつては奴隷であり、後に解放自由人となったパンピルスとディピルスを通じて営業を行っていた者が、遺言によって彼らを後見人に指定し、自分が生存していたときと同じ方法でその営業が行われるよう定めた。 そして彼らは、パトローヌスの息子が未成年であった間だけでなく、彼が成年に達した後までも、後見の管理を行った。
sed Diphilus quidem cum incremento negotiationis rationes optulit, Pamphilus autem putauit reddere oportere non ad incrementum negotiationis, sed ad computationem usurarum, ut in tutelae iudicio solet.
ところが、ディピルスは営業の増加分を含めて計算書を提出したが、パンピルスは、営業の増加分ではなく、後見の訴えにおいて通常行われるように、利息の計算に基づいて提出すべきであると考えた。
quaesitum est, an secundum uoluntatem defuncti exemplo Diphili Pamphilus quoque rationem reddere debeat.
被相続人の意思に従って、ディピルスの例に倣い、パンピルスも計算書を提出すべきかどうかが問われた。
respondit debere.
答えた。 提出すべきである。
CLAUDIUS TRYPHONINUS: quia lucrum facere ex tutela non debet.
CLAVDIVS TRYPHONINVS:なぜなら、後見から利益を得るべきではないからである。
§26.7.58.1Ex duobus tutoribus pupilli altero defuncto adhuc impubere pupillo, qui supererat ex persona pupilli sui iudice accepto consecutus est cum usuris, quantum ex tutela ad tutorem defunctum peruenerat: quaesitum est, iudicio tutelae, quo experitur pubes factus, utrum eius tantum portionis, quae ab initio quod ex tutelae ratione peruenerat ad defunctum contutorem, usurae ueniant, an etiam eius summae, quae ex sortis usuris pupillo aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte translata sit aut transferri debuit.
被後見人がいまだ未成年であるときに、被後見人の二人の後見人のうち一人が死亡した。 生存している後見人は、被後見人の名義において裁判官を授与され、死亡した後見人に後見から帰属していた額を利息とともに回収した。 被後見人が成年に達して提起する後見の訴えにおいて、当初後見の計算から死亡した共同後見人に帰属していたその部分の利息だけが対象となるのか、それとも、元本の利息によって被後見人のために増加し、彼の死後に生存している後見人へ元本とともに同様に引き渡された、あるいは引き渡されるべきであったその金額に対しても利息が発生するのかが問われた。
respondit, si eam pecuniam in se uertisset, omnium pecuniarum usuras praestandas: quod si pecunia mansisset in rationibus pupilli, praestandum, quod bona fide percepisset aut percipere potuisset, sed, faenori dare cum potuisset, neglexisset, cum id, quod ab alio debitore nomine usurarum cum sorte datur, ei qui accipit totum sortis uice fungitur uel fungi debet.
答えた。 もし彼がその金を自己のために費消したのであれば、すべての金についての利息が支払われなければならない。 しかし、もし金が被後見人の勘定に留まっていたのであれば、彼が善意で受け取ったもの、あるいは受け取ることができたはずであるのに、利殖に回すことができたにもかかわらず怠ったものを支払わなければならない。 なぜなら、他の債務者から利息の名目で元本とともに支払われるものは、それを受け取る者にとって、その全体が元本の役割を果たすか、あるいは果たすべきだからである。
§26.7.58.2Testamento dati tutores, quod ruptum uidebatur, cessauerunt in administratione tutelae et a praeside tutor datus est pupillo, iussi autem sunt etiam hi, qui dati erant testamento tutores, tutelam administrare coniuncto eo, qui a praeside datus coeperat administrare: quaesitum est, ex testamento datos periculum antecedentis temporis administrationis utrum ex apertis tabulis, an ex quo iussi sunt, pertineat ad eos.
破棄されたと思われる遺言によって指定された後見人たちが後見の管理を怠り、総督によって被後見人に後見人が与えられた。 しかし、遺言によって指定されていた者たちも、総督によって与えられて管理を始めていた者と共同して後見を管理するよう命じられた。 遺言によって指定された者たちにとって、それ以前の期間の管理に関する危険が、遺言書の開封の時から彼らに及ぶのか、それとも彼らが命じられた時から及ぶのかが問われた。
respondit ad eos de quibus quaereretur nullum antecedentis temporis periculum pertinere.
答えた。 問われている者たちには、それ以前の期間の危険は一切及ばない。
§26.7.58.3Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo milia nummorum aureorum legauit eosdemque tutores utrisque dedit: quaesitum est, an ex eo die, quo duo milia potuerunt a substantia hereditatis et in nomina collocare neglexerint, usurarum nomine pupillae tutelae iudicio teneantur.
被後見人を相続人に指定し、廃嫡された娘に二千アウレウス金貨を遺贈した者が、両者に対して同じ後見人を指定した。 相続財産から二千(アウレウス)を取り出し、貸付金に投資することができたはずの日から、彼らがそれを怠ったことについて、利息の名目で、被後見人の少女に対して後見の訴えによって責任を負うかどうかが問われた。
respondit teneri.
答えた。 責任を負う。
§26.7.58.4Quaesitum est, an usurae pupillaris pecuniae, quas tutores debuerunt, cum ad curatorem transferuntur, in sortem computantur et uniuersae summae usuras debere curatores incipiant.
後見人たちが支払うべきであった被後見人の資金の利息が、後見監督人に引き渡される際、元本に算入され、後見監督人たちはその総額に対して利息を支払う義務を負い始めるのかどうかが問われた。
respondit omnis pecuniae, quae ad curatores transit, parem causam esse, quia omnis sors efficitur.
答えた。 後見監督人に移行するすべての資金は同様の地位にある。 なぜなら、そのすべてが元本となるからである。

語釈・文法注

  1. 26.7.58.prnon tantum, cum impubes patroni filius fuisset, sed etiam post pubertatem eius — 接続法過去完了 fuisset は、過去の実態としての事実に言及しつつも、法的な後見期間(未成年期)から成年期に移行したという時間的・状況的譲歩のニュアンスを含んでいる。後見の公式な職務範囲を過ぎた後も、後見人が実質的な財産管理(negligentiaないしnegotiorum gestio)を継続していた事実関係を示している。
  2. 26.7.58.1qui supererat ex persona pupilli sui iudice accepto consecutus est — ex persona pupilli sui(被後見人の人格・立場において)は、生存している後見人が共同後見人の相続人等に対して、被後見人の代表として権利を行使したことを表す。iudice accepto は独立奪格(「裁判官を授与されて」)で、正式な民事訴訟手続において裁判官(iudex)の選任手続きを経て勝訴判決を得たことを法的に正確に描写している。
  3. 26.7.58.1quod si pecunia mansisset... praestandum, quod... — praestandum は当意(動形容詞)であり、後ろに非人称の esse が省略されている。主語は後続の関係代名詞節 quod bona fide percepisset aut percipere potuisset...(善意で受け取ったもの、あるいは受け取ることができたはずのもの)全体である。
  4. 26.7.58.3pupillae — ここでの pupilla(被後見の少女)は、直前の filiae exheredatae(廃嫡された娘)を指す。遺言者が彼女に対しても同じ後見人を指定したため、彼女もまた後見に服する未成年の女子として後見の訴えを起こす主体となっている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §26.7.58.pr-26.7.58.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:26.7.58.pr-26.7.58.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。