Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §26.7.3.pr-26.7.3.9

複数後見人における管理の分担と名誉後見人の責任

3838 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクでは、複数の後見人(または財産管理人)がいる場合の管理体制を扱い、法務官が管理を特定の者に委ねる原則と、実務を行わない「名誉後見人」の監督責任、および例外的に分割管理や全員による管理が認められる要件を規定している。

[IDEM libro trigesimo quinto ad edictum. ]
【同著者、告示解釈書第35巻】複数の財産管理人が与えられた場合、ポンポニウスは『告示解釈書』第68巻において、一人の者によって行われた行為も承認されるべきであると書いた。
§26.7.3.prSi plures curatores dati sunt, Pomponius libro sexagesimo octauo ad edictum scripsit ratum haberi debere etiam quod per unum gestum est: nam et in furiosi curatoribus, ne utilitates furiosi impediantur, praetor uni eorum curationem decernet ratumque habebit, quod per eum sine dolo malo gestum est.
というのも、狂人の財産管理人たちにおいても、狂人の利益が妨げられないように、法務官は彼らのうちの一人に管理を決定し、彼によって悪意なしに行われた行為を承認するからである。
§26.7.3.1Si parens uel pater qui in potestate habet destinauerit testamento, quis tutorum tutelam gerat, illum debere gerere praetor putauit, meritoque parentis statur uoluntati, qui utique recte filio prospexit.
もし権力を有する親、すなわち父親が、遺言によって後見人のうち誰が後見を遂行すべきかを指定していた場合、法務官はその者が遂行すべきであると考えた。 そして、いかなる場合も子に正しく配慮した親の意思に従うのは当然である。
tantundem praetor facit et de his, quos parens destinauit testamento, ipse autem confirmauit, ut, si parens declarauit, quem uelit tutelam administrare, ille solus administret.
法務官は、親が遺言で指定し、自ら承認した者たちについても同様のことを行う。 すなわち、もし親が誰に後見を管理させたいかを明らかにしていたなら、その者のみが管理するようにするということである。
§26.7.3.2Ceteri igitur tutores non administrabunt, sed erunt hi, quos uulgo honorarios appellamus.
したがって、その他の後見人たちは管理を行わず、俗に我々が名誉後見人と呼ぶ者たちとなる。
nec quisquam putet ad hos periculum nullum redundare: constat enim hos quoque, excussis prius facultatibus eius qui gesserit, conueniri oportere: dati sunt enim quasi obseruatores actus eius et custodes, imputabiturque eis quandoque, cur, si male eum conuersari uidebant, suspectum eum non fecerunt.
そして、彼らに何らの責任も及ばないなどと、誰も考えてはならない。 なぜなら、実際に管理した者の資力をまず吟味した上で、これらの者も訴追されるべきであることは定着しているからである。 というのも、彼らは言わばその者の行為の監視者であり保護者として与えられているのであり、もしその者が不適切なふるまいをしているのを見ながら、なぜ彼を不審な者としなかったのかということが、いつか彼らに帰責されることになるからである。
adsidue igitur et rationem ab eo exigere eos oportet et sollicite curare, qualiter conuersetur, et si pecunia sit, quae deponi possit, curare, ut deponatur ad praediorum comparationem: blandiuntur enim sibi, qui putant honorarios tutores omnino non teneri: tenentur enim secundum ea quae supra ostendimus.
したがって、彼らは絶えず、その者に勘定の報告を要求し、また彼がいかにふるまっているかを細心の注意を払って気遣うべきであり、また、もし預託できる金銭があるなら、それが不動産の購入のために預託されるよう手配すべきである。 なぜなら、名誉後見人はまったく責任を負わないと考える者たちは、自分自身を欺いているからである。 実際、彼らは我々が上に示したことに従って責任を負う。
§26.7.3.3Quamuis autem ei potissimum se tutelam commissurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso consilio hoc fecit, forte minor uiginti quinque annis, uel eo tempore fecit, quo iste tutor bonae uitae uel frugi uidebatur, deinde postea idem coepit male conuersari ignorante testatore, uel si contemplatione facultatium eius res ei commissa est, quibus postea exutus est.
もっとも、法務官は、遺言者が委ねた者にこそ最も優先して後見を委ねるであろうと言っているが、それでもなお、法務官は時にこの原則から離れることがある。 例えば、もし父親が、十分に熟慮されていない考えによってこれを行った場合であり、おそらく25歳未満であった場合、あるいは、その役職を果たすべき者が善良な生活を送り、あるいは堅実であると思われていた時期にこれを行い、その後に遺言者の知らないところで、同一の者が不適切なふるまいを始めた場合、あるいは、彼の資力を考慮して事務が彼に委ねられたが、その後に彼がその資力を失った場合などである。
§26.7.3.4Nam et si unum pater dederit tutorem, nonnumquam ei adiunguntur curatores: nam imperator noster cum patre rescripsit, cum duos quis libertos suos tutores dedisset, unum rerum Italicarum, alium rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec patris secuti sunt uoluntatem.
なぜなら、たとえ父親が一人だけ後見人を与えたとしても、時にその者に対して財産管理人が追加されるからである。 というのも、我々の皇帝は、父と共に、ある者が自身の解放奴隷二人を、一人はイタリアの財産のための、他方はアフリカの財産のための後見人として与えた際、彼らに財産管理人が追加されるべきであると勅答し、父親の意思には従わなかったからである。
§26.7.3.5Quod in tutoribus scriptum est, et in curatoribus erit obseruandum, quos pater testamento destinauit a praetore confirmandos.
後見人について書かれたことは、父親が遺言において法務官により承認されるべきものとして指定した財産管理人についても遵守されるべきである。
§26.7.3.6Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures administretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, ut per unum administretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit.
したがって、後見が複数の者によって管理されないようにすることが、法務官にとって配慮の対象であったことは明らかである。 実際、たとえ父親が誰が遂行すべきかを指定しなかったとしても、それでも法務官は一人の者によって管理されるように取り計らうからである。 実に、一人の後見人の方が、訴えを提起することも受けることもより容易だからである。
§26.7.3.7Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decreuerit: praetor igitur iubebit eos conuocari aut, si non coibunt aut coacti non decernent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret.
後見が多くの人に分散しないように、もし遺言者によって後見人が選ばれていないか、あるいは遂行することを望まない場合、その時には、後見人の過半数が後見を議上げて委ねた者が遂行すべきである。 それゆえ法務官は、彼らを召集するよう命じるか、あるいは、もし彼らが集まらないか、集められても議決しない場合には、事理を審理した上で、誰が後見を遂行すべきかを彼自身が決定するであろう。
§26.7.3.8Plane si non consentiant tutores praetori, sed uelint omnes gerere, quia fidem non habeant electo nec patiuntur succedanei esse alieni periculi, dicendum est praetorem permittere eis omnibus gerere.
もっとも、もし後見人たちが法務官に同意せず、全員が遂行することを望む場合、選ばれた者を信頼せず、他人の責任の身代わりになることを容認しないために、法務官は彼ら全員が遂行することを許可すべきであると言うべきである。
§26.7.3.9Item si diuidi inter se tutelam uelint tutores, audiendi sunt, ut distribuatur inter eos administratio
同様に、もし後見人たちが後見を自分たちの間で分割することを望むなら、彼らの要望は聞き入れられるべきであり、管理は彼らの間で分配されるべきである。

語釈・文法注

  1. 26.7.3.1meritoque parentis statur uoluntati — 動詞 stare(従う、依拠する)の非人称受動態 statur が用いられており、与格 uoluntati を伴って「(親の)意思に拠って立つ、意思が従われる」という意味を表している。親の意向を尊重する法務官の実務慣行を端的に示す表現である。
  2. 26.7.3.2excussis prius facultatibus eius qui gesserit — excutere(揺り動かす、詳しく吟味・調査する、取り立てる)の完了受動分詞 excussis による絶対的奪格構文。「実際に管理を行った者(eius qui gesserit)の資力(facultatibus)がまず調査・執行(控除)された上で」という意味であり、名誉後見人の責任が補充的(二次的)なものであることを示している。
  3. 26.7.3.2suspectum eum non fecerunt — suspectum facere(不審にする)は、ローマ法における「不審な後見人の告発(accusatio suspecti tutoris)」の手続きを提起することを意味する法的専門表現。単に「疑わしく思わなかった」という意味ではなく、不適切な管理を行う共同後見人を法的に罷免・告発する手続きをとらなかったという不作為の帰責を指している。
  4. 26.7.3.6praetori curae fuisse — 典型的な二重与格(double dative)の構文。行為・所有の与格 praetori(法務官にとって)と、目的・結果の与格 curae(配慮の対象)が結合し、「~が法務官の関心事であった」という重要性を強調する述語として機能している。
  5. 26.7.3.8succedanei esse alieni periculi — succedaneus(後継の、代位する、身代わりの)が属格の名詞句 alieni periculi(他人の危険・責任)を支配している。「(他人が引き起こす)責任を肩代わりする代役となること」を意味し、他人が勝手に行う管理から生じる財産上の賠償責任を、共同責任として負わされることを嫌う後見人たちの心理を表現している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §26.7.3.pr-26.7.3.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:26.7.3.pr-26.7.3.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。