Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §25.6.1.pr-25.6.1.12

胎児の占有をめぐる女性の虚偽と関係者の責任

3723 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

胎児を理由とする財産占有をめぐり、女性の虚偽に対する訴えの要件、利害関係の範囲、相続財産からの減少や予備相続人・遺贈受取人への影響、および親の責任について規定する。

[ULPIANUS libro trigesimo quarto ad edictum. ] §25.6.1.prSi de possessione uentris nomine quaeratur et deferente herede mulier iurauerit praegnatem se esse, seruandum est iusiurandum nec tenebitur mulier, quasi calumniae causa fuerit in possessionem missa, nec uis ei facienda est post iusiurandum.
[ウルピアーヌス『告示注解』第34巻] もし胎児の資格での占有に関して問われ、相続人が宣誓を促して女性が自身が妊娠していると誓ったならば、誓いは守られねばならず、女性はあたかも虚偽の目的で占有に送り込まれたかのように責任を問われることはなく、宣誓の後に彼女に対して実力行使がなされてはならない。
si tamen peperit, quaeretur ueritas, an ex eo praegnas fuerit: alteri enim nec prodest nec nocet iusiurandum inter alios factum, nec partui igitur nocebit.
しかし、もし彼女が出産したならば、彼女がその者によって妊娠したのかという真実が追究されるであろう。 なぜなら、他人の間で行われた誓いは、別の人に対して利益も不利益ももたらさず、したがって出生児をも害さないからである。
§25.6.1.1Et hoc edictum ex eadem causa proficiscitur, qua superius: debet enim praetor, quemadmodum facilis est circa bonorum possessionem dandam mulieri uentris nomine, ita calumniam eius impunitam non relinquere.
そして、この告示も、上のものと同じ原因に由来している。 というのも、政務官は、胎児を理由とする財産占有を女性に与えることについて寛大であるのと同様に、彼女の虚偽を罰しないまま放置すべきではないからである。
§25.6.1.2Per calumniam autem in possessione fuisse uidetur, quae sciens prudensque se praegnatem non esse uoluit in possessionem uenire.
ところで、自分が妊娠していないことを知りつつ、よく承知の上で占有に入ることを望んだ女性は、虚偽によって占有の中にあったとみなされる。
§25.6.1.3Hanc autem actionem praetor intra annum utilem pollicetur, ultra non, uidelicet quasi poenalem.
しかし政務官は、この訴えを有効年の期間内にのみ約束し、それを超えては認めない。 明らかに、あたかも罰則的な訴えであるかのようだからである。
§25.6.1.4Simili autem modo et hic quanti agentis interfuit praetor actionem pollicetur.
同様に、ここでも政務官は、原告の関心額に応じた額の訴えを約束する。
§25.6.1.5In parentem etiam praetor actionem pollicetur, si modo per eum factum sit, ut in possessionem per calumniam ueniret.
政務官は、親に対しても訴えを約束する。 ただし、彼女が虚偽によって占有に入ることがその親によって引き起こされた場合に限る。
§25.6.1.6Competit autem haec actio ei, cuius interfuit in possessionem missam non esse: ut puta uel coheredi speranti partum, uel si qui substitutus fuit, uel qui ab intestato, si partus non fuisset, succedere potuit.
ところで、この訴えは、彼女が占有に引き入れられないことに関心があった者に帰属する。 たとえば、出産を待機している共同相続人、あるいは予備相続人に指定されていた者、あるいは、もし出産がなかったならば無遺言相続により相続人となり得た者などである。
§25.6.1.7Interesse autem uidetur primum de alimentis, quae in uentrem sunt erogata: nec enim alias haec repetuntur, nisi per calumniam in possessionem uenit: ceterum si res calumnia caret, nihil praestabit mulier, quae sine causa alta est sub praetextu uentris.
ところで、関心とは、まず第一に、胎児のために支出された扶養料に関してであるとみなされる。 なぜなら、彼女が虚偽によって占有に入ったのでなければ、これらは返還請求されないからである。 しかし、もし事柄に虚偽がないならば、胎児を口実にして根拠なしに扶養された女性であっても、何も償う必要はない。
§25.6.1.8Nonnumquam augebitur quod interest, si quis forte dubitans, an praegnas sit, exclusus sit hereditate: nam heredi eius qui exclusus est dandam hanc actionem Iulianus ait, siquidem eius quoque interfuit non fuisse calumniae causa in possessione mulierem, quia hoc si non fuisset, adeundo hereditatem institutus heredi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret.
ときには、もしある者が、彼女が妊娠しているかどうかを疑って相続から排除された場合には、関心額が増額されるであろう。 なぜなら、排除された者の相続人に対してこの訴えが与えられるべきだとユリアーヌスは言っているからであり、実際、女性が虚偽によって占有に入っていなかったことがその者にとっても関心事であったならば、なぜなら、もしこれがなかったならば、指定相続人は相続を承認することによって、自分の相続人に対してより富んだ相続財産を残したであろうからである。
sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione uentris non attigit hereditatem.
しかし、この者が胎児への考慮から相続財産に手を触れなかった間に、相続財産において多くのものが減少したことも、女性の帰責事由とされる。
§25.6.1.9Idem Iulianus libro decimo nono digestorum sic ait: si substitutus manente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget.
同じユリアーヌスは『学説彙纂』第19巻で次のように述べている。 もし予備相続人が、女性が占有にとどまっている間に死亡したならば、その者の相続人は、同じ訴えによって相続財産の価額を女性に請求する。
§25.6.1.10Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, uidendum.
しかし、遺贈やその他の相続債務が差し引かれるかどうかは、検討されねばならない。
et mihi uidetur posse dici legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit adiri hereditatem.
そして私には、遺贈受取人たち自身がむしろ女性に対してこの訴えを用いることができると言うのが可能であると思われる。 なぜなら、相続が承認されることは彼ら自身にとっても関心事であったからである。
§25.6.1.11Libertati plane subueniendum erit aduersus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is praestare, qui pretium utique etiam eorum consequitur: sed et directis credo praetorem succurrere oportere, ut interuentu suo tueatur eorum libertatem.
明らかに、相続財産を求めてこの訴えを起こした者に対して、自由が救済されるべきである。 すなわち、彼はまさにそれらの価額をも回収するのだから、信託遺贈による自由を供することを彼が強制されるようにすべきである。 しかし、直接の自由遺贈に対しても、政務官は救済措置を講じ、自らの介入によって彼らの自由を保護すべきであると私は信じる。
§25.6.1.12Si dolus filiae familias interuenerit et particeps doli fuerit pater, suo nomine tenebitur.
もし家子の娘の悪意が介在し、かつ父親がその悪意の共有者であったならば、父親は自己の名において責任を負うであろう。

語釈・文法注

  1. §25.6.1.prdeferente herede — 「相続人が宣誓を委ねた(促した)うえで」という、現在分詞を用いた独立奪格構文。ローマ法における宣誓の提示(iusiurandum deferre)に由来する表現。
  2. §25.6.1.1circa bonorum possessionem dandam — 前置詞 circa が動形容詞(ゲルンディーウム的形容詞)の限定形容詞的用法を伴う構文。「財産占有を与えることに関して」の意。
  3. §25.6.1.8eius quoque interfuit non fuisse calumniae causa in possessione mulierem — 非人称動詞 interfuit の構文。関心・利害の主体が属格 eius で表され、関心の内容が対格不定詞句 non fuisse ... mulierem(女性が虚偽によって占有の中にいなかったこと)によって示されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §25.6.1.pr-25.6.1.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:25.6.1.pr-25.6.1.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。