[ULPIANUS libro trigesimo quarto ad edictum. ] §25.3.1.prSenatus consultum, quod factum est de liberis agnoscendis, duas species complectitur, unam eorum qui agnoscunt, aliam earum quae falsum partum subiciunt.
[ウルピアーヌス、『告示注解』第34巻] 子の認知に関して制定された元老院議決は、二つの類型を内包している。 一つは認知する者たちに関するものであり、もう一つは、他人の子を自分の子と偽って差し出す女たちに関するものである。
§25.3.1.1Permittit igitur mulieri parentiue in cuius potestate est uel ei cui mandatum ab eis est, si se putet praegnatem, denuntiare intra dies triginta post diuortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum copiam habeat.
したがって、離婚後起算される30日以内に、女自身が妊娠していると考える場合には、女、または女を支配下に置く親、あるいは彼らから委任を受けた者に対して、夫自身または夫を支配下に置く親に通告すること、あるいは、もし彼らのいずれにも会う機会がないときには、その住所に通告することが認められる。
§25.3.1.2Domum accipere debemus hospitium, si in ciuitate maneat: quod si non sit, sed in uilla uel in municipio, illic ubi larem matrimonio collocarent:
「住所」とは、夫が市内に留まっているならば宿泊所と理解すべきである。 しかし、もし市内に留まっておらず、別荘か自活市にいるならば、彼らが婚姻のためにラールを据えた場所を指す。
§25.3.1.3Denuntiare autem hoc tantum esse mulierem ex eo praegnantem.
また、通告することとは、女が彼によって妊娠しているという、このことだけで十分である。
non ergo hoc denuntiat, ut mittat custodes maritus: sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod sit praegnas.
したがって、女は夫が番人を送るようにと通告するわけではない。 なぜなら、女にとっては、自分が妊娠しているということを知らせるだけで十分だからである。
mariti est iam aut mittere custodes aut ei denuntiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permittitur.
その後は夫の側で、番人を送るか、あるいは彼女に対して自分による妊娠ではないと通告すべきである。 そして、これは夫自身が行うことも、夫の名において他人が行うことも許される。
§25.3.1.4Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut custodes praemiserit aut contra denuntiauerit non esse ex se praegnatem, cogatur maritus partum agnoscere: et, si non agnouerit, extra ordinem coercetur.
そして、夫に対する制裁は次のようなものである。 すなわち、あらかじめ番人を送るか、あるいは自分による妊娠ではないと反対通告をしない限り、夫は出生児を認知することを強制される。 そして、もし認知しないならば、非常手続において処罰される。
debebit igitur respondere non esse ex se praegnatem aut nomine eius responderi: quod si factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi uere filius fuerit.
したがって、夫は自分による妊娠ではないと回答するか、あるいは夫の名において回答がなされるべきである。 もしこれがなされたならば、その子が真に彼の子でない限り、認知する義務を負うことはない。
§25.3.1.5Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere:
注意すべきは、通告は夫から始まるのではなく、女から始まるということである。
§25.3.1.6Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, uel si non denuntiauerit mulier, aut si denuntiauerit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentiue eius partum non agnoscere.
しかし、もし夫が自発的に番人を提供したにもかかわらず、女が彼らを受け入れない場合、あるいは女が通告しなかった場合、さらには、通告はしたものの、審判官の裁定による番人を受け入れなかった場合には、夫またはその親が出生児を認知しないことは自由である。
§25.3.1.7Si mulier esse se praegnatem intra triginta dies non denuntiauerit, postea denuntians causa cognita audiri debebit.
もし女が30日以内に自分が妊娠していることを通告しなかった場合、その後に通告する者は、事情審問を経た上で審理されなければならない。
§25.3.1.8Quin immo et si in totum omiserit denuntiationem, Iulianus ait nihil hoc nocere ei quod editur.
それどころか、たとえ完全に通告を怠ったとしても、ユリアーヌスは、このことが生まれてくる子に何らの不利益も与えないと言う。
§25.3.1.9Dies autem triginta continuos accipere debemus ex die diuortii, non utiles.
なお、30日という期間は、離婚の日から起算する連続した日数と理解すべきであり、実働日ではない。
§25.3.1.10Eleganter autem apud Iulianum libro nono decimo digestorum quaeritur, si intra dies triginta mulier marito non denuntiauerit et intra triginta partum ediderit, an senatus consulto locus sit.
ところで、ユリアーヌス『学説彙纂』第19巻において見事に問われている。 もし30日以内に女が夫に通告せず、かつ30日以内に出産した場合、元老院議決が適用される余地があるか、と。
et ait Plancianum senatus consultum cessare, quia de eo partu non uidetur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur: quippe dies triginta ad denuntiandum praestituit senatus.
そして彼は、プランキウス元老院議決は適用されないと言う。 なぜなら、30日以内に生まれる出生児については考慮されていないと思われるからである。 すなわち、元老院は通告のために30日という期間を定めたのである。
sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitror.
しかし、このことは出生児に対して不利益を生じさせないと私は考える。
§25.3.1.11Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi facit.
これとは逆に、妻が通告した際に夫が番人を送ったとしても、夫自身に何らの不利益も生じないのと同様である。
licebit igitur ei partum editum ex se negare nec ei nocebit, quod uentrem custodierit: et ita Marcellus libro septimo digestorum scripsit: ait enim, siue quis neget uxorem siue ex se praegnatem, sine praeiudicio recte mittet custodes, maxime si missurus id ipsum protestetur.
したがって、夫は生まれた子が自己の子であることを否定することが許され、胎内を監視させたことが夫に不利に働くことはない。 そして、マルケルスも『学説彙纂』第7巻においてそのように書いている。 すなわち、相手が妻であることを否定する場合であれ、自己による妊娠であることを否定する場合であれ、不利益を被ることなく正当に番人を送ることができ、特に、送るに際してその旨を表明する場合にはなおさらである、と彼は言う。
§25.3.1.12Iulianus libro nono decimo digestorum scripsit: quod senatus consulto comprehensum est, si mulier uiro denuntiauerit se ex eo concepisse et is cui denuntiatum erit custodes ad uentrem custodiendum inspiciendumque non misserit neque contestato dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamuis ex alio conceptus sit: quandoque enim, inquit, coepit causa agi, grande praeiudicium adfert pro filio confessio patris.
ユリアーヌスは『学説彙纂』第19巻にこう書いている。 元老院議決に含まれている規定、すなわち、女が夫に対して彼によって懐妊したと通告したにもかかわらず、通告を受けた者が胎内の監視および検分のため番人を送らず、かつ証人たちの前で彼女が自分によって妊娠しているのではないと表明しなかった場合、生まれた子を認知することが彼に必要とされるということは、たとえ他の男によって懐妊させられた子であっても、認知すると言った者がその子を自己の直属相続人とするという効果をもたらすわけではない。 なぜなら、いつの日か訴訟が提起された場合、父親による承認は、子の利益のための大きな予断をもたらすからである、と彼は言う。
§25.3.1.13Idem per contrarium quoque ait, si mulier diuortio facto non fecerit ea, quae senatus consulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita pater alere eum cogatur, si constiterit eum filium esse.
同著者はこれとは逆に、離婚後に女が元老院議決によって命じられている事柄を行わなかったために、父親が認知しないことが許されるとしても、そのことは生まれた子が自分を彼の直属相続人と呼ぶことができないという効果をもたらすわけではなく、ただ、その子が実子であることが確定した場合にのみ、父親が彼を扶養することを強制されるという効果にすぎない、とも言う。
§25.3.1.14Idem Iulianus scribit, si uxore denuntiante se praegnatem maritus non negauerit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum esse satis iniuriosum ait, si quis longo tempore afuerit et reuersus uxorem praegnatem inuenerit et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae senatus consulto continentur, omiserit, suum heredem ei nasci.
同じくユリアーヌスは次のように書いている。 妻が妊娠していると通告した際に夫がそれを否定しなかったとしても、生まれた子が必ずしも彼にとっての直属相続人とされるわけではないが、扶養することは強制されなければならない。 しかし、長期間不在であった者が帰還して妻が妊娠しているのを発見し、それゆえに彼女を拒絶した場合に、元老院議決に含まれる手続きのいずれかを怠ったからといって、彼にとっての直属相続人が生まれるとされるのは極めて不当である、と彼は言う。
§25.3.1.15Ex his apparet, siue uxor omisserit, quae eam ex senatus consulto obseruare oportuit, nihil praeiudicare filio, si filius est, non tantum in iure sui, uerum ne in alimentis quidem secundum diui Pii rescriptum: siue maritus neglexerit facere, quae ex senatus consulto debet, natum cogitur omnimodo alere, ceterum recusare poterit filium.
以上のことから、妻が元老院議決に基づいて遵守すべきであった事柄を怠ったとしても、もし子が実子であるならば、神君ピウスの勅答に従い、直属相続人の権利だけでなく扶養請求権においても、その子に何の不利益も生じない。 また、夫が元老院議決に従って行うべきことを怠った場合、夫は生まれた子をいかなる場合でも扶養することを強制されるが、それ以外では、実子であることを拒否することができる、ということが明らかである。
§25.3.1.16Plane si denuntiante muliere negauerit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non misserit, non euitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit.
明らかに、女が通告した際に夫が自分による妊娠であることを否定したならば、たとえ彼が番人を送らなかったとしても、女が彼によって妊娠したか否かが審理されることを免れるわけではない。
quae causa si fuerit acta apud iudicem et pronuntiauerit, cum de hoc agetur quod ex eo praegnas fuerit nec ne, in ea causa esse, ut agnosci debeat: siue filius non fuit siue fuit, esse suum
そして、もしこの事件が審判官の前で争われ、彼女が彼によって妊娠したか否かが争われる際に、認知されるべき法的状態にあると審判官が宣告したならば、たとえ彼の子でなかったとしても、あるいは彼の子であったとしても、自己の[直属相続人]となる。