Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.3.66.pr-24.3.66.7

離婚時の持参金返還と滅失に関する夫の責任

3658 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

婚姻関係の解消に伴う持参金の返還範囲、滅失時の責任帰属、再婚時の持参金処理などについて、ラベオーら古典期法学者の多角的な見解を提示する。

[IAVOLENUS libro sexto ex posterioribus Labeonis. ] §24.3.66.prIn his rebus, quas praeter numeratam pecuniam doti uir habet, dolum malum et culpam eum praestare oportere Seruius ait.
[ヤウォレヌス、ラベオーの遺稿集からの第6巻] 夫が現金のほかに持参金として有している財産において、夫は悪意および過失について責任を負わなければならない、とセルウィウスは言う。
ea sententia Publii Mucii est: nam is in Licinnia Gracchi uxore statuit, quod res dotales in ea seditione, qua Gracchus occisus erat, perissent, ait, quia Gracchi culpa ea seditio facta esset, Licinniae praestari oportere.
それはプブリウス・ムキウスの見解でもある。 というのも、彼はグラックスの妻リキンニアに関して、グラックスが殺害されたあの暴動において持参金財産が滅失したことについて判断を下し、グラックスの過失によってその暴動が引き起こされたのであるから、リキンニアに対して責任が果たされる(損失が填補される)べきであると述べたからである。
§24.3.66.1Seruis uxoris uir nummos in uestiarium dederat, quo parato deinde intra annum diuortium intercesserat.
夫が妻の奴隷たちに衣類購入費として金銭を与えており、それが調えられた後、1年以内に離婚が成立した。
placuit Labeoni Trebatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenta uir emisset et seruis dedisset: quod si uestimenta non redderentur, tum uirum pretium in dote compensaturum.
ラベオーとトレバティウスは、衣類が離婚後にどのような状態であれ、そのような状態のまま夫に返還されるべきであると判断した。 もし夫自身がそれらの衣類を購入して奴隷たちに与えていたとしても、同じ法が適用されたであろう。 しかし、もし衣類が返還されないのであれば、その場合には夫は持参金においてその価格を相殺することになる。
§24.3.66.2Filia familias diuortio facto dotem patri reddi iusserat: deinde parte dotis persoluta pater decesserat.
家女が離婚成立後に持参金を父に返還するよう指示していた。 その後、持参金の一部が支払われたところで父が死亡した。
reliquam partem, si nec delegata nec promissa nouandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, idque uerum est.
残りの部分について、それが更改の意思をもって父に対して委譲されても約束されてもいなかったのであれば、女性に支払われるべきであるとラベオーとトレバティウスは考えており、これは正しい。
§24.3.66.3Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuortio facto tantidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillarum mentio facta est.
あなたは評価額の定められた奴隷たちを持参金として受け取った。 その後、離婚が成立した場合にはそれらと同額の評価額で返還するという合意がなされ、持参金である女奴隷の出生児については何の言及もなされなかった。
manebit, inquit Labeo, partus tuus, quia is pro periculo mancipiorum penes te esse deberet.
ラベオーは、「その出生児はあなたのものにとどまる。 なぜなら、それは奴隷の危険を負うことの代償として、あなたのもとに留まるべきだからである」と言う。
§24.3.66.4Mulier, quae centum dotis apud uirum habebat, diuortio facto ducenta a uiro errante stipulata erat.
夫のもとに100の持参金を有していた女性が、離婚成立後に、錯誤に陥っている夫から問答契約によって200を約束させていた。
Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo.
ラベオーは、女性がそれを知って多く約束させたのであろうと知らずにそうしたのであろうと、持参金がいくらであったか、それと同額だけが義務づけられると考える。 私はラベオーの見解を支持する。
§24.3.66.5Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua facta ad priorem uirum redierat, cui centum decem doti dederat neque eius pecuniae, quae reliqua ex priore dote erat, mentionem fecerat.
妻が離婚成立後に持参金の一部を受け取り、一部を夫のもとに残していた。 その後、彼女は別の男と結婚し、再び未亡人となって元の夫のもとに戻り、彼に110を持参金として与え、前の持参金の残額であるあの金銭については何の言及もしなかった。
diuortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeo, quibus reddidisset, si superius diuortium inter eos factum non esset, quoniam prioris dotis causa in sequentem dotis obligationem esset translata: et hoc uerum puto.
離婚が成立したとき、夫は前の持参金の残額を、もし彼らの間で先の離婚しか成立していなかった場合に返還したであろうのと同じ期限内に返還すべきである、とラベオーは言う。 なぜなら、前の持参金の原因が、後続の持参金の債務へと移行されたからである。 そして、私もこれは正しいと考える。
§24.3.66.6Si uir socero iniussu uxoris manente matrimonio dotem acceptam fecisset, etiamsi id propter egestatem soceri factum esset, uiri tamen periculum futurum ait Labeo, et hoc uerum est.
もし夫が、婚姻の存続中に妻の指示なしに、義父に対して持参金の領収(債務免除)を行っていたならば、たとえそれが義父の貧困のために行われたとしても、やはり危険は夫の負担となる、とラベオーは言う。 そして、これは正しい。
§24.3.66.7Si quis pro muliere dotem uiro promisit, deinde herede muliere relicta decesserit, qua ex parte mulier ei heres esset, pro ea parte dotis periculum, quod uiri fuisset, ad mulierem pertinere ait Labeo, quia nec melius aequius esset, quod exigere uir ab uxore non potuisset, ob id ex detrimento uiri mulierem locupletari: et hoc uerum puto.
もしある者が女性のために持参金を夫に約束し、その後、その女性を相続人として残して死亡したならば、女性が彼の相続人であるその割合に応じて、夫の側にあったはずの持参金に関する危険は、その割合の分だけ女性に帰属する、とラベオーは言う。 なぜなら、夫が妻から請求できなかったであろうものによって、夫の損失において女性が富むことは、より良くも公平でもないからである。 そして、私もこれは正しいと考える。

語釈・文法注

  1. 24.3.66.prquod res dotales in ea seditione... perissent, ait... oportere — 接続詞 `quod`(〜という事実に関して)によって導かれる事実関係を示す節のあとに、`ait` が重複する形で挿入され、対格不定詞構文(`praestari oportere`)を支配している。文脈上、`statuit`(判断した)の具体的な内容を補足説明する構造になっている。
  2. 24.3.66.1idem iuris futurum fuisset — 非現実の条件文における帰結節。`idem` は中性単数主格で、部分属格 `iuris`(法、法的帰結)を伴い、「同じ法的帰結が生じたであろう」という意味になる。`futurum fuisset` は未来分詞と助動詞の接続法過去完了形による合成時制。
  3. 24.3.66.3pro periculo — 前置詞 `pro` はここでは「〜の代償として」「〜を引き受ける見返りとして」を意味する。夫が奴隷の滅失や価値減少の「危険(periculum)」を自己の負担として引き受けていることに対する代償として、女奴隷から生まれた子供(partus)が夫の所有になるべきであるという、法的な均衡関係を示している。
  4. 24.3.66.7qua ex parte mulier ei heres esset, pro ea parte — 関係節内への先行詞 `pars` の取り込み(attraction)が見られる構造。主節の `pro ea parte` と相関しており、「女性が彼の相続人であるその割合に応じて、その割合分だけ」という限定的な意味を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.3.66.pr-24.3.66.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.3.66.pr-24.3.66.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。