[ULPIANUS libro septimo ad legem Iuliam et Papiam. ] §24.3.64.prSi uero negotium gerens mulieris non inuitae maritus dotalem seruum uoluntate eius manumiserit, debet uxori restituere quidquid ad eum peruenit.
[ウルピアーヌス、ユリウス・パピウス法注解第7巻] しかし、もし夫が、嫌がっていない妻の事務管理を行いつつ、彼女の意思によって持参金たる奴隷を解放した場合、夫は自分のもとに至ったいかなるものも妻に返還しなければならない。
§24.3.64.1Sed et si quid libertatis causa maritus ei imposuit, id uxori praestabit.
しかしまた、夫が解放を理由として彼に何らかの義務を課した場合も、彼はそれを妻に給付しなければならない。
§24.3.64.2Plane si operae fuerint marito exhibitae, non aestimatio earum, non erit aequum hoc nomine uxori maritum quippiam praestare.
むろん、もし労務が夫に提供されたのであって、その評価額が支払われたのではないならば、この名目で夫が妻に何らかの給付をすることは公平ではない。
§24.3.64.3Sed si post manumissionem aliquid ei fuerit liberto impositum, id uxori praestandum est.
しかし、もし解放の後に、解放奴隷に何かが課されたならば、それは妻に給付されなければならない。
§24.3.64.4Sed et si reum maritus acceperit adpromissoremue, aeque aduersus ipsum obligationem debet praestare.
しかしまた、夫が主債務者または保証人を受け取った場合も、同様にその者に対する債権を給付しなければならない。
§24.3.64.5Item quidquid ad eum ex bonis liberti peruenerit, aeque praestare cogetur, si modo ad eum quasi ad patronum peruenerit: ceterum si alio iure, non cogetur praestare: nec enim beneficium quod in eum libertus contulit, hoc uxori debet, sed id tantum, quod iure patronatus adsequitur uel adsequi potuit.
同様に、解放奴隷の財産から夫のもとに至ったいかなるものも、それがパトローヌスとして彼のもとに至った場合に限り、同様に給付することを強制される。 しかし、もし他の法的原因によるものであるならば、給付を強制されない。 なぜなら、解放奴隷が彼に与えた恩恵は、妻に支払う義務はなく、ただ保護者権に基づいて彼が獲得した、あるいは獲得し得たものだけが支払うべきものだからである。
plane si ex maiore parte quam debet heres scriptus fuerit, quod amplius est non praestabit: et si forte, cum ei nihil deberet libertus, heredem eum scripsit, nihil uxori restituet.
明らかに、もし彼が負うべき割合よりも大きな割合について相続人に指定された場合、その超過分については給付しない。 そして、もし仮に、解放奴隷が彼に対して何も負っていなかったにもかかわらず彼を相続人に指定したならば、彼は妻に何も返還しない。
§24.3.64.6Dabit autem, ut ait lex, quod ad eum peruenit.
しかし、法が言うように、彼は自分のもとに至ったものを与えるであろう。
peruenisse accipimus, siue iam exegit siue exigere potest, quia actio ei delata est.
「至った」とは、彼がすでに債権を取り立てたか、あるいは彼に訴権が与えられているので取り立てることができる場合を意味すると我々は解釈する。
§24.3.64.7Adicitur in lege, ut et, si dolo malo aliquid factum sit, quo minus ad eum perueniat, teneatur.
法にはまた、自分のもとに至るのを妨げるために悪意をもって何かがなされた場合にも、彼が責任を負うという規定が付け加えられている。
§24.3.64.8Si filium exheredauerit patronus et ad eum bona liberti pertineant, uidendum est, an heres hoc nomine teneatur.
もしパトローヌスが息子を廃除し、かつ解放奴隷の財産がその息子に帰属する場合、相続人がこの名目で責任を負うかどうかが検討されるべきである。
et cum nihil neque ad ipsum patronum neque ad heredem eius perueniat, quomodo fieri potest, ut hoc nomine teneatur?
そして、パトローヌス自身にもその相続人にも何も至らないとき、どうして彼がこの名目で責任を負うことができようか。
§24.3.64.9De uiro heredeque eius lex tantum loquitur: de socero successoribusque soceri nihil in lege scriptum est: et hoc Labeo quasi omissum adnotat.
法は夫とその相続人についてのみ述べている。 妻の父とその承継人については、法には何も書かれていない。 そしてラベオは、これが漏れていることとして指摘している。
in quibus igitur casibus lex deficit, non erit nec utilis actio danda.
したがって、法が欠けているケースにおいては、実用的訴権すら与えられるべきではない。
§24.3.64.10Quod ait lex: 'quanta pecunia erit, tantam pecuniam dato', ostendit aestimationem hereditatis uel bonorum liberti, non ipsam hereditatem uoluisse legem praestare, nisi maritus ipsas res tradere maluerit: et hoc enim benignius admitti debet.
法が「いくらの金銭があるかに応じて、それだけの金銭を与えよ」と言うのは、法が、相続財産や解放奴隷の財産そのものではなく、その評価額を給付させることを意図したことを示している。 ただし、夫がその物自体を引き渡すことを好む場合は別である。 なぜなら、これもまた、より好意的に認められるべきだからである。