Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.3.45.pr

外祖父による持参金返還契約と孫娘の有用訴権

3637 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

外祖父が父親の権力下にある孫娘のために設定した持参金返還の問答契約の効力について、厳格な法理上は無効であるものの、婚姻への好意と当事者への情愛から孫娘に擬制訴権(有用訴権)を認めるべきだと論じる。

[IDEM libro sexto quaestionum. ] §24.3.45.prGaius Seius auus maternus Seiae nepti¹, quae erat in patris potestate, certam pecuniae quantitatem dotis nomine Lucio Titio marito dedit et instrumento dotali huiusmodi pactum et stipulationem complexus est: 'si inter Lucium Titium maritum et Seiam diuortium sine culpa mulieris factum esset, dos omnis 'Seiae uxori uel Gaio Seio auo materno redderetur restituereturque'.
[同人、『学問集』第六巻] セイアの母方の祖父ガイウス・セイウスは、父親の権力下にあった孫娘セイアのために、一定額の金を持参金として夫ルキウス・ティティウスに与え、持参金証書に次のような合意と問答契約を含めた。 「もし夫ルキウス・ティティウスとセイアの間で、女性の過失によらずに離婚が成立したならば、持参金のすべてが妻セイア、または母方の祖父ガイウス・セイウスに返還・復元されるべきである。
quaero, cum Seius auus maternus statim uita defunctus sit et Seia postea sine culpa sua diuorterit uiuo patre suo, in cuius potestate est, an et cui actio ex hoc pacto et stipulatione competat et utrum heredi aui materni ex stipulatu an nepti.
」母方の祖父セイウスがまもなく死亡し、その後セイアが、彼女がその権力下にある父親の生存中に、自らの過失なしに離婚した場合に、この合意および問答契約から訴権が生じるのか、また誰に対して生じるのか、母方の祖父の相続人に問答契約に基づく訴権が生じるのか、それとも孫娘に生じるのか、と私は問う。
respondi in persona quidem neptis uideri inutiliter stipulationem esse conceptam, quoniam auus maternus ei stipulatus proponitur: quod cum ita est, heredi stipulatoris, quandoque diuorterit mulier, actio competere uidetur.
私は回答した。 孫娘の本人においては、母方の祖父が彼女のために問答契約したことが提示されているので、問答契約は無効に構成されているように思われる。 そうである以上、女性がいつ離婚しようとも、問答契約者の相続人に訴権が生じると思われる。
sed dicendum est Seiae posse dotem solui (quamuis actio ei directo non competat), ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset.
しかし、あたかも祖父が自分自身に、または彼女に与えられることを問答契約したかのように、(彼女に直接の訴権は生じないものの)セイアに対して持参金が支払われうると言うべきである。
sed permittendum est nepti ex hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime propter affectionem personarum ad hoc decurrendum est.
しかし、孫娘が持参金の利益を奪われないように、この祖父の合意から、孫娘に対して擬制訴権が許容されるべきである。 というのも、婚姻への好意、そして何よりも当事者への情愛から、この手段に頼るべきだからである。

語釈・文法注

  1. 24.3.45.prei stipulatus — 与格の ei は孫娘(nepti)を指す。ローマ法において、原則として第三者のための問答契約(他人のための契約)は無効(inutilis)とされるため、母方の祖父が父権に服していない孫娘のために契約したことは無効(inutiliter conceptam)と解される。
  2. 24.3.45.prpermittendum est nepti ... utilem actionem — 非人称的な動形容詞構文 permittendum est(与格 nepti を伴う)に対し、対格の utilem actionem が置かれている。これは、動詞 permittere の目的語として対格が直接導かれているか、あるいは actionem の前に competere や dari のような不定詞の省略を補って「〜に有用訴権(が認められること)を許容すべきである」と解する構文。
  3. 24.3.45.prac si — 「あたかも〜であるかのように」という比喩や擬制を表す接続詞句で、接続法過去完了 stipulatus esset を伴っている。祖父が生存中に自分または孫娘への給付を約束したという架空の状況を想定し、履行の有効性を説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.3.45.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.3.45.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。