[IDEM libro trigesimo tertio ad edictum. ] §24.3.22.prSi, cum dotem daret pater uel extraneus pro muliere, in unum casum pepigit, uel in diuortium uel in mortem, dicendum est in eum casum, in quem non pepigit, esse mulieri actionem.
[同じ著者、告示注解第33巻] 父親または第三者が女性のために持参金を与えるに際し、離婚または死亡のいずれか一方の事態についてのみ合意を結んでいた場合、彼が合意を結ばなかった他方の事態については、女性に訴権があると解されるべきである。
§24.3.22.1Si post solutum matrimonium filia familias citra patris uoluntatem exactam communem dotem consumat, patri et uiua ea et mortua actio superest, ut dos ipsi soluatur.
婚姻の解消後、家子である娘が父親の意志に反して、回収された共同の持参金を消費した場合、彼女が生きていようと死んでいようと、持参金が父親自身に支払われるべきであるという訴権が父親に残る。
quod ita uerum est, si perditurae soluatur: ceterum si non perditurae et ex iustis causis soluta sit, non supererit actio.
これは、浪費する恐れのある彼女に対して支払われた場合にのみ真実である。 これに対して、もし浪費する恐れのない彼女に対して正当な理由に基づいて支払われたのであれば、訴権は残らない。
sed mortuo patre nec etiam heredes agent nec mulier.
しかし、父親が死亡した場合には、相続人たちも、また女性自身も訴えを起こすことはない。
§24.3.22.2Si mulier soluto matrimonio egentem reum dotis per nouationem decepta accipiat, nihilo minus actio dotis ei manebit.
もし女性が、婚姻の解消後に、騙されて、債務更改によって困窮している持参金債務者を引き受けた場合、それにもかかわらず、彼女には持参金返還訴訟が残る。
§24.3.22.3Si pater filia absente de dote egerit, etsi omissa sit de rato satisdatio, filiae denegari debet actio, siue patri heres exstiterit, siue in legato tantum acceperit, quantum dotis satis esset.
もし父親が、娘の不在中に持参金について訴えを起こし、たとえ追認の保証が省略されていたとしても、娘が父親の相続人となったか、あるいは遺贈において持参金を補うに十分な額を受け取ったのであれば、娘に対する訴権は拒絶されなければならない。
et ita Iulianus pluribus locis scribit compensandum ei in dotem quod a patre datur lucroque eius cedit, si tantum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui patri soluit.
そしてユリアヌスが多くの箇所で書いているように、もし彼女が、父親に支払った夫から持参金名目で自分に負われているのと同等の額を父親から得たのであれば、父親から与えられるものは持参金と相殺され、彼女の利益に帰せられる。
§24.3.22.4Si patri propter condemnationem Romae, ubi dos petatur, esse non liceat, filiae satis dotis fieri oportet, ita tamen, ut caueat ratam rem patrem habiturum.
もし父親が、判決のために、持参金が請求されるローマに留まることが許されない場合、娘に対して持参金の弁済がなされるべきである。 ただし、父親がその件を追認することを彼女が保証することを条件とする。
§24.3.22.5Eo autem tempore consentire filiam patri oportet, quo lis contestatur.
しかし、娘は、訴訟が係属する時点で父親に同意していなければならない。
secundum haec si filia dicat se patri consentire et ante litis contestationem mutauerit uoluntatem uel etiam emancipata sit, frustra pater aget.
これによれば、たとえ娘が自分は父親に同意していると言っていたとしても、訴訟の係属前にその意思を変更したか、あるいは自立させられた場合、父親の訴えは無効となる。
§24.3.22.6Nec non illud quoque probamus, quod Labeo probat, nonnumquam patri denegandam actionem, si tam turpis persona patris sit, ut uerendum sit, ne acceptam dotem consumat: ideoque officium iudicis interponendum est, quatenus et filiae et patri competenter consuletur.
また、ラベオーが認めている次のことも私たちは認める。 すなわち、もし父親の品行があまりにも卑劣であり、受け取った持参金を彼が消費してしまうのではないかと懸念される場合には、時に父親に対する訴権は拒絶されなければならないということである。 それゆえ、娘と父親の両者に対して適切に配慮される範囲において、裁判官の職権が介入せねばならない。
sed si latitet filia, ne tali patri consentire cogatur, puto dari quidem patri actionem, sed causa cognita.
しかし、もし娘が、そのような父親に同意することを強制されないようにと身を隠している場合、私は、事実審理を経た上でなら、父親に訴権が与えられると考える。
quid enim, si filia uerecunde per absentiam patri contradicat? cur non dicamus patri non esse dandam actionem? quod si is pater sit, cui omnimodo consentire filiam decet, hoc est uitae probatae, filia leuis mulier uel admodum iuuenis uel nimia circa maritum non merentem, dicendum est patri potius adquiescere praetorem oportere dareque ei actionem.
というのも、もし娘が、不在のままで、慎み深く父親に反対しているのだとしたらどうだろうか。 なぜ、父親に訴権は与えられるべきではない、と言わないでおられようか。 これに対して、もし、娘がどのような方法であれ同意することがふさわしいような父親、すなわち非の打ち所のない人生を送っている父親であり、一方で、娘が軽薄な女性であるか、あるいは極めて若いか、あるいは値しない夫に対して過度にいる場合、政務官はむしろ父親の請求を受け入れ、彼に訴権を与えるべきであると解されるべきである。
§24.3.22.7Si maritus uel uxor constante matrimonio furere coeperint, quid faciendum sit, tractamus.
婚姻の継続中に、夫または妻が発狂し始めた場合、どうすべきかを私たちは論じる。
et illud quidem dubio procul obseruatur eam personam, quae furore detenta est, quia sensum non habet, nuntium mittere non posse.
そして、狂気に冒されている者は、理性を有しないため、離婚通告を送ることができないということは、疑いなく認められている。
an autem illa repudianda est, considerandum est.
しかし、その者に対して離婚通告がなされ得るかについては、検討されなければならない。
et si quidem interuallum furor habeat uel perpetuus quidem morbus est, tamen ferendus his qui circa eam sunt, tunc nullo modo oportet dirimi matrimonium, sciente ea persona, quae, cum compos mentis esset, ita furenti quemadmodum diximus nuntium miserit, culpa sua nuptias esse diremptas: quid enim tam humanum est, quam ut fortuitis casibus mulieris maritum uel uxorem uiri participem esse? sin autem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa ministros terribilis, et forsitan altera persona uel propter saeuitiam furoris uel, quia liberos non habet, procreandae subolis cupidine tenta est: licentia erit compoti mentis personae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa uideatur esse matrimonium dissolutum neque in damnum alterutra pars incidat.
そして、もし狂気が間歇期を持つか、あるいは永続的な病気ではあるものの、その周囲の人々にとって耐え得るものであるならば、そのときには婚姻は決して解消されるべきではない。 正気であったにもかかわらず、私たちが述べたように発狂している相手に離婚通告を送った者は、自らの過失によって婚姻が解消されたのだと知るべきである。 なぜなら、妻の不慮の災害に夫が、あるいは夫のそれに妻が、共に与ることほど人間味にあふれたことが他にあろうか。 しかし、もし狂気があまりにも激しく、凶暴で、有害であり、回復の希望が全く残されておらず、世話をする使用人たちに対しても恐ろしいものであり、そして、おそらく他方の当事者が、その狂気の激しさのため、あるいは子供がないために子孫をもうけたいという切望に駆られているならば、正気である当事者が発狂している当事者に離婚通告を送る自由が認められ、それによって、誰の過失によっても婚姻が解消されたとはみなされず、どちらの当事者も不利益を被ることがないようにされるであろう。