Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.1.58.pr-24.1.58.2

内縁と婚姻中の財産取引および家子の行為への訴権

3570 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

内縁関係および婚姻期間における贈与と取引(事務管理)の区別、ならびに家子が母親の資産で自己名義の取引を行った場合の母親から父親(夫)に対する訴権(ペクリウムの訴えおよび贈与返還請求)について論じている。

[SCAEUOLA libro secundo responsorum. ] §24.1.58.prSi praedia et mancipia Seiae data effecta sint eius tempore concubinatus ac postea tempore matrimonii aliis acceptis reddita sunt, quid iuris est? respondit secundum ea quae proponerentur negotium potius gestum uideri, quam donationem interuenisse.
[スカエウォラ、答弁集第2巻より] もし、セイアに与えられた土地と奴隷が、彼女の内縁(コンクビナートゥス)の期間に彼女のものとされ(贈与が実行され)、その後に婚姻の期間において、他のものを受け取って[これらが]返還された場合、どのような権利関係となるか。 彼は答えた。 提示された事実によれば、贈与が介在したというよりは、むしろ取引(事務管理)が行われたとみなされるべきである。
§24.1.58.1Item cum quaereretur de cibariis mancipiorum, respondit: tempore quidem concubinatus data cibaria repeti non possunt, sed nec tempore matrimonii, si ea mancipia uxoris in communi usu fuerint.
同じく、奴隷の食糧について問われたとき、彼は答えた。 確かに内縁の期間に与えられた食糧は返還請求され得ないが、婚姻の期間であっても、もし妻のそれらの奴隷が共同の用途に供されていたならば、同様に[返還請求され得ない]。
§24.1.58.2Filius rebus matris interuenire solitus pecunia matris consentiente ipsa mancipia et res mercatus emptionum instrumenta suo nomine confecit: decessit in patris potestate.
母の事務に関与することに慣れていた息子が、母自身が同意する中で母の金銭によって、奴隷たちと物品を購入し、その売買証書を自己の名義で作成した。 彼は父の権力下にあるうちに死亡した。
quaesitum est, an mater cum marito suo experiri et qua actione uti possit.
母親が自身の夫と[訴訟で]争うことができるか、またいかなる訴権を用い得るかが問われた。
respondit, si mater obligatum filium in ea pecunia uoluit esse, intra annum, quam filius decessit, de peculio cum patre, in cuius potestate fuisse proponatur, actionem habere: si donauit, repeti posse, quanto locupletior ex ea donatione pater factus est.
彼は答えた。 もし母親が、その金銭に関して息子が債務を負うことを望んでいたならば、息子が死亡した時から1年以内に、息子がその権力下にあったと提示されている父に対して、特有財産に関する訴え(ペクリウムの訴え)を提起できる。 もし彼女が贈与した(=金銭を息子に与えた)のであれば、その贈与によって父がどれほど富まされたかの限度において、返還請求され得る。

語釈・文法注

  1. §24.1.58.prpraedia et mancipia Seiae data effecta sint — data は中性複数名詞 praedia と mancipia を修飾する完了分詞。effecta sint(efficio の接続法完了受動態3人称複数)と結びついて「贈与が完了した」「効力が生じた」ことを示す(直接的には data を主格補語とする受動態構文)。
  2. §24.1.58.2intra annum, quam filius decessit — intra annum quam... は時間的先後の関係を示す構文で、intra annum postquam(〜が死亡したのち1年以内に)と同義。quam は比較の接続詞として機能し、関係代名詞ではない。
  3. §24.1.58.2si donauit — 条件節 si donauit の主語は、前節の mater が省略されたもの。家子(息子)に対する贈与は家父(夫)の財産となるため、実質的に夫婦間の贈与となり禁止される。よって、夫が不当に利得した限度(quanto locupletior...)において返還請求(repeti posse)が可能となる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.1.58.pr-24.1.58.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.1.58.pr-24.1.58.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。