[IAUOLENUS libro tertio decimo epistularum. ] §24.1.50.prSi, cum mulier uiginti seruum emisset, in eam emptionem uir quinque uenditori dedit, diuortio facto omnimodo uir eam summam exiget neque ad rem pertinet, an is seruus deterior factus sit: nam et si mortuus esset, quinque exactio ei competeret.
[ヤウォレヌス、書簡集第13巻より] もし、妻が二十で奴隷を購入したとき、その購入に対して夫が五を売主に支払った場合、離婚が成立したときには、夫はいかなる場合にもその金額を請求し、その奴隷の価値が低下したかどうかは問題にならない。 なぜなら、たとえその奴隷が死んでいたとしても、五の請求権が彼に属するからである。
quaeritur enim, an mulier ex uiri patrimonio locupletior sit eo tempore, quo de dote agebatur: facta autem intellegitur, quae aere alieno suo interuentu uiri liberata est, quod potuisset adhuc debere, si uir pecuniam non soluisset: neque enim interest, ex qua causa mulier pecuniam debuit, utrum creditam an eam quam ex emptione praestare debeat.
というのも、持参金について訴えが提起されたその時点で、妻が夫の財産によってより富まされた状態にあるかどうかが問われるからである。 そして、夫の介入によって自身の債務から解放された妻は――もし夫が金を支払っていなかったならばなおも負うべきであった債務から解放されたのであるから――(より富まされた状態に)なったものとみなされる。 なぜなら、妻がどのような原因で金を負っていたのか、すなわちそれが借入金であるか、それとも購入によって支払うべきものであったかは、問題にならないからである。
§24.1.50.1Quod si mulier non emerat seruum, sed ut emeret, a uiro pecuniam accepit, tum uel mortuo uel deteriore facto seruo damnum ad uirum pertinebit: quia quod aliter emptura non fuit, nisi pecuniam a uiro accepisset, hoc consumptum ei perit qui donauit, si modo in rerum natura esse desiit: nec uidetur mulier locupletior esse, quae neque a creditore suo liberata est neque id possidet quod ex pecunia uiri emerat.
これに対して、もし妻が奴隷を購入しておらず、購入するために夫から金銭を受け取っていたならば、そのときは、奴隷が死んだ場合にも価値が低下した場合にも、損失は夫に帰属する。 なぜなら、もし夫から金銭を受け取っていなければ購入しなかったであろうものは、それがこの世に存在しなくなった(消滅した)ならば、消費されたものとして贈与した者に帰属して滅失するからである。 また、債権者から解放されてもおらず、夫の金銭で購入したものを占有してもいない妻は、より富まされたとはみなされないからである。