[IAUOLENUS libro tertio decimo epistularum. ] §24.1.50.prSi, cum mulier uiginti seruum emisset, in eam emptionem uir quinque uenditori dedit, diuortio facto omnimodo uir eam summam exiget neque ad rem pertinet, an is seruus deterior factus sit: nam et si mortuus esset, quinque exactio ei competeret.
[야볼레누스, 서간집 제13권에서] 만약 아내가 20에 노예를 매수하였을 때, 남편이 그 매수를 위해 매도인에게 5를 지급하였다면, 이혼이 성립했을 때 남편은 어떤 경우에든 그 금액을 청구할 수 있으며, 그 노예의 가치가 하락했는지는 문제가 되지 않는다. 왜냐하면 설령 그 노예가 죽었을지라도, 5를 청구할 권리는 남편에게 속하기 때문이다.
quaeritur enim, an mulier ex uiri patrimonio locupletior sit eo tempore, quo de dote agebatur: facta autem intellegitur, quae aere alieno suo interuentu uiri liberata est, quod potuisset adhuc debere, si uir pecuniam non soluisset: neque enim interest, ex qua causa mulier pecuniam debuit, utrum creditam an eam quam ex emptione praestare debeat.
왜냐하면 지참금에 관한 소송이 제기된 시점에 아내가 남편의 재산으로 인해 더 부유해졌는지가 문제되기 때문이다. 그런데 남편의 개입으로 자신의 채무로부터 면제된 아내는—만약 남편이 그 돈을 지급하지 않았다면 여전히 빚을 지고 있었을 것이므로—(더 부유해진 것으로) 이해된다. 왜냐하면 아내가 어떤 원인으로 돈을 빚지고 있었는지, 즉 그것이 차용금인지 아니면 매수로 인해 지급해야 했던 것인지는 중요하지 않기 때문이다.
§24.1.50.1Quod si mulier non emerat seruum, sed ut emeret, a uiro pecuniam accepit, tum uel mortuo uel deteriore facto seruo damnum ad uirum pertinebit: quia quod aliter emptura non fuit, nisi pecuniam a uiro accepisset, hoc consumptum ei perit qui donauit, si modo in rerum natura esse desiit: nec uidetur mulier locupletior esse, quae neque a creditore suo liberata est neque id possidet quod ex pecunia uiri emerat.
그러나 만약 아내가 노예를 매수하지 않고 매수하기 위해 남편으로부터 돈을 받았다면, 그때는 노예가 죽거나 가치가 하락하더라도 그 손실은 남편에게 귀속될 것이다. 왜냐하면 남편으로부터 돈을 받지 않았다면 매수하지 않았을 것은, 그것이 이미 이 세상에 존재하지 않게 되었다면, 소비된 것으로서 증여한 사람에게 귀속되어 멸실되기 때문이다. 또한 자신의 채권자로부터 면제되지도 않았고 남편의 돈으로 매수한 것을 점유하고 있지도 않은 아내는 더 부유해진 것으로 여겨지지 않기 때문이다.