Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.1.5.pr-24.1.5.8

第三者仲介や債務免除による贈与の効力と埋葬特例

3514 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは夫婦間の贈与禁止原則を巡り、第三者を介した婚約時の贈与、連帯債務の免除、価格を低く設定した最もな売買や代金免除、地役権の消滅、裁判上の抗弁による勝訴判決の効力を論じ、例外としての埋葬目的の贈与における有効性要件を説明している。

[ULPIANUS libro trigesimo secundo ad Sabinum. ] §24.1.5.prSi sponsus sponsae donaturus tradiderit Titio, ut is sponsae daret, deinde Titius tradiderit post nuptias secutas: si quidem eum interposuerit maritus, donationem non ualere, quae post contractas nuptias perficiatur: si uero mulier eum interposuerit, iamdudum perfectam donationem, hoc est ante nuptias, atque ideo quamuis contractis nuptiis Titius tradiderit, donationem ualere.
[ウルピアーヌス著『サビヌス註釈』第32巻] もし婚約者が、婚約者に贈与しようとしてティティウスに、彼が婚約者に与えるようにと引き渡し、その後ティティウスが婚姻の挙行後に引き渡した場合、もし夫が彼を介在させたのであるならば、婚姻締結後に完成されるその贈与は無効である。 しかし、もし妻が彼を介在させたのであるならば、贈与はすでに以前に、すなわち婚姻前に完成しており、したがって婚姻が締結された後にティティウスが引き渡したとしても、贈与は有効である。
§24.1.5.1Si maritus duos reos habeat Titium et mulierem et mulieri accepto tulerit donationis causa, neuter liberatur, quia acceptilatio non ualet: et haec Iulianus libro septimo decimo digestorum scribit.
もし夫がティティウスと妻という二人の連帯債務者を有しており、贈与の目的で妻に受領証書を交付した(受領擬制を行った)場合、受領擬制は無効であるため、どちらも免除されない。 そしてこのことをユリアヌスは『学説彙纂』第17巻に書いている。
plane si mihi proponas Titio accepto latum, ipse quidem liberabitur, mulier uero manebit obligata.
明らかに、もしあなたが私にティティウスに対して受領証書が交付されたという事例を提示するならば、彼自身は免除されるが、妻は義務を負ったままである。
§24.1.5.2Generaliter tenendum est, quod inter ipsos aut qui ad eos pertinent aut per interpositas personas donationis causa agatur, non ualere: quod si aliarum extrinsecus rerum personarumue causa commixta sit, si separari non potest, nec donationem impediri, si separari possit, cetera ualere, id quod donatum sit non ualere.
一般に、夫婦の間で、あるいは彼らに属する人々の間で、あるいは介在された人物を通じて、贈与の目的で行われることは無効であると解されるべきである。 しかし、もし外部の他の物や人の原因(事情)が混じっている場合、もし分離できないならば、贈与も妨げられない(有効である)し、もし分離できるならば、その他の部分は有効であり、贈与された部分は無効である。
§24.1.5.3Si debitor uiri pecuniam iussu mariti uxori promiserit, nihil agitur.
もし夫の債務者が、夫の命令によって、妻にお金を約束したならば、何も行われなかったことになる。
§24.1.5.4Si uxor uiri creditori donationis causa promiserit et fideiussorem dederit, neque uirum liberari neque mulierem obligari uel fideiussorem eius Iulianus ait, perindeque haberi ac si nihil promississet.
もし妻が夫の債権者に対して、贈与の目的で(債務の支払いを)約束し、かつ保証人を立てた場合、夫は免除されず、妻もその保証人も義務を負わないとユリアヌスは言っている。 そして、あたかも彼女が何も約束しなかったかのように扱われる。
§24.1.5.5Circa uenditionem quoque Iulianus quidem minoris factam uenditionem nullius esse momenti ait: Neratius autem (cuius opinionem Pomponius non improbat) uenditionem donationis causa inter uirum et uxorem factam nullius esse momenti, si modo, cum animum maritus uendendi non haberet, idcirco uenditionem commentus sit, ut donaret: enimuero si, cum animum uendendi haberet, ex pretio ei remisit, uenditionem quidem ualere, remissionem autem hactenus non ualere, quatenus facta est locupletior: itaque si res quindecim uenit quinque, nunc autem sit decem, quinque tantum praestanda sunt, quia in hoc locupletior uidetur facta.
売買についても同様に、ユリアヌスは、より低い価格でなされた売買は効力を持たないと言っている。 他方、ネラティウス(彼の意見をポンポニウスも非難していない)は、夫婦間で贈与の目的でなされた売買は、もし夫が売却する意思を持たずに、単に贈与をするために売買を偽装したのであれば、効力を持たないと言っている。 しかし実際、もし売却する意思を持ちつつ、代金から彼女に対して免除したのであれば、売買それ自体は有効であるが、代金の免除は彼女が富まされた限度において無効である。 したがって、もし15(の価値)の物が5で売却され、現在は10であるならば、5だけが提供されなければならない。 なぜなら、彼女はこの限度で富まされたと見なされるからである。
§24.1.5.6Si donationis causa uir uel uxor seruitute non utatur, puto amitti seruitutem, uerum post diuortium condici posse.
もし贈与の目的で、夫または妻が地役権を行使しない場合、地役権は失われると私は考えるが、離婚後に不当利得返還を請求することができる。
§24.1.5.7Si uxor uel maritus exceptione quadam donationis causa summoueri uoluerint, facta a iudice absolutione ualebit quidem sententia, sed condicetur ei, cui donatum est.
もし妻または夫が、贈与の目的である抗弁によって退けられることを望み、審判人によって免責(勝訴)がなされた場合、判決それ自体は有効であるが、贈与を受けた者に対して不当利得返還が請求される。
§24.1.5.8Concessa donatio est sepulturae causa: nam sepulturae causa locum marito ab uxore uel contra posse donari constat et si quidem intulerit, faciet locum religiosum.
埋葬の目的のための贈与は認められている。 なぜなら、埋葬のために、妻から夫へ、あるいはその逆に、土地を贈与することができるのは明白であり、もし実際に(遺体を)埋葬したならば、その場所を聖地にするからである。
hoc autem ex eo uenit, quod definiri solet eam demum donationem impediri solere, quae et donantem pauperiorem et accipientem faciet locupletiorem: porro hic non uidetur fieri locupletior in ea re quam religioni dicauit.
そしてこのことは、次のように定義されるのが常であることに由来する。 すなわち、贈与者をより貧しくし、かつ受領者をより富ませるような、まさにそのような贈与のみが禁止されるのが常である、ということである。 さらに、この場合、受領者は自分が神聖な目的に捧げた物においてより富まされたとは見なされない。
nec mouit quemquam, quod emeret, nisi a marito accepisset: nam etsi pauperior ea fieret, nisi maritus dedisset, non tamen idcirco fit locupletior, quod non expendit.
また、もし夫から受け取っていなければ彼女(または彼)はそれを購入したであろう、ということは誰をも動揺させない。 なぜなら、たとえ夫が与えていなければ彼女がより貧しくなっていた(出費していた)としても、出費しなかったからといって、そのために彼女がより富まされたことになるわけではないからである。

語釈・文法注

  1. 24.1.5.prsi quidem eum interposuerit maritus, donationem non ualere, quae post contractas nuptias perficiatur — 主節の donationem non ualere は対格不定詞構文(A.C.I.)であり、全体として前文から続く間接話法(ウルピアヌスの見解)に属する。関係節 quae ... perficiatur 内で接続法現在が使われているのは、間接話法内における叙法吸引(attractio modi)による。
  2. 24.1.5.1duos reos — reus はここでは「共同債務者」または「連帯債務者」(reus promittendi)を指す法律用語である。
  3. 24.1.5.5remissionem autem hactenus non ualere, quatenus facta est locupletior — hactenus ... quatenus は「〜の限度において、〜」という範囲を制限する相関構文である。remissionem ... non ualere は、Neratius の意見を示す A.C.I. 構文の一部をなす。
  4. 24.1.5.8nec mouit quemquam, quod emeret, nisi a marito accepisset — nec mouit quemquam は「〜という事実は誰をも動揺させない(問題とされない)」の意。quod は事実の仮定を説明する名詞節を導き、その内部の接続法過去未完了 emeret および条件節の過去完了 accepisset は過去の事実に反する条件文を形成している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.1.5.pr-24.1.5.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.1.5.pr-24.1.5.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。