[ULPIANUS libro trigesimo tertio ad Sabinum. ] §24.1.32.prCum hic status esset donationum inter uirum et uxorem, quem antea rettulimus, imperator noster Antoninus Augustus ante excessum diui Seueri patris sui oratione in senatu habita auctor fuit senatui censendi Fuluio Aemiliano et Nummio Albino consulibus, ut aliquid laxaret ex iuris rigore.
[サビヌス註釈第三十三巻、ウルピアヌス] 夫婦間の贈与に関して、私たちが以前に報告したような状態であったとき、わが皇帝アントニヌス・アウグストゥスは、その父である神君セウェルスの逝去の前に、元老院においてなされた演説により、フルウィウス・アエミリアヌスとヌンミウス・アルビヌスが執政官の年に、法の厳格さをいくらか緩和するよう決議することを元老院に促した。
§24.1.32.1Oratio autem imperatoris nostri de confirmandis donationibus non solum ad ea pertinet, quae nomine uxoris a uiro comparata sunt, sed ad omnes donationes inter uirum et uxorem factas, ut et ipso iure res fiant eius cui donatae sunt et obligatio sit ciuilis et de Falcidia ubi possit locum habere tractandum sit: cui locum ita fore opinor, quasi testamento sit confirmatum quod donatum est.
ところで、贈与を有効にすることに関するわが皇帝の演説は、夫によって妻の名義で購入されたものだけでなく、夫婦間で行われたすべての贈与に及び、その結果、法律上当然に、物はそれが贈与された者のものとなり、市民法上の義務が生じ、ファルキディウス法が適用され得る場合にはそれについて議論されるべきである。 これの適用は、贈与されたものが、あたかも遺言によって有効にされたかのように行われると私は考える。
§24.1.32.2Ait oratio 'fas esse eum quidem qui donauit paenitere: heredem uero eripere forsitan aduersus uoluntatem supremam eius qui donauerit durum et auarum esse'.
演説はこう言っている。 「贈与した者自身が悔いることは許される。 しかし、相続人が、贈与した者の最終的な意思に反して、おそらく奪い取ることは、酷であり貪欲である」と。
§24.1.32.3Paenitentiam accipere debemus supremam.
私たちは、「悔いること」を最後のものと受け取るべきである。
proinde si uxori donauit, deinde eum paenituit, mox desiit paenitere, dicendum est donationem ualere, ut supremum eius spectemus iudicium, quemadmodum circa fideicommissa solemus, uel in legatis cum de doli exceptione opposita tractamus, ut sit ambulatoria uoluntas eius usque ad uitae supremum exitum.
したがって、もし彼が妻に贈与し、その後に悔い、その後まもなく悔いることをやめたならば、私たちが遺言信託に関してそうするように、あるいは遺贈において提出された悪意の抗弁について議論するときのように、彼の最後の判断を考慮するために、贈与は有効であると言わなければならない。 それは、彼の意思が命の最後の結末に至るまで流動的であるためである。
§24.1.32.4Sed ubi semel donatorem paenituit, etiam heredi reuocandi potestatem tribuimus, si appareat defunctum euidenter reuocasse uoluntatem: quod si in obscuro sit, procliuior esse debet iudex ad comprobandam donationem.
しかし、一度でも贈与者が悔いた場合には、被相続人が明らかにその意思を撤回したことが判明するならば、私たちは相続人にも回収の権能を認める。 しかし、もしそれが不明瞭であるならば、裁判官は贈与を認めることへとより傾くべきである。
§24.1.32.5Si maritus ea quae donauerit pignori dederit, utique eum paenituisse dicemus, licet dominium retinuit.
もし夫が贈与したものを質に入れたならば、たとえ彼が所有権を保持していたとしても、彼は確実に悔いたと言うであろう。
quid tamen, si hoc animo fuit, ut uellet adhuc donatum? finge in possessionem precariam mulierem remansisse paratamque esse satisfacere creditori.
しかし、もし彼が、依然としてそれが贈与されたままであることを望むという意図を持っていたならば、どうなるか? 女性が一時的占有に留まり、債権者に弁済する用意があると仮定せよ。
dicendum est donationem ualere: nam si ab initio ei rem obligatam hoc animo donasset, dicerem uim habere donationem, ut parata satisfacere mulier haberet doli exceptionem: quin immo et si satisfecisset, potuisse eam per doli exceptionem consequi, ut sibi mandentur actiones.
贈与は有効であると言うべきである。 なぜなら、もし彼が最初から彼女に、担保に入っている物をこの意図で贈与していたならば、贈与は効力を持つと言い、弁済の用意がある女性は悪意の抗弁を有することになるからである。 それどころか、もし彼女が弁済していたならば、彼女は悪意の抗弁によって、訴権が自己に譲渡されるよう求めることができたはずである。
§24.1.32.6Si donator seruus fuerit effectus priuati, dicendum est non impletam, sed peremptam donationem, quamuis morti seruitus comparetur: proinde et si ipsa in seruitutem redigatur cui donatum est, extincta erit donatio.
もし贈与者が私人の奴隷となったならば、たとえ奴隷状態が死に比されるとしても、贈与は完成されたのではなく、消滅したと言うべきである。 したがって、贈与を受けた女性自身が奴隷状態に陥った場合にも、贈与は消滅するであろう。
§24.1.32.7Si maritus uxori donauerit et mortem sibi ob sceleris conscientiam consciuerit uel etiam post mortem memoria eius damnata sit, reuocabitur donatio: quamuis ea quae aliis donauerit ualeant, si non mortis causa donauit.
もし夫が妻に贈与し、犯罪の自覚のために自ら死を招いたか、あるいは死後においてさえ彼の記憶が弾劾されたならば、贈与は撤回される。 たとえ彼が他の人々に贈与したものが、死因贈与でない限り有効であるとしてもである。
§24.1.32.8Si miles uxori donauerit de castrensibus bonis et fuerit damnatus, quia permissum est ei de his testari (si modo impetrauit ut testetur cum damnaretur), donatio ualebit: nam et mortis causa donare poterit, cui testari permissum est.
もし軍人が兵営財産から妻に贈与し、かつ有罪判決を受けたとしても、彼がこれらについて遺言することが許されているため(ただし、有罪判決を受ける際に遺言することの許可を得た場合に限るが)、贈与は有効である。 なぜなら、遺言することが許されている者は、死因贈与をすることもできるからである。
§24.1.32.9Quod ait oratio 'consumpsisse', sic accipere debemus, ne is, qui donationem accepit, locupletior factus sit: ceterum si factus est, orationis beneficium locum habebit.
演説が「消費した」と言っているのは、次のように受け取るべきである。 すなわち、贈与を受けた者がより富まなくなっているということ。 しかし、もしより富んでいるならば、演説の恩恵が適用される。
sed et si non sit factus locupletior, dederit tamen tantam quantitatem eaque exstet, dicendum est, si is decessit, qui factus est locupletior, posse repetere id quod dedit nec compensare id quod consumpsit, quamuis diuortio secuto haec compensatio locum habeat.
しかし、たとえより富んでいなくても、彼がそれほどの額を与え、それが現存しているならば、より富むことになった者が死亡した場合、与えたものを回収することができ、消費したものを相殺することはない(たとえ離婚が続いた場合にはこの相殺が適用されるとしてもである)と言うべきである。
§24.1.32.10Si diuortium post donationem intercessit aut prior decesserit qui donum accepit, ueteri iuri statur, hoc est, si maritus uxori donatum uult, ualeat donatio, quod si non uult, exstinguitur: plerique enim cum bona gratia discedunt, plerique cum ira sui animi et offensa.
もし贈与の後に離婚が介入したか、あるいは贈与を受けた者が先に死亡したならば、古い法にとどまる。 すなわち、もし夫が妻に贈与されることを望むならば贈与は有効であり、もし望まないならば消滅する。 なぜなら、多くの者は好意的に別れるが、多くの者は心の中の怒りと怨恨をもって別れるからである。