[ULPIANUS libro trigesimo tertio ad Sabinum. ] §24.1.32.11Quid ergo, si diuortium factum est, deinde matrimonium restauratur, et in diuortio uel mutata est uoluntas uel eadem durauit, restaurato tamen matrimonio et uoluntate donatoris reconciliata an donatio duret, si constante matrimonio donator decesserit? et potest defendi ualere.
それなら、もし離婚が行われ、その後に婚姻が回復され、そして離婚において意思が変更されたか、あるいは同じ意思が持続し、しかし婚姻が回復され、かつ贈与者の意思が和解された後に、婚姻継続中に贈与者が死亡したならば、贈与は持続するであろうか? そして、有効であると主張され得る。
§24.1.32.12Quod si diuortium non intercesserit, sed friuusculum, profecto ualebit donatio, si friuusculum quieuit.
しかし、もし離婚が介入したのではなく、一時的な不和(小競り合い)であったなら、不和が収まった場合、贈与は確実に有効であろう。
§24.1.32.13Si mulier et maritus diu seorsum quidem habitauerint, sed honorem inuicem matrimonii habebant (quod scimus interdum et inter consulares personas subsecutum), puto donationes non ualere, quasi durauerint nuptiae: non enim coitus matrimonium facit, sed maritalis affectio: si tamen donator prior decesserit, tunc donatio ualebit.
もし妻と夫が長い間確かに別居していたが、互いに婚姻の栄誉を保持していたならば(これは時折、執政官級の人物の間でも起こったことを私たちは知っている)、婚姻が継続していたかのようには、贈与は有効ではないと私は考える。 なぜなら、性交が婚姻を作るのではなく、婚姻の合意(夫婦の情愛)がそれを作るからである。 しかし、もし贈与者が先に死亡したならば、そのとき贈与は有効となるであろう。
§24.1.32.14Si ambo ab hostibus capti sint et qui donauit et cui donatum est, quid dicimus? et prius illud uolo tractare.
もし贈与した者と贈与を受けた者の双方が敵に捕らえられたならば、私たちは何と言うべきか? そして、私はまずあのことを扱いたい。
oratio, si ante mors contigerit ei cui donatum est, nullius momenti donationem esse uoluit: ergo si ambo decesserint, quid dicemus, naufragio forte uel ruina uel incendio? et si quidem possit apparere, quis ante spiritum posuit, expedita est quaestio: sin uero non appareat, difficilis quaestio est.
皇帝の演説は、もし贈与を受けた者に先に死が訪れたならば、贈与は無効とすることを望んだ。 したがって、もし双方が死亡したならば(例えば難破、倒壊、あるいは火災によって)、私たちは何と言うべきか? そして、もし誰が先に息を引き取ったかが判明し得るならば、問題は解決されている。 しかし、もし判明しないならば、問題は困難である。
et magis puto donationem ualuisse et his ex uerbis orationis defendimus: ait enim oratio 'si prior uita decesserit qui donatum accepit': non uidetur autem prior uita decessisse qui donatum accepit, cum simul decesserint.
そして私はむしろ贈与が有効であったと考え、これを演説の次の言葉から弁護する。 なぜなら、演説は「もし贈与を受けた者が先に世を去ったならば」と言っているからである。 しかし、同時に死亡したときには、贈与を受けた者が先に世を去ったとはみなされない。
proinde rectissime dicetur utrasque donationes ualere, si forte inuicem donationibus factis simul decesserint, quia neuter alteri superuixerit, licet de commorientibus oratio non senserit: sed cum neuter alteri superuixerit, donationes mutuae ualebunt: nam et circa mortis causa donationes mutuas id erat consequens dicere neutri datam condictionem: locupletes igitur heredes donationibus relinquent.
したがって、もし仮に互いに贈与を行い、かつ同時に死亡したならば、どちらも他方より長生きしなかったため、同時死亡者について演説が考慮していなかったとしても、双方の贈与が有効であると極めて正当に言われるであろう。 しかし、どちらも他方より長生きしなかった以上、相互の贈与は有効であろう。 なぜなら、死因相互贈与に関しても、どちらにも返還請求権は与えられないと言うのが当然であったからである。 したがって、彼らは相続人たちを贈与によって富んだ状態で残すことになる。
secundum haec si ambo ab hostibus simul capti sint amboque ibi decesserint non simul, utrum captiuitatis spectamus tempus, ut dicamus donationes ualere, quasi simul decesserint? an neutram, quia uiuis eis finitum est matrimonium? an spectamus, uter prius decesserit, ut in eius persona non ualeat donatio? an uter rediit, ut eius ualeat? mea tamen fert opinio, ubi non reuerterunt, ut tempus spectandum sit captiuitatis, quasi tunc defecerint: quod si alter redierit, eum uideri superuixisse, quia redit.
これらに従って、もし双方が同時に敵に捕らえられ、かつ双方がそこで死亡したが、同時でなかった場合、私たちは捕虜となった時点を考慮し、まるで同時に死亡したかのように贈与が有効であると言うべきか? それとも、彼らが生存している間に婚姻が終了したため、どちらの贈与も無効であると言うべきか? それとも、どちらが先に死亡したかを考慮し、その者の人格において贈与が有効でないとするべきか? それとも、どちらが帰還したかを考慮し、その者の贈与が有効であるとするべきか? しかし、私の意見としては、彼らが帰還しなかった場合には、捕虜となった時点を、あたかもそのとき死亡したかのように考慮すべきである。 しかし、もし一方が帰還したならば、彼は帰還したのだから、長生きしたとみなされる。
§24.1.32.15Qui quasdam res ex his quas donauerat legasset, quasdam non, non uidebitur ceteras noluisse ad uxorem pertinere: plerumque enim antea legat, postea donat: uel alia causa fuit legandi.
自分が贈与したもののうち、いくつかの物を遺贈し、いくつかを遺贈しなかった者は、残りの物が妻に属することを望まなかったとはみなされないであろう。 なぜなら、たいていは先に遺贈し、後に贈与するからであり、あるいは遺贈した別の理由があったからである。
§24.1.32.16Oratio non solum uirum et uxorem complectitur, sed etiam ceteros, qui propter matrimonium donare prohibentur: ut puta donat socer nurui uel contra, uel socer genero uel contra, uel consocer consocero qui copulatos matrimonio in potestate habent: nam ex mente orationis his quoque omnibus permissum est in eundem casum donare.
演説は夫と妻だけでなく、婚姻のために贈与することを禁じられている他の人々をも包含する。 例えば、舅が嫁に贈与する場合、あるいはその逆、あるいは舅が婿に贈与する場合、あるいはその逆、あるいは婚姻によって結ばれた者を権力内に置いている相舅同士が贈与する場合である。 なぜなら、演説の趣旨からして、これらすべての人々に対しても、同じ場合において贈与することが許されているからである。
et ita et Papinianus libro quarto responsorum sensit: sic enim scribit: socer nurui uel genero donauit: postea filius eius uel filia constante matrimonio uita decessit: quamquam uitium donationis perseueret, tamen, si socer nullam quaestionem donationibus intulit, post mortem eius contra heredes orationis sententia uidetur interuenire: nam quae ratio donationem prohibuit, eadem beneficium datum implorabit.
そして、パピニアヌスも『答弁録』第4巻においてそのように考えた。 彼はこう書いている。 「舅が嫁または婿に贈与した。 その後、彼の息子または娘が、婚姻の継続中に世を去った。 贈与の瑕疵は存続するものの、もし舅が贈与に対して何の異議も提起しなかったならば、彼の死後、相続人に対して演説の趣旨が介入するとみなされる。 なぜなら、贈与を禁止したのと同じ理由が、与えられた恩恵を求めることになるからである」と。
ut igitur ualeat donatio ista, Papinianus exigit, ut et filius eius qui donauit ante decesserit, et socer postea durante uoluntate.
したがって、そのような贈与が有効となるために、パピニアヌスは、贈与した者の息子(または娘)が先に死亡し、かつその後で、舅が意思を維持したまま死亡することを要求している。
§24.1.32.17Si filius familias, qui castrense peculium habet uel quasi castrense, uxori donet, filii personam et mortem spectabimus.
もし家子で、兵営特有財産または準兵営特有財産を有する者が妻に贈与したならば、私たちはその息子の身元と死を考慮する。