Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.1.32.18-24.1.32.28

姻族・婚約者間の贈与と脱法行為の無効

3544 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

嫁舅間、相舅間、婚約者間の贈与が皇帝の演説(元老院議決)の下でどのように扱われるかを規定し、贈与目的での組合契約や売買が無効であること、禁じられた婚姻・婚約に伴う贈与の効力や国庫への帰属を論じる。

[ULPIANUS libro trigesimo tertio ad Sabinum. ] §24.1.32.18Si nurus socero donauerit, mortem nurus et perseuerantem in supremam diem uoluntatem spectare nos oportet.
[ウルピアーヌス、サビヌス註釈書第33巻] もし嫁が舅に贈与したならば、私たちは嫁の死と、最期の日まで持続した意思を考慮せねばならない。
quod si socer ante decesserit, dicemus exstinctam donationem an, quia maritus uiuit, si uxori suae superuixit, admittimus uim habere donationem? et si quidem maritus solus socero heres exstitit, quasi noua donatio potest seruari in maritum collata, ut illa finita sit, alia coeperit: sin uero filius heres patri non est, finita erit donatio ratione nouas.
だが、もし舅が先に死亡したなら、贈与は消滅したと言うべきか、それとも、夫が生存しており、彼が自分の妻より長生きしたならば、贈与が効力を有することを認めるべきか? そして、もし確かに夫だけが舅の相続人となったなら、まるで夫に対してなされた新たな贈与であるかのように保持され得、元の贈与は終了し、別の新たな贈与が始まったとされる。 しかし、もし息子が父の相続人でないなら、新たなものという理路によって贈与は終了するであろう。
§24.1.32.19Si socer nurui nuntium miserit, donatio erit irrita, quamuis matrimonium concordantibus uiro et uxore secundum rescriptum imperatoris nostri cum patre comprobatum est: sed quod ad ipsos, inter quos donatio facta est, finitum est matrimonium.
もし舅が嫁に離婚の通告を送ったなら、贈与は無効となるであろう。 たとえ、夫と妻が合意しており、我が皇帝の勅答に従って、父との関係で婚姻が承認されていたとしてもである。 しかし、贈与がなされた当事者たちの間に関する限り、婚姻は終了しているからである。
§24.1.32.20Proinde et si duo consoceri inuicem donauerint, idem erit dicendum, si inuitis filiis nuntium remiserint, inter ipsos irritam esse donationem.
したがって、もし二人の相舅が互いに贈与し、子供たちの意に反して離婚の通告を送り出したなら、彼らの間において贈与が無効であるという、同じことが言われねばならない。
in hac autem donatione inter soceros facta mors desideranda est eius qui donauit constante matrimonio et iure potestatis durante: idemque et in his qui sunt in eorum potestate.
ところで、舅たちの間でなされたこの贈与においては、婚姻が継続し、かつ家父権が持続している間における、贈与した者の死亡が必要とされる。 そして同じことが、彼らの権力内にある者たちにおいても言える。
§24.1.32.21Si consocer consocero donauerit et alter eorum uel uterque copulatos emancipauerit, debet dici donationem ad orationem non pertinere et ideo infirmari donationem.
もし相舅が相舅に贈与し、彼らの一方または双方が、結ばれている者たちを自立させたなら、贈与は演説に該当せず、それゆえに贈与は無効とされると言われねばならない。
§24.1.32.22Si sponsus sponsae donauerit in tempus matrimonii collata donatione, quamuis inter uirum et uxorem donatio non uideatur facta et uerba orationis minus sufficiant, tamen donationem dicendum est ad sententiam orationis pertinere, ut, si durauerit uoluntas usque ad mortem, ualeat donatio.
もし婚約者が婚約者に、婚姻の時期へと持ち越された贈与をなしたなら、夫と妻の間で贈与がなされたとはみなされず、また演説の文言も十分ではないとしても、やはり贈与は演説の趣旨に該当すると言われねばならず、その結果、もし意思が死に至るまで持続したなら、贈与は有効となる。
§24.1.32.23Siue autem res fuit quae donata est siue obligatio remissa, potest dici donationem effectum habituram: ut puta uxori acceptum tulit donationis causa quod debeat: potest dici pendere acceptilationem non ipsam, sed effectum eius.
贈与されたものが物であったか、あるいは債務が免除されたのであったとしても、贈与は効力を有するであろうと言い得る。 例えば、贈与の目的で、妻が負っている債務を弁済受領したとする。 弁済受領そのものではなく、その効力が保留されていると言い得る。
et generaliter uniuersae donationes, quas impediri diximus, ex oratione ualebunt.
そして一般に、私たちが禁止されると言ったすべての贈与は、演説によって有効となるであろう。
§24.1.32.24Si inter uirum et uxorem societas donationis causa contracta sit, iure uulgato nulla est, nec post decretum senatus emolumentum ea liberalitas, ut actio pro socio constituatur, habere poterit: quae tamen in commune tenuerunt fine praestituto, reuocanda non sunt.
もし夫と妻の間で贈与の目的で組合が結ばれたなら、普通法によればそれは無効であり、元老院の決定の後でも、その無償行為は、組合員のアクティオが設定されるという利益を有することはできない。 しかし、定められた期限まで彼らが共有で保持していたものは、返還を求められるべきではない。
idcirco igitur pro socio actio non erit, quia nulla societas est, quae donationis causa interponitur, nec inter ceteros et propter hoc nec inter uirum et uxorem.
したがって、組合員のアクティオが存在しないのは、贈与目的で結ばれた組合は無効だからであり、それは他の人々の間でも同様であり、それゆえに夫と妻の間でもそうだからである。
§24.1.32.25Idem erit dicendum et si emptio contracta sit donationis causa: nam nulla erit.
贈与の目的で売買が結ばれた場合にも、同じことが言われねばならない。 なぜなら、それは無効だからである。
§24.1.32.26Plane si minoris res uenierit donationis causa uel postea pretium sit remissum, admittemus donationem ualere ad senatus consultum.
明らかに、もし贈与の目的で物が安く売却されたか、あるいは後に代金が免除されたなら、私たちは、元老院決議に従って贈与が有効であることを認める。
§24.1.32.27Si quis sponsam habuerit, deinde eandem uxorem duxerit cum non liceret, an donationes quasi in sponsalibus factae ualeant, uideamus.
もし誰かが婚約者を有し、次いで、許されないのにその者を妻に迎えたなら、まるで婚約中になされたかのように贈与が有効であるか、見てみよう。
et Iulianus tractat hanc quaestionem in minore duodecim annis, si in domum quasi mariti inmatura sit deducta: ait enim hanc sponsam esse, etsi uxor non sit.
そしてユリアヌスは、12歳未満の少女について、もし彼女が未熟なまま、夫の家であるかのように引き取られた場合のこの問題を扱っている。 彼は、彼女は妻ではないにしても、婚約者であると言っている。
sed est uerius, quod Labeoni uidetur et a nobis et a Papiniano libro decimo quaestionum probatum est, ut, si quidem praecesserint sponsalia, durent, quamuis iam uxorem esse putet qui duxit, si uero non praecesserint, neque sponsalia esse, quoniam non fuerunt, neque nuptias, quod nuptiae esse non potuerunt.
しかし、ラベオに思われ、私によってもパピニアヌスによっても『疑問録』第10巻で承認されていることの方がより真実である。 すなわち、もし婚約が先行していたなら、迎えた者がすでに妻であると考えていたとしても、婚約は持続する。 しかし、もし先行していなかったなら、婚約も存在せず(存在しなかったから)、婚姻も存在しない(婚姻であり得なかったから)。
ideoque si sponsalia antecesserint, ualet donatio: si minus, nulla est, quia non quasi ad extraneam, sed quasi ad uxorem fecit et ideo nec oratio locum habebit.
したがって、もし婚約が先行していたなら贈与は有効であり、そうでないなら無効である。 なぜなら、部外者に対するかのようにではなく、妻に対するかのようにそれを行ったのであり、それゆえに演説も適用されないからである。
§24.1.32.28Sed si senator libertinam desponderit uel tutor pupillam uel quis alius ex his, qui matrimonium copulare prohibentur, et duxerit, an donatio quasi in sponsalibus facta ualeat? et putem etiam sponsalia inprobanda et quasi ab indignis ea quae donata sunt ablata fisco uindicari.
しかし、もし元老院議員が解放自由女と、あるいは後見人が被後見女子と、あるいはその他、婚姻を結ぶことを禁じられている者たちの誰かが婚約し、かつ娶ったなら、まるで婚約中になされたかのように贈与は有効であるか? そして私は、婚約もまた非難されるべきであり、贈与されたものは、まるで不適格者から取り上げられるかのように、国庫に帰属せしめられるべきであると考える。

語釈・文法注

  1. §24.1.32.18ratione nouas — 原文の `ratione nouas` は、写本の異読や誤記とされ、`ratione novae`(新しい贈与という理由により)または `ratione novationis`(更改の理路により)と解釈される。本訳では、婚姻消滅による「新たな贈与への更改」という法理を指すものとして解釈している。
  2. §24.1.32.24quae tamen in commune tenuerunt fine praestituto, reuocanda non sunt — `quae` は関係代名詞中性複数対格で、組合財産として共有されていた物(または利益)を指す。`tenuerunt` の主語は夫婦であり、「彼らが共同で保持していたもの」を意味する。`fine praestituto` は「定められた期限まで」あるいは「目的が設定された状態で」という奪格独立句または期限を表す表現である。
  3. §24.1.32.27in minore duodecim annis — `minore` は形容詞比較級の女性奪格で、`puella`(少女)などの省略を伴う。`duodecim annis` は比較の奪格であり、「12歳より若い(少女)」を意味する。ローマ法において、女子の婚姻適齢(12歳)に達していない未成年者を指している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.1.32.18-24.1.32.28. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.1.32.18-24.1.32.28

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。