Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.5.13.pr-23.5.13.4

持参地の範囲と処分禁止および相続を巡る効力

3504 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは持参土地の適用範囲(都市・地方土地、およびその一部)と夫の所有権取得による処分制限を定義し、妻の相続人への救済適用と、妻が相続人の場合の持参土地遺贈の有効性をめぐるスカエウォラの判断を示す。

[ULPIANUS libro quinto de adulteriis. ] §23.5.13.prDotale praedium accipere debemus tam urbanum quam rusticum: ad omne enim aedificium lex Iulia pertinebit.
[ウルピアヌス、『姦通罪について』第5巻より] 我々は持参土地というものを、都市の土地であれ地方の土地であれ、同様に理解すべきである。 なぜなら、ユリウス法はすべての建物に適用されるからである。
§23.5.13.1Praedii appellatione etiam pars continetur.
土地という呼称には、その一部も含まれる。
proinde siue totum praedium in dotem sit datum siue pars praedii, alienari non poterit: et hoc iure utimur.
したがって、土地全体が持参財産として与えられた場合であれ、土地の一部が与えられた場合であれ、処分することはできない。 そして我々はこの法を用いている。
§23.5.13.2Dotale praedium sic accipimus, cum dominium so marito quaesitum est, ut tunc demum alienatio prohibeatur.
持参土地とは、その所有権が夫に取得された場合をこのように理解し、そのとき初めて処分が禁止される。
§23.5.13.3Heredi quoque mulieris idem auxilium praestabitur, quod mulieri praestabatur.
妻の相続人に対しても、妻に対して提供されていたのと同じ救済が提供される。
§23.5.13.4Si uxore herede instituta fundus dotalis fuerit legatus, si quidem deductis legatis mulier quantitatem dotis in hereditatem habitura est, ualet legatum, si minus, an non ualeat, quaeritur.
もし妻が相続人に指定された上で、持参土地が遺贈された場合、もし遺贈を控除した上で妻が相続財産の中に持参財産の額を保有することになるならば、その遺贈は有効である。 もしそれに満たないならば、無効となるかどうかが問われる。
Scaeuola, et si non totus, sed uel aliqua pars ex eo uindicari possit, si modo aliqua pars ad dotem supplendam desit, id dumtaxat ex eo remanere apud mulierem ait, quod quantitati dotis deest.
スカエウォラは、たとえ全体ではなく一部であってもそこから回復され得るとしても、持参財産を満たすために何らかの部分が不足している場合に限り、持参財産の額に不足している分だけが、その土地から妻のもとに残ると言っている。

語釈・文法注

  1. §23.5.13.2dominium so marito quaesitum est — 写本の `so` は一般に指示代名詞 `eo` の誤記と校訂され、`dominium eo marito quaesitum est` (その夫によって所有権が取得されたとき)と読まれる。奪格の `marito` は行為者(または `ab eo marito` の奪格支配の前置詞の省略、あるいは手段)を表す。
  2. §23.5.13.4Scaeuola, et si non totus, sed uel aliqua pars ex eo uindicari possit, si modo aliqua pars ad dotem supplendam desit, id dumtaxat ex eo remanere apud mulierem ait, quod quantitati dotis deest. — 主節 `Scaeuola ... ait` の中に、間接話法の対格不定詞構文(主語対格 `id`、不定詞 `remanere`)が組み込まれている。主語 `id` に対する関係節 `quod... deest` が末尾にあり、その間に対格不定詞の条件をなす譲歩節 `et si... possit` と条件節 `si modo... desit` が挿入された多重の複文構造である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.5.13.pr-23.5.13.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.5.13.pr-23.5.13.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。