[ULPIANUS libro trigesimo primo ad Sabinum. ]
[ウルピアーヌス、サビーヌス論第31巻] もし収穫を持参金に組み入れるという合意がなされた場合、その合意は有効だろうか。
§23.4.4.prSi conuenerit, ut fructus in dotem conuerteretur, an ualeat conuentio? et Marcellus ait libro octauo digestorum conuentionem non ualere: prope enim indotatam mulierem hoc pacto fieri.
そしてマルケッルスは『学説彙纂』第8巻において、そのような合意は有効ではないと述べている。 なぜなら、この合意によって妻は事実上持参金のない状態になってしまうからである。
sed ita distinguit, ut, si quidem fundum in dotem dederit mulier ita, ut maritus fructus redderet, non esse ratum pactum: idemque esse et si usum fructum in dotem hoc pacto dedit.
しかし彼は次のように区別している。 すなわち、もし妻が、夫が収穫を返還するという条件で土地を持参金として与えたのであれば、その合意は有効ではない。 また、彼女がこの合意のもとで用益権を持参金として与えた場合も同様である。
quod si conuenisset de fructibus reddendis, hoc est ut in dote essent fructus quosquos percepisset, et fundus uel usus fructus in hoc traditus est, non ut fundus uel fructus fieret dotalis, sed ut fructus perciperet dotis futuros, cogendum de dote actione fructus reddere.
これに対して、もし収穫の返還について合意がなされており、すなわち、夫が収得するいかなる収穫も持参金に組み込まれることになっており、かつ、土地または用益権が、土地または用益権自体を持参金にするためではなく、将来持参金となるべき収穫を収得させるために引き渡されたのであれば、持参金に関する訴えによって収穫を返還するよう強制されるべきである。
erunt igitur in dote fructus et fruetur iste usuris, quae ex fructibus collectis et in sortem redactis percipi possunt.
したがって、収穫は持参金の中に含まれることになり、あの夫は、回収され元本に組み入れられた収穫から得られる利息を享受することになる。
ego utrubique arbitror interesse, qua contemplatione dos sit data, ut, si ob hoc ei maiorem dotem mulier dedit, quia fructus uolebat esse dotis contento marito ea pecunia quae ex usuris redituum colligitur, posse dici conuentionem ualere: nec enim uidetur sterilis esse dos.
私としては、いずれの場合においても、どのような意図で持参金が与えられたかが重要であると考える。 すなわち、もし妻が、収穫を持参金に組み入れることを望み、夫がその収穫の利息から得られる金銭で満足することを前提として、それゆえにより多額の持参金を夫に与えたのであれば、その合意は有効であると言い得る。 なぜなら、持参金が実りのないものとはみなされないからである。
finge quadragena annua esse reditus apud eum, qui non acciperet in dotem, nisi hoc conuenisset, plus trecentum: uti boni consuleret tam uberem dotem consecutus.
例えば、彼のところに年間4万の収益があると想定せよ。 彼は、この合意がなければ、300を超える額を持参金として受け取らなかったであろうが、それほど豊かな持参金を得たことで満足したのである。
et quid dicimus, si pactum tale interuenit, ut maritus fructus in dotem conuerteret et mulier se suosque aleret tuereturue et uniuersa onera sua expediret? quare non dicas conuentionem ualere?
また、もし夫が収穫を持参金に組み入れ、妻が自分自身と家族を養うか保護し、自身のすべての負担を果たすという合意が介在したなら、我々は何と言うべきだろうか。 なぜ合意は有効であると言わないのだろうか。