Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.3.69.pr-23.3.69.9

持参金請求の合意と利息および評価に関する諸問題

3443 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

離婚後の持参金請求における黙示の合意や、持参金の利息、裁定による持参金の約定、評価額の設定と所有権の移転、女奴隷から生まれた子の帰属など、持参金に関するパピニアヌスの多様な応答を収録する。

[IDEM libro quarto responsorum. ] §23.3.69.prCum post diuortium uiro sciente mulier in possessionem praediorum quae in dotem promisit longo tempore fuerit, conuenisse tacite uidetur, ne dos quae promissa fuerat petatur, et, si petere ea coeperit, pacti exceptione a muliere repellitur.
[同人、答弁録第4巻より] 離婚の後、夫が知っているなかで、妻が持参金として約束した土地の占有を長期間にわたって維持した場合、約束されていた持参金は請求されないという黙示の合意があったとみなされ、もし彼がそれを請求し始めたならば、彼は妻から合意の抗弁によって退けられる。
§23.3.69.1Mulier pecuniam sibi debitam a Seio cum usuris futuri temporis in dote promittenda demonstrauit: eas quoque dotis portionem esse, quarum dies post nuptias cessit, rationis est.
ある女性が、将来の利息を伴うセイウスから自分に対して支払われるべき金を、持参金の約束において明示した場合、婚礼の後にその期限が到来したそれらの利息もまた持参金の一部であるとすることは、理にかなっている。
§23.3.69.2Usuras dotis in stipulatum cum dote post diuortium deductas ex die secundi matrimonii non esse praestandas placuit, quia nec sortis exactio locum habere coepit: medii autem temporis debebuntur.
離婚の後に持参金とともに問答契約に持ち込まれた持参金の利息については、第二の婚姻の日からは支払われるべきではないと決定された。 なぜなら、元本の取り立てすら生じ始めなかったからである。 しかし、中間期間の利息は支払われる義務がある。
§23.3.69.3In domum absentis uxore deducta, nullis in eam interea ex bonis uiri sumptibus factis, ad exhibitionem uxoris promissas usuras reuersus uir improbe petit.
夫が不在のなかで妻が[夫の]家に連れて行かれ、その間、彼女のために夫の財産から何の支出もなされなかった場合、妻の維持のために約束された利息を、帰還した夫が請求するのは不当である。
§23.3.69.4Gener a socero dotem arbitratu soceri certo die dari non demonstrata re uel quantitate stipulatus fuerat: arbitrio quoque detracto stipulationem ualere placuit, nec uideri simile, quod fundo non demonstrato nullum esse legatum uel stipulationem fundi constaret, cum inter modum constituendae dotis et corpus ignotum differentia magna sit: dotis etenim quantitas pro modo facultatium patris et dignitate mariti constitui potest.
婿が、舅から、特定の物や金額を指し示すことなしに、舅の裁定によって持参金が特定の日に与えられることを約束(問答契約)していた場合、その裁定が除外されたとしても問答契約は有効であると決定された。 これは、特定の土地が明示されない場合には土地の遺贈や問答契約が無効であることが確立していることと、類似しているとはみなされない。 なぜなら、持参金を定める程度と、特定されない特定の物との間には、大きな違いがあるからである。 実際、持参金の額は、父親の資力の程度と夫の社会的地位に応じて定められ得るのである。
§23.3.69.5Nuptiis ex uoluntate patris puellae cum filio tutoris iure contractis dos pro modo facultatium et dignitate natalium recte per tutorem constitui potest.
少女の父親の意思に基づき、後見人の息子との婚姻が法に従って結ばれた場合、持参金は、[少女の]資力の程度と生まれの身分に応じて、後見人によって適法に定められ得る。
§23.3.69.6Patrona dotem pro liberta iure promissam, quod exstiterit ingrata, non retinebit.
女主人(パトロナ)は、女解放自由人のために法に従って約束された持参金を、彼女(解放自由人)が恩知らずであることが判明したという理由で、留置することはない。
§23.3.69.7Cum res in dotem aestimatas soluto matrimonio reddi placuit, summa declaratur, non uenditio contrahitur: ideoque rebus euictis, si mulier bona fide eas dederit, nulla est actio uiro: alioquin de dolo tenetur.
婚姻の解消にあたり、持参金として評価された物を返還することが合意されている場合、金額が宣言されているのであって、売買が契約されるわけではない。 したがって、それらの物が追奪された場合でも、もし妻が善意でそれらを与えていたならば、夫には何の訴えも認められない。 そうでない(悪意であった)場合は、彼女は悪意について責任を負う。
§23.3.69.8In dotem rebus aestimatis et traditis, quamuis eas mulier in usu habeat, uiri dominium factum uideretur.
持参金として物が評価され、引き渡された場合、たとえ妻がそれらを使用しているとしても、それらの所有権は夫のものとなったとみなされる。
§23.3.69.9Partum dotalium ancillarum dotis esse portionem conuenit ideoque frustra pacisci uirum, ut inter uxorem et se partus communis sit.
持参金である女奴隷の産んだ子は持参金の一部であるということに合意が成立しており、したがって、夫が、その子が妻と自分の間で共有されるべきであると合意することは無効である。

語釈・文法注

  1. 23.3.69.1eas quoque dotis portionem esse, quarum dies post nuptias cessit, rationis est — 「eas」は女性複数対格で、前文の「usuras」(利息)を指す。「dies cedit」は「請求権の発生、支払期限の到来」を意味する法的な専門表現である。「rationis est」は「道理の(もの)である」、すなわち「理にかなっている」を意味する性質・特徴の属格表現。
  2. 23.3.69.4stipulationem ualere placuit, nec uideri simile, quod fundo non demonstrato nullum esse legatum uel stipulationem fundi constaret — 「nec uideri simile」は、それに続く「quod... constaret」(…であることが確立しているという事実)と「類似しているとはみなされない」という構造。「fundo non demonstrato」は「土地が明示されない場合」という条件を表す奪格絶対。
  3. 23.3.69.7rebus euictis, si mulier bona fide eas dederit, nulla est actio uiro — 「rebus euictis」は「物が追奪されたとき」を表す奪格絶対(evictio、追奪)。「uiro」は与格(所持または参照の与格)で、「夫に対して何の訴権も存在しない」ことを示す。
  4. 23.3.69.9frustra pacisci uirum — 接続詞「ideoque」に続く対格不定詞(AcI)構文で、主語対格が「uirum」、不定詞が異態動詞「pacisci」(合意する)。「夫が…と合意することは無効(無駄)である」という意味。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.3.69.pr-23.3.69.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.3.69.pr-23.3.69.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。