Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.3.12.pr-23.3.12.2

持参財産の無効な評価と欺罔による過小評価

3386 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

婚姻後の贈与における持分評価の無効性、欺罔により過小評価された持分財産の返還や補償をめぐる法学者たちの解釈、および債務者である夫との間で債務を持分に変換する合意をした場合の訴権について論じる。

[ULPIANUS libro trigesimo quarto ad Sabinum. ] §23.3.12.prSi res aestimata post contractum matrimonium donationis causa adprobetur, nulla est aestimatio, quia nec res distrahi donationis causa potest, cum effectum inter uirum et uxorem non habeat: res igitur in dote remanebit.
[ウルピアヌス著『サビヌス注解』第34巻] 婚姻が成立した後に、評価された物が贈与の目的で承認される場合、その評価は無効である。 なぜなら、夫婦間では効力を持たない以上、贈与の目的で物を処分することもできないからである。 したがって、物は持分の中に留まる。
sed si ante matrimonium, magis est, ut in matrimonii tempus collata donatio uideatur: atque ideo non ualet.
しかし、婚姻前であったなら、その贈与は婚姻の時期に持ち越されたものとみなされるのがより妥当であり、それゆえに効力を持たない。
§23.3.12.1Si mulier se dicat circumuentam minoris rem aestimasse, ut puta seruum, si quidem in hoc circumuenta est, quod seruum dedit, non tantum in hoc, quod minoris aestimauit: in eo acturam, ut seruus sibi restituatur.
もし女性が、騙されて物をより低く評価した、例えば奴隷をより低く評価したと主張する場合、もし彼女がその奴隷を与えたという点において騙されたのであり、単により低く評価したという点においてだけではないならば、彼女は奴隷が自らに返還されるよう訴えを提起することになる。
enimuero si in aestimationis modo circumuenta est, erit arbitrium mariti, utrum iustam aestimationem an potius seruum praestet.
しかし、もし評価の額において騙されたのであれば、適正な評価額を支払うか、それともむしろ奴隷を提供する(返還する)かは夫の裁量となる。
et haec, si seruus uiuit.
そして、これらは奴隷が生きている場合のことである。
quod si decessit, Marcellus ait magis aestimationem praestandam, sed non iustam, sed eam quae facta est: quia boni consulere mulier debet, quod fuit aestimatus: ceterum, si simpliciter dedisset, procul dubio periculo eius moreretur, non mariti.
もし彼が死亡している場合、マルケルスは、むしろ評価額が提供されるべきであるが、適正な評価額ではなく、なされた評価額であるべきだと言う。 なぜなら、女性は奴隷がとにかく評価されたことをよしとしなければならないからである。 というのは、もし彼女が評価なしに単に与えていたのであれば、疑いなく彼は彼女の危険負担において死亡したはずであり、夫の危険負担においてではないからである。
idemque et in minore circumuenta Marcellus probat.
そして、未成年者で騙された者についても、マルケルスは同じことを承認している。
plane si emptorem habuit mulier iusti pretii, tunc dicendum iustam aestimationem praestandam idque dumtaxat uxori minori annis praestandum Marcellus scribit: Scaeuola autem in marito notat, si dolus eius adfuit, iustam aestimationem praestandam: et puto uerius, quod Scaeuola ait.
もちろん、もし女性が適正な価格で買ってくれる買い手を得ていたならば、そのときには適正な評価額が提供されるべきだと言うべきであり、マルケルスはこれを単に25歳未満の妻に対して提供されるべきだと書いている。 しかしスカエウォラは、夫について、もし彼の悪意があったならば、適正な評価額が提供されるべきだと指摘しており、私はスカエウォラの言うことの方がより正しいと考える。
§23.3.12.2Si cum marito debitore mulier pacta sit, ut id quod debeat in dotem habeat, dotis actione scilicet eam agere posse existimo: licet enim ipso iure priore debito liberatus non sit, sed tamen exceptionem habere potest.
もし女性が、債務者である夫と、彼が負っている債務を彼女が持分として保有するように合意したならば、彼女はもちろん持分に関する訴えによって請求を提起できると私は考える。 なぜなら、法律上当然には彼が以前の債務から解放されていなくても、それでもやはり彼は抗弁を持ちうるからである。

語釈・文法注

  1. 23.3.12.1in eo acturam — 間接話法の帰結節であり、女性(mulier)を主語とする未来不定詞 acturam [esse] の形をとる。in eo は次の ut 節(「〜という方向で」)を先取り(prolepsis)している。
  2. 23.3.12.1boni consulere — 「よしとする」「満足する」を意味する慣用表現。属格 boni は性質・評価の属格に由来する。
  3. 23.3.12.1in minore circumuenta — minore は25歳未満の未成年者(minor annis)を指す名詞的用法。circumuenta は女性単数奪格分詞で、minore にかかり「騙された未成年者において」という状況を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.3.12.pr-23.3.12.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.3.12.pr-23.3.12.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。