Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.3.10.pr-23.3.10.6

持参財産の評価の有無と危険負担および果実の帰属

3384 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

持参金となる物の評価の有無が、価値の増減や危険負担に与える影響について解説し、家畜や奴隷の死滅時の帰属を定めるとともに、返還時の選択権について説明する。

[IDEM libro trigesimo quarto ad Sabinum. ] §23.3.10.prPlerumque interest uiri res non esse aestimatas idcirco, ne periculum rerum ad eum pertineat, maxime si animalia in dotem acceperit uel uestem, qua mulier utitur: eueniet enim, si aestimata sit et eam mulier adtriuit, ut nihilo minus maritus aestimationem eorum praestet.
[同じ著者の『サビヌス注解』第34巻] 通常、物が評価されないことは、物の危険が彼に帰属しないようにするために、夫にとって利益となる。 特に、彼が動物を持参金として受け取った場合や、妻が使用する衣服を受け取った場合がそうである。 なぜなら、もし衣服が評価されており、かつ妻がそれをすり減らした(使い古した)場合、それにもかかわらず夫がそれらの評価額を支払わなければならない、という結果になるからである。
quotiens igitur non aestimatae res in dotem dantur, et meliores et deteriores mulieri fiunt.
したがって、評価されていない物が持参金として与えられるときはいつでも、良くなる(価値が上昇する)ことも悪くなる(価値が低下する)ことも、女性(妻)に帰属する。
§23.3.10.1Si praediis inaestimatis aliquid accessit, hoc ad compendium mulieris pertinet: si aliquid decessit, mulieris damnum est.
もし評価されていない土地に何らかの増加があった場合、これは女性の利益に帰属する。 もし何らかの減少があった場合、それは女性の損失となる。
§23.3.10.2Si serui subolem ediderunt, mariti lucrum non est.
もし奴隷が子供を産んだ場合、それは夫の利得ではない。
§23.3.10.3Sed fetus dotalium pecorum ad maritum pertinent, quia fructibus computantur, sic tamen, ut suppleri proprietatem prius oporteat et summissis in locum mortuorum capitum ex adgnatis residuum in fructum maritus habeat, quia fructus dotis ad eum pertineat.
しかし、持参金たる家畜の産み落とした子は、果実として計算されるため、夫に帰属する。 ただし、まず所有権が補充されなければならず、死んだ頭数の代わりに生まれたものから補充されたうえで、残余を夫が果実として取得するものとする。 なぜなら持参金の果実は彼に帰属するからである。
§23.3.10.4Si ante matrimonium aestimatae res dotales sunt, haec aestimatio quasi sub condicione est: namque hanc habet condicionem 'si matrimonium fuerit secutum'.
もし婚姻の前に持参金となる物が評価された場合、この評価はあたかも条件付きである。 というのも、それは「もし婚姻が成立したならば」という条件を含んでいるからである。
secutis igitur nuptiis aestimatio rerum perficitur et fit uera uenditio.
したがって、婚姻が成立したときに、物の評価は完成し、真の売買となる。
§23.3.10.5Inde quaeri potest, si ante nuptias mancipia aestimata deperierint, an mulieris damnum sit, et hoc consequens est dicere: nam cum sit condicionalis uenditio, pendente autem condicione mors contingens exstinguat uenditionem, consequens est dicere mulieri perisse, quia nondum erat impleta uenditio, quia aestimatio uenditio est.
そこから、もし婚姻の前に評価された奴隷が死滅した場合、それが女性の損失となるかどうかが問われ得るが、このように言うのが論理的帰結である。 なぜなら、それは条件付きの売買であり、条件が未定の間に生じた死亡は売買を消滅させるから、女性にとって滅失したと言うのが論理的帰結である。 なぜなら、売買はまだ成就しておらず、評価とは売買だからである。
§23.3.10.6Si res in dotem datae fuerint quamuis aestimatae, uerum conuenerit, ut aut aestimatio aut res praestentur, si quidem fuerit adiectum 'utrum mulier uelit', ipsa eliget, utrum malit petere rem aestimationem: uerum si ita fuerit adiectum 'utrum maritus uelit', ipsius erit electio.
たとえ評価されてはいても、評価額か、あるいは物のどちらかが給付されるべきであると合意された持参金として物が与えられた場合、もし確かに「女性が望むいずれか」と付加されていたならば、彼女自身が、物と評価額のどちらを請求するのを好むかを選択する。 しかし、もし「夫が望むいずれか」と付加されていたならば、選択権は夫にある。
aut si nihil de electione adiciatur, electionem habebit maritus, utrum malit res offerre an pretium earum: nam et cum illa aut illa res promittitur, rei electio est, utram praestet.
あるいは、もし選択について何も付加されないならば、夫が、物を提供する(返還する)か、あるいはそれらの価格のいずれを好むかの選択権を持つ。 なぜなら、あれまたはこれの物が約束される場合にも、どちらを給付するかは、物の選択に委ねられるからである。
sed si res non exstet, aestimationem omnimodo maritus praestabit.
しかし、もし物が現存しないならば、夫はいかなる場合にも評価額を支払うものとする。

語釈・文法注

  1. §23.3.10.printerest uiri — 非人称動詞 interest は利害関係者を属格(uiri)で表し、不定詞句 res non esse aestimatas がその主語として機能している。
  2. §23.3.10.3summissis in locum mortuorum capitum ex adgnatis — 奪格独立句。summissis(補充された)の論理上の主語は ex adgnatis(生まれたもの、増殖したもの)であり、in locum mortuorum capitum(死んだ頭数の代わりに)が補充の対象(目的)を示している。
  3. §23.3.10.5mulieri perisse — consequens est dicere に従属する対格不定詞構文。perisse(periisse の縮約形)の主語となる対格名詞(mancipia などを指す中性複数対格)が省略されている。mulieri は「不利益の与格」であり、損失の帰属先を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.3.10.pr-23.3.10.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.3.10.pr-23.3.10.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。