Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.2.60.pr-23.2.60.8

特殊な後見人らと被後見女の婚姻禁止の適用範囲

3366 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

後見の危険を負うが実際には後見活動を行っていない様々なタイプの人々(怠慢な者、免除申請が遅延した者、保証人など)、名誉後見人、および被後見人の養子や実子などの特殊なケースにおける、後見人と被後見女との婚姻禁止の適用範囲について議論する。

[IDEM libro singulari ad orationem diui Antonini et Commodi. ]
[同著者、『神君アントニヌスおよびコッモドゥスの勅答に関する単一巻』] もしある人が実際には後見人ではないものの、後見の危険が彼に及ぶ場合、その者は演説の趣旨に含まれるだろうか。
§23.2.60.prSi quis tutor quidem non sit, periculum tamen tutelae ad eum pertineat, an sententia orationis contineatur? ueluti si pupilla ab hostibus capta fuerit aut falsis allegationibus a tutela se excusauerit, ut ex sacris constitutionibus periculum ad eum pertineat? et dicendum est hos quoque ad senatus consultum pertinere: nam et huiusmodi periculum in numerum trium tutelarum computari comprobatum est.
例えば、被後見女が敵に捕らえられた場合、あるいは、彼が虚偽の弁明によって後見を免除された結果、聖なる勅令に基づき危険が彼に及ぶ場合である。 そして、これら(の人々)もまた元老院議決に含まれると解すべきである。 なぜなら、この種の危険もまた、3件の後見の件数に算入されることが認められているからである。
§23.2.60.1Sed si propter alterius personam periculum ad eum peruenit, uideamus ne extra sententiam senatus consulti sit: ueluti si magistratus in tutelae periculum incidit uel fideiusserit quis pro tutore uel curatore, quia nec in numerum trium tutelarum haec imputantur: et consequens est hoc probare.
しかし、もし他人の人格のために危険が彼に及ぶのであれば、彼が元老院議決の趣旨の埒外にあるのではないか検討してみよう。 例えば、公職者が後見の危険を被る場合、あるいは誰かが後見人や保佐人のために保証人となった場合である。 なぜなら、これらもまた3件の後見の件数に算入されないからである。 そして、このことを承認するのが論理的(に一貫している)。
§23.2.60.2Quid ergo si honoris causa tutor datus sit? quatenus nec huiusmodi tutela in numerum computatur, numquid idem sit? sed ratio in contrarium ducit, quod dictum est et honorarium tutorem periculum solere pati, si male passus sit administrari tutelam.
では、名誉的に後見人が与えられた場合はどうか。 この種の後見も件数に算入されないのであるから、同様(に適用除外)になるのだろうか。 しかし、逆の結論を導く論拠がある。 というのも、名誉後見人もまた、後見の管理が悪く行われるのを放置した場合には、危険を被るのが常であると言われているからである。
§23.2.60.3Quin autem ille, qui, cum datus est tutor, cessat in administratione, pertineat ad orationem, non est dubitandum, quia perinde tenetur ex sacris constitutionibus atque si gessisset.
他方、後見人に任ぜられたにもかかわらず管理を怠っている者が演説の適用を受けることについては、疑う余地がない。 なぜなら、彼は聖なる勅令に基づき、あたかも管理を行ったかのように同様に義務を負うからである。
§23.2.60.4Quid ergo si, cum se uellet excusare aliquo titulo nec in promptu probationes haberet, excusationis negotium fuerit dilatum et inter moras pupilla adoleuerit, an ad senatus consultum pertineat? quaestio in eo est, an et post pubertatem officio finito excusationem eius recipi oporteat: nam si recipitur et excusauerit, impune potest ducere: si uero non debeat recipi post officium finitum, non recte ducit.
では、もしある人が何らかの理由で免除を望んだが、手元に証拠を持っていなかったために、免除の手続きが延期され、その遅延の間に被後見女が成年に達した場合、彼は元老院議決の適用を受けるだろうか。 問題は、成年に達して職務が終了した後であっても、彼の免除の申し立てが受理されるべきか否かにある。 なぜなら、もし受理されて彼が免除されたならば、彼は罰せられることなく娶ることができるが、もし職務終了後に受理されるべきでないとすれば、彼は正当に娶ることができないからである。
et ait Papinianus libro quinto responsorum officio finito excusationem recipi non oportere et ideo exacti temporis periculum ad eum pertinere.
そしてパピニアヌスは『解答集』第5巻において、職務終了後は免除を受理すべきではなく、したがって経過した期間の危険は彼に及ぶと述べている。
sed mihi hoc nequaquam placet: iniquum enim est propter dilationem, quae forte non dolo, sed quae ex necessitate contingit, non excusari uel nuptias impediri excusatione recepta.
しかし、私にはこれは決して同意できない。 なぜなら、悪意からではなく、おそらく不可避の事情から生じた延期のゆえに、免除されないこと、あるいは、免除が受理されるべきであったのに婚姻が妨げられることは不当だからである。
§23.2.60.5Quamuis uerbis orationis cautum sit, ne uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen intellegendum est ne desponderi quidem posse: nam cum qua nuptiae contrahi non possunt, haec plerumque ne quidem desponderi potest: nam quae duci potest, iure despondetur.
演説の文言においては、後見人が自身の被後見女を妻に娶ってはならないと規定されているが、婚約することさえできないと理解されるべきである。 なぜなら、婚姻を締結することができない相手とは、通常は婚約することさえできないからである。 というのも、娶ることができる女性こそが、法に従って婚約され得るからである。
§23.2.60.6Quid ergo si adoptiuus filius tutoris duxerit pupillam illicite posteaque emancipatus fuerit? credendum est de adoptiuis emancipatis senatum non sensisse, quia post emancipationem in totum adoptiuae familiae obliuiscuntur.
では、後見人の養子が不法に被後見女を娶り、その後で解放された場合はどうか。 解放された養子については、元老院は意図していなかったと信じるべきである。 なぜなら、解放の後には、彼らは養家の家族のことを完全に属さなくなるからである。
§23.2.60.7Naturales liberi licet in adoptionem dati fuerint, senatus consulto continentur.
実子は、たとえ養子に出されていたとしても、元老院議決の対象に含まれる。
§23.2.60.8Quid ergo si tutor datus prouocauit et postea heres eius uictus est? praeteriti temporis periculum praestare debet.
では、任命された後見人が抗告し、その後に彼の相続人が敗訴した場合はどうか。 彼は過去の期間の危険を填補しなければならない。
an uero si filius heres fuerit et uictus est, ad orationem pertineat? et consequens est hoc probare, quoniam rationem debet reddere.
では、もし息子が相続人であり、かつ敗訴した場合、彼は演説の適用を受けるだろうか。 そして、このことを承認するのが論理的(に一貫している)。 なぜなら、彼は会計報告を行う義務があるからである。

語釈・文法注

  1. §23.2.60.pran sententia orationis contineatur — 接続法現在形 `contineatur` を伴う `an` は、間接疑問節ではなく、法学者による自問(「〜だろうか」)を表す直接疑問文を導いている。先行する条件節 `Si quis...` がこの問いの前提をなす。
  2. §23.2.60.4nuptias impediri excusatione recepta — 奪格絶対句 `excusatione recepta` の論理的解釈。パピニアヌスへの反論において、後見免除が本来受理されるべきである(受理されることによって婚姻が妨げられなくなるはずである)にもかかわらず、手続きの遅延によって婚姻が妨げられること(`nuptias impediri`)の不当性を訴える文脈であり、逆接的、あるいは条件的なニュアンス(「免除が受理されたとしても婚姻が妨げられるようなこと」または「免除が受理されれば婚姻ができるはずなのに[遅延のせいで]妨げられること」)で解釈される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.2.60.pr-23.2.60.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.2.60.pr-23.2.60.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。