Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.2.45.pr-23.2.45.6

パトロヌスと結婚した解放奴隷の女性の再婚制限

3351 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パトロヌスと婚姻した解放奴隷の女性の再婚制限に関し、パトロヌスの定義やその権利の帰属範囲、さらに「意に反して」という要件やパトロヌスが捕虜になった場合の例外を論じる。

[ULPIANUS libro tertio ad legem Iuliam et Papiam. ] §23.2.45.prIn eo iure, quod dicit inuito patrono libertam, quae ei nupta est, alii nubere non posse, patronum accipimus (ut rescripto imperatoris nostri et diui patris eius continentur) et eum qui hac lege emit, ut manumittat, quia manumissa liberta emptoris habetur.
[ウルピアヌス、ユリウス法・パピウス法註釈第3巻] パトロヌスの意に反して、彼に嫁いでいる解放奴隷の女性は他人に嫁ぐことができないと規定するその法において、私たちは、パトロヌスとは(我が皇帝およびその神格化された父の勅答に示されているように)解放することを条件として買い取った者をも含むと解する。 なぜなら、解放された女性は買主の解放奴隷とみなされるからである。
§23.2.45.1Qui autem iurauit se patronum, hoc idem non habebit.
しかし、自分がパトロヌスであると誓った者は、この同じ権利を持たない。
§23.2.45.2Ne is quidem debet habere, qui non suis nummis comparauit.
自分の資金で購入しなかった者もまた、これを持つべきではない。
§23.2.45.3Plane si filius familias miles esse proponatur, non dubitamus, si castrensis peculii ancillam manumiserit, competere ei hoc ius: est enim patronus secundum constitutiones nec patri eius hoc ius competit.
明らかに、もし家子が軍人であると想定される場合、彼が陣中特有財産の女奴隷を解放したならば、彼にこの権利が帰属することに我々は疑いを持たない。 なぜなら、諸勅法によれば彼自身がパトロヌスであり、彼の父親にこの権利が帰属することはないからである。
§23.2.45.4Hoc caput ad nuptam tantum libertam pertinet, ad sponsam non pertinet: et ideo inuito patrono nuntium sponsa liberta si miserit, cum alio conubium habet.
この章は、既婚の解放奴隷の女性にのみ適用され、婚約者には適用されない。 それゆえ、もし婚約者である解放奴隷の女性が、パトロヌスの意に反して通告を送ったとしても、彼女は他者と婚姻する権利を持つ。
§23.2.45.5Deinde ait lex 'inuito patrono': inuitum accipere debemus eum, qui non consentit ad diuortium: idcirco nec a furioso diuertendo soluit se huius legis necessitate nec si ab ignorante diuorterit: rectius enim hic inuitus dicitur quam qui dissensit.
次に、法は「パトロヌスの意に反して」と言う。 私たちは、離婚に同意しない者を「意に反している」と解釈しなければならない。 したがって、狂気の人から離婚することによっても、また事情を知らない者から離婚することによっても、彼女はこの法の義務から解放されるわけではない。 なぜなら、明確に不賛成を示した者よりも、このような者の方が、より正当に「意に反している」と言えるからである。
§23.2.45.6Si ab hostibus patronus captus esse proponatur, uereor ne possit ista conubium habere nubendo, quemadmodum haberet, si mortuus esset.
もしパトロヌスが敵に捕らえられたと想定される場合、彼女が他者と婚姻することによって婚姻の権利を持ちうるかどうか、私は懸念を抱く(彼が死亡した場合に持つのと同様に)。
et qui Iuliani sententiam probant, dicerent non habituram conubium: putat enim Iulianus durare eius libertae matrimonium etiam in captiuitate propter patroni reuerentiam.
そして、ユリアヌスの見解を支持する人々は、彼女は婚姻の権利を持たないだろうと言うであろう。 なぜなら、ユリアヌスは、パトロヌスへの敬意のゆえに、捕虜となっている間でもその解放奴隷の女性の婚姻は存続すると考えているからである。
certe si in aliam seruitutem patronus sit deductus, procul dubio dissolutum esset matrimonium.
確かに、もしパトロヌスが別の奴隷状態に落とされたのであれば、疑いなく婚姻は解消されているであろう。

語釈・文法注

  1. 23.2.45.prinuito patrono — 名詞 patrono と形容詞 inuito からなる独立奪格(absolute ablative)で、「パトロヌスの意に反して(同意なしに)」という法的一要件を提示している。
  2. 23.2.45.prhac lege... ut manumittat — ここでの `lex` は一般法ではなく契約上の条件(約定)を指し、`hac lege` で「この条件で」を意味する。その内容は接続法現在 `manumittat` を伴う `ut` 節(「彼女を解放すること」)によって限定されている。
  3. 23.2.45.1Qui... iurauit se patronum — 対格不定詞(ACI)構文。対格の代名詞 `se` を主語とし、不定詞 `esse` が省略されている。自分自身がパトロヌスであると(誓いにおいて)主張した者を指す。
  4. 23.2.45.5idcirco nec a furioso diuertendo soluit se huius legis necessitate — 手段を示す奪格の動名詞 `diuertendo` が前置詞句 `a furioso` を支配している。また、動詞 `soluit` は再帰代名詞 `se` を目的語に取り、分離の奪格 `necessitate` によって「~の義務から免れる」という構造を成す。
  5. 23.2.45.6uereor ne possit — 懸念を表す `uereor ne` に接続法現在 `possit` が続く。法学上の議論において、ある法律効果(この場合は再婚による婚姻権の獲得)が法的に認められうるか否かについて、慎重な懐疑心を示す表現として機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.2.45.pr-23.2.45.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.2.45.pr-23.2.45.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。