[ULPIANUS libro tertio ad legem Iuliam et Papiam. ] §23.2.45.prIn eo iure, quod dicit inuito patrono libertam, quae ei nupta est, alii nubere non posse, patronum accipimus (ut rescripto imperatoris nostri et diui patris eius continentur) et eum qui hac lege emit, ut manumittat, quia manumissa liberta emptoris habetur.
[울피아누스, ‘율리우스법과 파피우스법에 관한 주석’ 제3권] 파트로누스의 의사에 반하여 그와 혼인한 여해방노예가 다른 사람과 혼인할 수 없다고 규정하는 법에 있어서, 우리는 (우리 황제와 그 신격화된 부친의 칙답에 포함된 바와 같이) 해방할 조건으로 그녀를 매수한 자 또한 파트로누스로 이해한다. 왜냐하면 해방된 여해방노예는 매수인의 여해방노예로 여겨지기 때문이다.
§23.2.45.1Qui autem iurauit se patronum, hoc idem non habebit.
그러나 자신이 파트로누스라고 선서한 자는 이와 동일한 권리를 갖지 못한다.
§23.2.45.2Ne is quidem debet habere, qui non suis nummis comparauit.
자신의 돈으로 매수하지 않은 자 역시 이를 가져서는 안 된다.
§23.2.45.3Plane si filius familias miles esse proponatur, non dubitamus, si castrensis peculii ancillam manumiserit, competere ei hoc ius: est enim patronus secundum constitutiones nec patri eius hoc ius competit.
분명히 만약 가부가 군인으로 상정되는 경우, 그가 진중특유재산인 여노예를 해방했다면 그에게 이 권리가 귀속된다는 점에 우리는 의문을 갖지 않는다. 왜냐하면 칙법들에 따르면 그 자신이 파트로누스이며, 그의 아버지에게는 이 권리가 귀속되지 않기 때문이다.
§23.2.45.4Hoc caput ad nuptam tantum libertam pertinet, ad sponsam non pertinet: et ideo inuito patrono nuntium sponsa liberta si miserit, cum alio conubium habet.
이 장은 혼인한 여해방노예에게만 적용되고 약혼녀에게는 적용되지 않는다. 따라서 약혼녀인 여해방노예가 파트로누스의 의사에 반하여 통고를 보냈다 하더라도, 그녀는 다른 사람과 혼인할 권리를 가진다.
§23.2.45.5Deinde ait lex 'inuito patrono': inuitum accipere debemus eum, qui non consentit ad diuortium: idcirco nec a furioso diuertendo soluit se huius legis necessitate nec si ab ignorante diuorterit: rectius enim hic inuitus dicitur quam qui dissensit.
다음으로 법은 ‘파트로누스의 의사에 반하여’라고 말한다. 우리는 이혼에 동의하지 않는 자를 ‘의사에 반하는’ 자로 이해해야 한다. 그러므로 정신이상자로부터 이혼하는 것으로도, 혹은 상대방이 모르는 사이에 이혼하는 것으로도 그녀는 이 법의 구속력으로부터 벗어나지 못한다. 왜냐하면 반대의 의사를 표시한 자보다 이와 같은 자가 더 올바르게 ‘의사에 반하는’ 자로 불리기 때문이다.
§23.2.45.6Si ab hostibus patronus captus esse proponatur, uereor ne possit ista conubium habere nubendo, quemadmodum haberet, si mortuus esset.
만약 파트로누스가 적들에게 포로로 잡힌 것으로 상정된다면, 그녀가 다른 자와 혼인함으로써 혼인할 권리를 가질 수 있을지 나는 우려스럽다(그가 사망했을 때 가졌을 것과 마찬가지로).
et qui Iuliani sententiam probant, dicerent non habituram conubium: putat enim Iulianus durare eius libertae matrimonium etiam in captiuitate propter patroni reuerentiam.
그리고 율리아누스의 견해를 찬성하는 자들은 그녀가 혼인할 권리를 갖지 못할 것이라고 말할 것이다. 왜냐하면 율리아누스는 파트로누스에 대한 경의 때문에 그가 포로 상태에 있는 동안에도 그의 여해방노예의 혼인이 존속한다고 생각하기 때문이다.
certe si in aliam seruitutem patronus sit deductus, procul dubio dissolutum esset matrimonium.
확실히 만약 파트로누스가 다른 노예 상태로 떨어졌다면, 의심할 여지 없이 혼인은 해소되었을 것이다.