Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §23.2.44.pr-23.2.44.8

元老院階層と解放奴隷や役者との通婚禁止

3350 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは、元老院議員やその直系卑属が解放奴隷や演芸関係者と結婚することを禁止するユリウス法の規定を示し、適用される親族の解釈や、婚姻後に親が演芸を始めた場合の例外などについて論じる。

[PAULUS libro primo ad legem Iuliam et Papiam. ]
[パウルス、ユリウス法・パピウス法註釈第1巻] ユリウス法では次のように規定されている。
§23.2.44.prLege Iulia ita cauetur: 'Qui senator est quiue filius neposue ex filio proneposue ex filio nato cuius eorum est erit, ne quis eorum sponsam uxoremue sciens dolo malo habeto libertinam aut eam, quae ipsa cuiusue pater materue artem ludicram facit fecerit.
「元老院議員である者、または彼らのうち誰かの、息子、息子の息子、もしくは息子の息子から生まれた息子である者、あるいはこれからそうなる者は、彼らの誰も、悪意をもって故意に、解放奴隷の女性、あるいは彼女自身が、もしくはその父もしくは母が演芸を業としている(かつてしていた)女性を、婚約者または妻として有してはならない。
neue senatoris filia neptisue ex filio proneptisue ex nepote filio nato nata libertino eiue, qui ipse cuiusue pater materue artem ludicram facit fecerit, sponsa nuptaue sciens dolo malo esto neue quis eorum dolo malo sciens sponsam uxoremue eam habeto'.
また、元老院議員の娘、息子の娘、もしくは息子の息子から生まれた娘(曾孫娘)は、悪意をもって故意に、解放奴隷の男、あるいは彼自身が、もしくはその父もしくは母が演芸を業としている(かつてしていた)男の、婚約者または妻となってはならない。 また、彼らの誰も、悪意をもって故意に、彼女を婚約者または妻として有してはならない。
§23.2.44.1Hoc capite prohibetur senator libertinam ducere eamue, cuius pater materue artem ludicram fecerit: item libertinus senatoris filiam ducere.
」この章によって、元老院議員が解放奴隷の女性、またはその父もしくは母が演芸を業としていた女性を妻に娶ることが禁止される。 同様に、解放奴隷の男が元老院議員の娘を妻に娶ることも禁止される。
§23.2.44.2Non obest auum et auiam artem ludicram fecisse.
祖父や祖母が演芸を業としていたことは、障害とはならない。
§23.2.44.3Nec distinguitur, pater in potestate habeat filiam nec ne: tamen iustum patrem intellegendum Octauenus ait, matrem etiam si uolgo conceperit.
また、父親がその娘を家父長権のもとに置いているか否かは区別されない。 しかし、オクタウエヌスは、父親は適法な父親と解されるべきであり、母親については、たとえ私生的に(野合によって)懐妊・出産した場合であっても同様であると述べている。
§23.2.44.4Item nihil refert, naturalis sit pater an adoptiuus.
同様に、父親が実父であるか養父であるかは、何ら違いをもたらさない。
§23.2.44.5An et is noceat, qui antequam adoptaret artem ludicram fecerit? atque si naturalis pater antequam filia nasceretur fecerit? et si huius notae homo adoptauerit, deinde emancipauerit, an non possit duci? ac si talis pater naturalis decessisset? sed de hoc casu contrariam legis sententiam esse Pomponius recte putat, ut eis non connumerentur.
では、養子縁組をする前に演芸を業としていた養父もまた、障害となるのだろうか。 また、実の父親が、娘が生まれる前にこれを行っていた場合はどうだろうか。 そして、このような烙印を押された男が養子縁組をし、その後にその娘を分家(自立)させた場合、彼女を妻に娶ることはできないのだろうか。 あるいは、そのような実の父親が死亡していた場合はどうだろうか。 しかし、このケースについては、ポンポニウスが正しく考えているように、法律の趣旨は(禁止の)反対であり、彼らがこれら(禁止対象)の中に数えられないようにしている。
§23.2.44.6Si postea ingenuae uxoris pater materue artem ludicram facere coeperit, iniquissimum est dimittere eam debere, cum nuptiae honeste contractae sint et fortasse iam liberi procreati sint.
もし、自由生まれの妻の父親または母親が、婚姻の後に演芸を行うようになったとしても、彼女を離縁しなければならないとするのは極めて不当である。 なぜなら、婚姻は名誉ある形で結ばれており、おそらくはすでに子供たちも生まれているからである。
§23.2.44.7Plane si ipsa artem ludicram facere coeperit, utique dimittenda erit.
明らかに、妻自身が演芸を行うようになった場合は、彼女は必ず離縁されなければならない。
§23.2.44.8Eas, quas ingenui ceteri prohibentur ducere uxores, senatores non ducent.
その他の自由生まれの者が妻として娶ることを禁止されている女性たちを、元老院議員たちも娶ってはならない。

語釈・文法注

  1. §23.2.44.prQui senator est quiue filius neposue ex filio proneposue ex filio nato cuius eorum est erit — 関係代名詞属格の `cuius` は先行する `eorum`(元老院議員たち)を指し、関係節内の主語の連鎖に対して「彼らのうち誰のであれ(息子、孫、曾孫に)現在なるか、あるいは将来なるであろう者」という厳格な二重時制の nested 構造(入れ子構造)を形成している。また、法文の直接引用であるため、末尾の `habeto`, `esto` など古風な未来命令法が多用されている。
  2. §23.2.44.3matrem etiam si uolgo conceperit — 前半の `iustum patrem intellegendum`(適法な父親が理解されるべきである)という動形容詞構文と対比されている。母親については、適法な婚姻から生まれたか否かを問わず、たとえ野合によって(私生的に)懐妊した場合(`uolgo conceperit`)であっても、障害となる「母親」として認識されるべきであるという趣旨であり、文脈上 `intellegendam (esse)` の省略を補って解釈する。
  3. §23.2.44.5sed de hoc casu contrariam legis sententiam esse Pomponius recte putat, ut eis non connumerentur — `ut` 節は、法律の意図(`sententiam`)の具体的内容を説明する、または結果を表す節として機能しており、「彼ら(=これら疑わしいケースに該当する人々)がそれら(=禁止対象となるカテゴリー、`eis`)の中に数えられないように」と解する。`contrariam`(反対の)は、直前の様々な疑問文で示唆された不利益な解釈に対する「反対(=禁止されない)の解釈」を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §23.2.44.pr-23.2.44.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:23.2.44.pr-23.2.44.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。